Birleşmiş Milletler’in eğitim, bilim ve kültür kurumu UNESCO, Orta Doğu’da süren savaşın kültürel miras üzerindeki yıkıcı etkilerine karşı kritik bir adım attı. 28 Şubat’ta başlayan çatışmaların ardından İsrail, İran ve Lübnan’da çok sayıda tarihi ve kültürel alanın zarar görmesi üzerine, özellikle Lübnan’daki miras alanları “geliştirilmiş koruma” statüsüne alındı.

39 miras alanı için “geliştirilmiş koruma”

Lübnan hükümetinin başvurusu üzerine UNESCO, ülkedeki 39 Dünya Mirası alanını “geliştirilmiş koruma” kapsamına dahil etti. Bu statü, 1954 Lahey Sözleşmesi’nin İkinci Protokolü çerçevesinde sağlanan en üst düzey uluslararası hukuki koruma anlamına geliyor.

UNESCO Kültür ve Acil Durumlar Birimi Direktörü Krista Pikkat, bu statünün yalnızca insanlık için olağanüstü öneme sahip alanlara verildiğini belirterek, bu alanlara yönelik saldırıların savaş suçu sayılabileceğini vurguladı.

20’den fazla alanda hasar raporu

UNESCO, savaşın başlamasından bu yana bölgede 20’den fazla kültürel alanda hasar raporu aldı. Bu raporlar, uydu görüntüleri ve saha incelemeleriyle doğrulanıyor.

Kuruluşun doğruladığı hasar gören alanlar arasında şunlar yer alıyor:

• İran’daki tarihi sinagoglar
• Golestan Sarayı
• Sa’dabad Sarayı
• Eski Senato Sarayı
• Tyre Antik Kenti

Pikkat, bu yıkımın yalnızca fiziki yapılara değil, toplumların “yaşayan mirasına” da zarar verdiğini belirtti.

UNESCO sahada nasıl çalışıyor?

UNESCO, özellikle Lübnan’da yerel kurumlarla işbirliği içinde acil koruma çalışmaları yürütüyor. Bu kapsamda:

• Kültürel miras için acil durum envanterleri hazırlanıyor
• Taşınabilir eserler için tahliye planları oluşturuluyor
• Depolama alanları yeniden düzenleniyor
• Koruma altındaki alanlar “Mavi Kalkan” amblemiyle işaretleniyor
• Uzmanlara teknik eğitim ve danışmanlık sağlanıyor

“Kültür sadece geçmiş değil, gelecektir”

UNESCO, savaş zamanlarında kültürel mirasın yalnızca korunması gereken fiziksel yapılar olmadığını, aynı zamanda toplumların kimliğinin ve dayanıklılığının temel unsuru olduğunu vurguluyor.

Krista Pikkat’a göre, kültürel mirasın hedef alınması:

• Toplumsal travmayı derinleştiriyor
• Kutuplaşmayı artırıyor
• İyileşme ve barış süreçlerini zorlaştırıyor

Pikkat, kültürün aynı zamanda bir direnç ve yeniden inşa gücü olduğunu belirterek, “Kültür, barışın ve toplumsal iyileşmenin ekonomik ve sosyal temelidir” değerlendirmesinde bulundu.

BM Uzmanlarından “Epstein Dosyaları” İçin Sert Çağrı

Birleşmiş Milletler (BM) bağımsız insan hakları uzmanları, Jeffrey Epstein ile ilişkilendirilen ve kamuoyunda “Epstein dosyaları” olarak bilinen belgelerde yer alan insan ticareti iddiaları hakkında kapsamlı bir soruşturma ve hesap verebilirlik talep etti. Uzmanlar, söz konusu iddiaların yalnızca bireysel suçları değil, aynı zamanda küresel ölçekte süregelen ataerkil güç sistemlerinin yarattığı yapısal şiddeti de açığa çıkardığını vurguladı.

“Şeffaf ve Kapsamlı Soruşturma Şart”

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi tarafından görevlendirilen uzmanlar, yaptıkları ortak açıklamada, genç kadınlar ve kız çocuklarının cinsel istismar amacıyla sistematik biçimde kaçırıldığına dair “güvenilir iddialardan” derin endişe duyduklarını belirtti.

Açıklamada şu ifadeler öne çıktı:

“Tam ve şeffaf bir soruşturma yapılmasını talep ediyoruz.”

Dosyalarda yer alan iddiaların; üst düzey siyasetçilerden diplomatlara, iş dünyası liderlerinden akademisyenlere kadar geniş bir çevreyi kapsadığı ve onlarca yıl boyunca uluslararası ölçekte süren bir insan ticareti ağını işaret ettiği belirtildi.

Ataerkil Sistemler ve Yapısal Şiddet Vurgusu

Kadın ve kız çocuklarına yönelik ayrımcılık konusunda çalışan BM Özel Raportörü Siobhán Mullally, söz konusu iddiaların yalnızca bireysel suçlarla sınırlı olmadığını belirterek, kökleşmiş eşitsizliklere dikkat çekti.

Uzmanlara göre:

• Bu tür suçların uzun süre ortaya çıkarılamaması,
• Faillerin hesap vermemesi,
• Mağdurların korunamaması

küresel ölçekte ataerkil iktidar yapılarının sürmesine olanak tanıyor.

“Cezasızlık Kültürü Derinleşiyor”

BM uzmanları, devletlerin ve kolluk kuvvetlerinin tepkisini “tamamen yetersiz” olarak nitelendirdi. Açıklamada, hesap verebilirliğin sağlanamamasının özellikle kadınlar ve kız çocukları üzerinde orantısız bir etki yarattığına dikkat çekildi.

“Bu durum, uluslararası insan hakları hukukunun öngördüğü eşit koruma ilkesini zayıflatan bir cezasızlık kültürünü sürdürmektedir.”

Çocuk Ticareti: Ağır Bir İnsan Hakları İhlali

Uzmanlar, çocuk ve genç kadın ticaretinin yalnızca bir suç değil, aynı zamanda ağır bir insan hakları ihlali olduğunu vurguladı.

• Çocukların kaçırılması, çocukluklarını yok ediyor
• Uzun vadeli psikolojik ve fiziksel etkiler yaratıyor
• Hayatta kalanlar için kalıcı travmalara neden oluyor

Devletlere Açık Uyarı: Yükümlülüklerinizi Yerine Getirin

BM uzmanları, devletlerin uluslararası hukuk kapsamında:

• İnsan ticaretini önleme
• Mağdurları tespit etme
• Koruma ve destek sağlama
• Failleri yargılama

yükümlülükleri bulunduğunu hatırlattı.

Ayrıca mağdurların:

• Adalete erişim
• Hukuki destek
• Tazminat
• Tekrarlanmama güvenceleri

haklarının güvence altına alınması gerektiği vurgulandı.

Mağdur Odaklı Yaklaşım Çağrısı

Açıklamada, insan ticaretiyle mücadelede travma odaklı ve cinsiyete duyarlı politikaların esas alınması gerektiği ifade edildi.

Bu kapsamda:

• Tıbbi destek
• Psikososyal hizmetler
• Üreme ve cinsel sağlık hizmetleri
• Uzun vadeli sosyal rehabilitasyon

önlemlerinin sağlanması gerektiği belirtildi.

“Devletlerin Harekete Geçmesi Çoktan Gecikti”

Uzmanlar, küresel ilginin azaldığına dikkat çekerek acil eylem çağrısını yineledi:

“Devletlerin harekete geçme yükümlülüğü vardır ve bu yükümlülük çoktan yerine getirilmemiştir.”

Sonuç olarak BM uzmanları, “Epstein dosyaları”nın yalnızca geçmişteki suçları değil, bugün de devam eden yapısal eşitsizlikleri ve cezasızlık sorununu ortaya koyduğunu belirterek, uluslararası toplumun somut ve kararlı adımlar atması gerektiğini vurguladı.

Magazin dünyasında son dönemde en çok konuşulan başlıklar arasında ünlü çiftlerin ayrılıkları yer alıyor. Hollywood ve Avrupa basınında yer alan haberlere göre birçok ilişkide krizler yaşanırken, bazı çiftler yollarını resmen ayırdı.

Öne çıkan ayrılık haberleri arasında:

• Uzun süredir birlikte olan bazı ünlü çiftlerin ilişkilerini sonlandırması
• Boşanma ve ayrı yaşama iddialarının artması
• Sosyal medya üzerinden dolaylı açıklamalar yapılması

yer alıyor.

“Bennifer” Sürecinde Yeni Gelişmeler

Jennifer Lopez ile Ben Affleck arasındaki ilişki, magazin gündeminin en çok takip edilen konularından biri olmaya devam ediyor.

Yıllar sonra yeniden bir araya gelen çift, evliliklerini sürdürememiş ve ayrılık sürecine girmişti. Son gelişmeler, ikilinin medya baskısı ve yoğun kariyer temposu nedeniyle zor bir dönemden geçtiğini gösteriyor.

Katy Perry – Orlando Bloom İlişkisi

Katy Perry ile Orlando Bloom cephesinde de ayrılık iddiaları gündemde.

Uzun süredir birlikte olan çiftin ilişkisini sonlandırdığı yönündeki haberler magazin basınında geniş yer bulurken, taraflardan resmi bir açıklama beklendiği ifade ediliyor.

Magazin Dünyasında Ayrılık Trendleri

Uzmanlara göre ünlüler dünyasında artan ayrılıkların arkasında:

• Yoğun iş temposu
• Sürekli medya ve sosyal medya baskısı
• Uzun mesafe ilişkileri
• Özel hayatın kamusal alanda yaşanması

gibi etkenler bulunuyor.

Genel Tablo

Dünya magazininde son dönemde öne çıkan başlıklar:

• 💔 Sürpriz ayrılıklar
• 📱 Sosyal medya kaynaklı krizler
• 🎬 Yoğun kariyer baskısı
• 💍 Uzun ilişkilerde yıpranma süreci

olarak öne çıkıyor.

Magazin dünyasında gözler şimdi, yeni açıklamalar ve olası barışma haberlerine çevrilmiş durumda.

Binyamin Netanyahu, İran ile devam eden gerilime ilişkin yaptığı açıklamada savaşın süreceğini belirtti. Netanyahu, sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımda Recep Tayyip Erdoğan’ı hedef alan ifadeler kullandı.

Gerilim Sürüyor

İsrail ile İran arasında son dönemde artan gerilim, karşılıklı açıklamalarla daha da tırmanırken, Netanyahu’nun açıklaması dikkat çekti. İsrail Başbakanı, ülkesinin güvenliği için operasyonların süreceğini vurguladı.

Erdoğan’a Yönelik Sözler

Netanyahu’nun paylaşımında, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bölgesel politikalara ilişkin tutumuna yönelik eleştiriler yer aldı. Açıklamada, Türkiye’nin söylemlerine karşı İsrail’in kendi güvenlik önceliklerinden geri adım atmayacağı mesajı verildi.

Bölgesel Tansiyon Yükseliyor

Orta Doğu’da İsrail-İran hattında artan gerilim, bölgedeki diğer aktörleri de doğrudan etkiliyor. Türkiye’nin de diplomatik ve siyasi düzlemde sürece dahil olduğu bir dönemde, karşılıklı açıklamaların tansiyonu daha da yükseltmesinden endişe ediliyor.

Netanyahu’nun sözlerinin ardından Ankara’dan nasıl bir yanıt verileceği merak konusu olurken, gelişmelerin bölgesel dengeler üzerindeki etkisi yakından izleniyor.

İtalya’nın Uluslararası Sağlık Tüzüğü (IHR) Ulusal Odak Noktası, 21 Mart 2026’da DSÖ’ye yaptığı bildirimde, yetişkin bir erkek hastada kuş gribi A(H9) virüsünün saptandığını duyurdu.

• Hasta, 6 aydan uzun süre Senegal’de kaldıktan sonra Mart ortasında İtalya’ya döndü.
• Ülkeye girişinin ardından ateş ve inatçı öksürük şikayetleriyle acil servise başvurdu.
• 16 Mart’ta alınan örneklerde hem tüberküloz (Mycobacterium tuberculosis) hem de tiplenemeyen influenza A virüsü tespit edildi.

Hastaya izolasyon uygulanarak:

• tüberküloz tedavisi
• antiviral ilaç oseltamivir

başlandı. 9 Nisan itibarıyla hastanın durumunun stabil ve iyileşme sürecinde olduğu bildirildi.

Genetik analiz: Kaynak Senegal bağlantılı

Laboratuvar incelemeleri sonucunda:

• 20 Mart’ta virüsün A(H9) alt tipi olduğu belirlendi
• 21 Mart’ta ileri genetik analizle A(H9N2) olduğu doğrulandı

İlk bulgular, enfeksiyonun Senegal’deki kuş kaynaklı virüslerle genetik benzerlik taşıdığını ortaya koydu. Ancak dikkat çekici şekilde:

• Hastanın kanatlı hayvanlarla doğrudan teması yok
• Benzer semptom gösteren kişilerle temas öyküsü bulunmuyor

Bulaş kaynağına ilişkin araştırmalar sürüyor.

Temaslılarda risk saptanmadı

• Senegal’deki temaslılar belirti göstermedi
• İtalya’daki tüm temaslılar negatif çıktı
• Temaslılara koruyucu amaçla oseltamivir verildi
• Karantina ve izlem süreci tamamlandı

Kuş gribi insanlara nasıl bulaşıyor?

Uzmanlara göre kuş gribi virüsleri normalde hayvanlarda dolaşsa da zaman zaman insanlara geçebiliyor.

Bulaş genellikle:

• Enfekte kanatlılarla doğrudan temas
• Kirlenmiş ortamlara dolaylı temas yoluyla gerçekleşiyor

İnsanlarda hastalık:

• Hafif solunum yolu enfeksiyonundan
• Ağır ve ölümcül tablolara kadar değişebiliyor

DSÖ: Genel risk düşük

DSÖ’nün değerlendirmesine göre:

• A(H9N2) virüsleri insanlar arasında kalıcı yayılma yeteneği kazanmamış durumda
• Bu nedenle insandan insana yayılma riski düşük
• Genel toplum için risk seviyesi “düşük” olarak değerlendiriliyor

Ancak virüsün küresel ölçekte yakından izlenmeye devam edildiği vurgulandı.

İlk vaka değil, ancak Avrupa’da bir ilk

A(H9N2) virüsü daha önce:

• Afrika ve Asya’da insanlarda görülmüştü
• En fazla vaka Çin’de bildirildi

Bu olay ise:
➡️ Avrupa’da tespit edilen ilk ithal insan vakası olması açısından önem taşıyor.

Sağlık otoritelerinden uyarılar

DSÖ, mevcut durumda yeni bir önlem önermese de şu uyarılarda bulundu:

• Canlı hayvan pazarları ve çiftliklerden uzak durulmalı
• Kanatlı hayvanlarla çalışanlar koruyucu ekipman kullanmalı
• El hijyeni sıkı şekilde uygulanmalı

Ayrıca mevcut verilere göre:
➡️ Seyahat veya ticaret kısıtlaması önerilmiyor.

Uluslararası bildirim zorunlu

Uluslararası Sağlık Tüzüğü gereği:

• Yeni bir influenza alt tipiyle gelişen tüm insan enfeksiyonları DSÖ’ye bildirilmek zorunda
• Ülkelerin bu tür vakaları derhal raporlaması gerekiyor

Genel değerlendirme

İtalya’daki bu vaka, küresel salgın riski açısından düşük görülse de, zoonotik (hayvandan insana geçen) hastalıkların uluslararası hareketlilikle yayılabileceğini bir kez daha ortaya koydu. Uzmanlar, özellikle göç ve seyahat hareketliliğinin arttığı dönemlerde erken tespit ve hızlı bildirim sistemlerinin hayati önem taşıdığını vurguluyor.

İsrail parlamentosunun 30 Mart 2026’da kabul ettiği yeni yasa, ölüm cezasını fiilen yeniden devreye sokarken, yalnızca Filistinlileri hedef alan ikili bir hukuk sistemini daha da derinleştiriyor. Uzmanlara göre düzenleme, güvenlikten çok ideolojik bir yönelimin ürünü.

İsrail devleti, yaklaşık 80 yıllık tarihinde mahkeme kararıyla yalnızca bir kez idam cezası uyguladı. Bu istisna, Nazi soykırımının baş mimarlarından Adolf Eichmann’ın 1962’de idam edilmesiydi. Ancak 30 Mart 2026’da kabul edilen yeni yasa, bu tarihsel sınırlamayı fiilen ortadan kaldırdı.

Yeni düzenlemeye göre bazı suçlar için ölüm cezası “varsayılan ceza” haline getirildi. Ancak bu uygulama, yalnızca suçun Filistinliler tarafından işlenmesi durumunda geçerli olacak şekilde tasarlandı.

İkili yargı sistemi derinleşiyor

Yasa, iki ayrı yargı mekanizmasını daha da belirgin hale getiriyor. İsrail’deki sivil mahkemeler, “İsrail Devleti’nin varlığını ortadan kaldırma” niyetiyle işlenen cinayetlerde ölüm cezası verebilecek.

Öte yandan, işgal altındaki Batı Şeria’da faaliyet gösteren askeri mahkemeler, “terörizm” kapsamında değerlendirilen cinayetlerde ölüm cezasını zorunlu kılıyor. Müebbet hapis ise yalnızca belirsiz “istisnai durumlarda” uygulanabilecek.

Ayrıca yasa, askeri mahkemeler tarafından verilen idam kararlarının 90 gün içinde infaz edilmesini öngörüyor. Tasarı, iktidar koalisyonunun desteğiyle 62’ye karşı 48 oyla kabul edildi.

Bu düzenleme, Filistinlilerin yalnızca askeri mahkemelerde yargılandığı ve mahkûmiyet oranlarının yaklaşık %96 olduğu mevcut sistemi daha da pekiştiriyor. Bu mahkemelerde kararların önemli ölçüde baskı altında alınan itiraflara dayandığı yönünde ciddi eleştiriler bulunuyor.

Caydırıcılık tartışması ve güvenlik bürokrasisi

Yasayı savunanlar, düzenlemenin caydırıcılık sağlayacağını ve olası esir takaslarının önüne geçeceğini ileri sürüyor. 2011’deki Gilad Shalit anlaşmasında 1000’den fazla Filistinli mahkûmun serbest bırakılması, bu argümanın temel dayanaklarından biri olarak gösteriliyor.

Ancak İsrail Savunma Kuvvetleri ve Şin Bet gibi kurumlarda görev yapmış bazı üst düzey güvenlik yetkilileri, ölüm cezasının terörizmi caydırdığına dair herhangi bir somut kanıt bulunmadığını vurguluyor.

Yerleşimci ideolojinin yükselişi

Yasa, anlık bir güvenlik refleksinden çok, uzun yıllara yayılan siyasi dönüşümün bir sonucu olarak değerlendiriliyor. 1977’de Likud’un iktidara gelmesiyle birlikte Batı Şeria’daki yerleşimlerin genişlemesi hız kazandı.

Bugün nüfusun yaklaşık %6’sını oluşturan yerleşimciler, siyasi etkileri bakımından çok daha güçlü bir konuma ulaştı. Askeri yapıdan bürokrasiye, hükümetten parti içi dengelere kadar geniş bir alanda etkili hale geldiler.

Mevcut hükümette Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ve Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir gibi isimler, açıkça etno-milliyetçi ve yerleşimci ideolojiyi savunuyor. Bu yaklaşım, Filistin topraklarında uzlaşmayı reddeden ve Yahudi üstünlüğünü esas alan bir perspektife dayanıyor.

Son yıllarda Batı Şeria’da artan yerleşimci şiddeti de bu siyasi iklimin bir sonucu olarak değerlendiriliyor.

Devlet ve militanlık arasındaki sınır bulanıklaşıyor

Smotrich’in Batı Şeria’daki sivil yönetimi askeri yapıdan alarak maliye bakanlığına bağlaması, yerleşim politikaları üzerindeki denetimi zayıflattı. Ben-Gvir’in ise on binlerce yeni silah ruhsatı vermesi, yerleşimcilerin silahlı kapasitesini artırdı.

Bu gelişmeler, devlet güvenlik aygıtı ile yerleşimci militanlığı arasındaki sınırların giderek silikleştiğine işaret ediyor.

İntikam siyaseti ve ideolojik dönüşüm

Uzmanlara göre ölüm cezası yasası, klasik bir ceza politikası değişikliğinden çok daha fazlasını ifade ediyor. Bu düzenleme, caydırıcılıktan ziyade misillemeye dayalı bir anlayışın ürünü olarak görülüyor.

Bu yaklaşım, İsrail’de belirli bir dindar-milliyetçi ideolojinin yükselişiyle bağlantılı. Bu ideoloji, Batı Şeria’yı işgal edilmiş bir bölge değil, “ilahi olarak vaat edilmiş topraklar” olarak tanımlıyor ve Filistinlilerin ulusal taleplerini reddediyor.

Bu çerçevede ölüm cezası, yalnızca bir ceza aracı değil; aynı zamanda ideolojik üstünlüğün ve devlet gücünün bir ifadesi haline geliyor.

Demokratik gerileme tartışması

İsrail’de İsrailliler ve Filistinliler için farklı hukuk sistemlerinin varlığı yeni değil. Ancak yeni yasa, bu ayrımı açık ve kurumsal bir şekilde yeniden tanımlıyor.

Bu durum, İsrail’in uzun süredir savunduğu “hukuk önünde eşitlik” iddiasını zayıflatıyor. Akademisyenlere göre, cezai yaptırımların etnik veya siyasi kimliğe göre seçici uygulanması, illiberal yönetimlerin temel özelliklerinden biri olarak kabul ediliyor.

Yeni yasa, bu bağlamda İsrail’i demokratik gerileme tartışmalarının merkezine daha da yaklaştırıyor.

Sonuç

Ölüm cezası yasası, yüzeyde bir güvenlik politikası gibi görünse de, derinlerde İsrail’in siyasi ve ideolojik yönelimindeki dönüşümün bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Düzenleme, yalnızca ceza hukukunu değil, devletin karakterine ilişkin tartışmaları da yeniden alevlendirmiş durumda.

Arie Perliger

Director of Security Studies and Professor of Criminology and Justice Studies, UMass Lowell

Küresel enerji arzı açısından kritik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği stratejik bir nokta olarak öne çıkıyor. Bu nedenle boğazın açık kalması, sadece bölgesel değil küresel ekonomik dengeler açısından da belirleyici rol oynuyor.

İran’dan güvenli geçiş mesajı

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ise ateşkes sürecine ilişkin yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin güvenliğinin sağlanacağını belirtti. Erakçi, bu süreçte deniz trafiğinin İran ordusuyla koordineli şekilde sürdürüleceğini ifade etti.

Enerji piyasaları yakından izliyor

Uzmanlara göre, Hürmüz Boğazı’nın açık kalmasına yönelik bu mutabakat, özellikle petrol ve doğalgaz piyasalarında kısa vadeli rahatlama sağlayabilir. Ancak ateşkesin geçici olması ve taraflar arasındaki güvensizliğin sürmesi, risklerin tamamen ortadan kalkmadığını gösteriyor.

Bölgesel gerilim sürüyor

ABD–İran hattında atılan bu adım, çatışmaların tamamen sona erdiği anlamına gelmezken; İsrail’in bölgedeki pozisyonu ve Lübnan cephesine ilişkin tartışmalar, Orta Doğu’daki çok katmanlı gerilimin devam ettiğine işaret ediyor.

ABD Başkanı Donald Trump tarafından İran’a yönelik saldırılar kapsamında duyurulan ateşkesin, bölgedeki gerilimi geçici olarak düşürmeyi hedeflediği ifade ediliyor.

“Lübnan bu ateşkesin parçası değil”

Netanyahu, yaptığı açıklamada ateşkesin kapsamına ilişkin önemli bir ayrıntıya dikkat çekerek, “Bu ateşkes Lübnan’ı kapsamıyor” dedi. Açıklama, özellikle İsrail’in kuzey sınırındaki gelişmelerin ayrı değerlendirileceğine işaret etti.

Bu değerlendirme, İsrail’in İran ile doğrudan ya da dolaylı çatışma riskini sınırlarken, Lübnan hattında askeri hareketliliği sürdürebileceği şeklinde yorumlandı.

Pakistan’dan farklı açıklama

Öte yandan Şahbaz Şerif ise ateşkesin kapsamına ilişkin farklı bir değerlendirme yaptı. Şerif, “İran ile ABD ve müttefikleri arasındaki 2 haftalık ateşkes, Lübnan ve diğer bölgelerde de yürürlüğe girdi” açıklamasında bulundu.

Bölgede belirsizlik sürüyor

Taraflardan gelen çelişkili açıklamalar, ateşkesin kapsamı ve sahadaki etkilerine ilişkin belirsizliğin sürdüğünü ortaya koydu. Uzmanlar, önümüzdeki günlerde sahadaki gelişmelerin ve diplomatik temasların, ateşkesin kalıcılığı açısından belirleyici olacağını ifade ediyor.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü, Sudan’da devam eden çatışmaların yarattığı ağır insani tabloya dikkat çekerek uluslararası topluma acil çağrıda bulundu: “Sudan’ı görmezden gelmeyin.”

DSÖ’ye göre Sudan, bugün dünyadaki en ağır insani ve halk sağlığı krizlerinden biriyle karşı karşıya. Ülkede 33,7 milyondan fazla insan—yani nüfusun yarısından fazlası—acil ve hayat kurtarıcı yardıma ihtiyaç duyuyor.

Sağlık Sistemi Çöküşün Eşiğinde

Süregelen çatışmaların etkisiyle Sudan’daki sağlık sistemi neredeyse tamamen çökmüş durumda. Sağlık altyapısının hedef alınması, krizi daha da derinleştiriyor.

Özellikle son haftalarda hastanelere yönelik saldırılar ciddi can kayıplarına yol açtı:

20 Mart’ta, Doğu Darfur’daki El-Daein Eğitim Hastanesi’ne düzenlenen insansız hava aracı saldırısında en az 64 kişi hayatını kaybetti, 89 kişi yaralandı. Ölenler arasında hastalar ve sağlık çalışanları da bulunuyor.

2 Nisan’da, Beyaz Nil Eyaleti’ndeki El-Cabalain Hastanesi’ne düzenlenen bir başka saldırıda, ameliyat sırasında hayatını kaybeden hastane müdürü dahil 10 sağlık ve idari personel yaşamını yitirdi, 22 kişi yaralandı.

Hastaneler Yağmalanıyor, Hizmetler Duruyor

Saldırılar yalnızca can kayıplarına yol açmakla kalmıyor, sağlık hizmetlerini de tamamen durma noktasına getiriyor:

Aynı gün El-Daein’deki Aile Hastanesi yağmalandı; hastalar ve sağlık çalışanları saldırıya uğrayarak tesisten çıkarıldı, hastane faaliyetlerini durdurmak zorunda kaldı.

25 Mart’ta, Mavi Nil Eyaleti’nin El-Kurmuk kentindeki bir hastane yağmalandı, ekipmanlar tahrip edildi, personel ve hastalar zorla çıkarıldı. Bir sağlık çalışanı ağır yaralandı.

“Sudan Bu Krizi Tek Başına Aşamaz”

DSÖ Genel Direktörü, yaşananların uluslararası toplum için açık bir uyarı olduğunu vurgulayarak, küresel dayanışmanın yeniden güçlendirilmesi ve kararlı siyasi ile insani adımların atılması gerektiğini ifade etti.

Açıklamada şu vurgu öne çıktı:

Sudan, bu çok yönlü krizi tek başına atlatamaz. Uluslararası toplumun acil ve etkili müdahalesi hayati önem taşıyor.

Uluslararası Müdahale Çağrısı

DSÖ, Sudan’daki durumun yalnızca bir iç kriz değil, aynı zamanda küresel bir insani sorumluluk olduğuna dikkat çekerek, uluslararası aktörlere şu alanlarda harekete geçme çağrısı yaptı:

Acil insani yardımların artırılması

Sağlık sisteminin yeniden ayağa kaldırılması

Sivillerin ve sağlık tesislerinin korunması

Çatışmaların sona erdirilmesi için diplomatik girişimlerin hızlandırılması

Sudan’da derinleşen kriz, sağlık hizmetlerinin hedef alınmasıyla birlikte her geçen gün daha da ağırlaşıyor. DSÖ’nün uyarısı ise net: Zaman daralıyor ve harekete geçilmezse insani felaket daha da büyüyecek.

🌍 Depremin Detayları

Depremin merkez üssünün, yaklaşık 200 bin kişinin yaşadığı Ternate kentine 120 kilometre mesafede olduğu açıklandı. İlk belirlemelere göre depremin büyüklüğü 7.8 olarak duyuruldu.

Ancak USGS (ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu), yaptığı teknik güncelleme ile depremin büyüklüğünü 7.4 olarak revize etti.

🌊 Tsunami Uyarısı ve Artçılar

Depremin ardından bölgede hareketlilik sürüyor:

• Tsunami Alarmı: Maluku Adaları çevresi için acil uyarı yapıldı
• Artçı Sarsıntılar: Büyüklüğü 5.0’a kadar ulaşan çok sayıda artçı deprem kaydedildi

Yetkililer, özellikle kıyı kesimlerinde yaşayan vatandaşları dikkatli olmaya çağırdı.

“Ateş Çemberi” Üzerinde

Endonezya, Pasifik Ateş Çemberi olarak bilinen ve dünyanın en aktif deprem kuşaklarından biri üzerinde bulunuyor. Bu nedenle ülkede sık sık büyük depremler ve volkanik hareketler yaşanıyor.

Uyarılar Sürüyor

Yetkililer, Maluku Denizi çevresinde yaşayanların tsunami uyarılarını dikkate almaları ve resmi açıklamaları takip etmeleri gerektiğini vurguluyor.

Bölgeden gelecek hasar ve can kaybına ilişkin net bilgilerin ise gün içinde açıklanması bekleniyor.

Meksika’da Kayıp Krizi: 40 Binden Fazla Kişinin Hayatta Olabileceği Açıklandı

MEXICO CITY – Meksika hükümeti, ülkede yıllardır süren kayıp kişiler krizine ilişkin çarpıcı veriler paylaştı. Yetkililer, resmi veri tabanlarının karşılaştırılması sonucu kayıp olarak kaydedilen 130 bini aşkın kişiden 40 binden fazlasının hayatta olabileceğini duyurdu.

Resmi Kayıtlar Karşılaştırıldı: 40 Bin Kişide “Yaşam İzleri”

Ulusal kayıp kişiler sicilinin bir yıl süren kapsamlı incelemesinin ardından yapılan açıklamaya göre, toplam kayıtların yaklaşık %31’ine denk gelen 40.308 kişi, farklı devlet veri tabanlarında yeniden izlenebildi.

Vergi beyannameleri, doğum ve evlilik kayıtları gibi resmi belgelerde tespit edilen hareketlilik, bu kişilerin hayatta olabileceğine işaret ediyor.

Yetkililer ayrıca şimdiye kadar 5.269 kişinin yerini tespit ederek kimliklerini doğruladıklarını ve bu kişilerin dosyalarının “bulundu” olarak yeniden sınıflandırıldığını bildirdi.

Eksik ve Hatalı Kayıtlar Krizi Derinleştiriyor

Yetkililere göre kayıp kişiler sayısının yüksek görünmesinin önemli nedenlerinden biri de kayıt sistemindeki ciddi eksiklikler.

• Yaklaşık 46 bin kayıtta (%36) isim, tarih veya kaybolma yeri gibi temel bilgiler bulunmuyor.
• Bu eksiklikler, birçok dosyada arama çalışmalarını neredeyse imkânsız hale getiriyor.
• Verilerin; savcılıklar, arama komisyonları, vatandaş bildirimleri ve aktivist gruplardan gelen doğrulanmamış listelerle oluşturulması, mükerrer ve hatalı kayıtların artmasına yol açtı.

Bunun yanında, 43.128 dosyada bilgiler eksiksiz olmasına rağmen diğer devlet veri tabanlarında herhangi bir iz bulunamadı.

Soruşturma Açığı Dikkat Çekiyor

Yetkililerin verdiği bilgilere göre, kayıp vakalarının %10’undan daha azı aktif cezai soruşturma kapsamında bulunuyor. Bu durum, yıllardır savcılık ve kolluk kuvvetlerinin yetersizliği yönünde eleştirilere neden oluyor.

2006 Sonrası Kayıplarda Büyük Artış

Meksika Uyuşturucu Savaşı sonrası dönemde kayıp vakalarında dramatik bir artış yaşandı.

• Bugün kayıp olarak kayıtlı 130.178 kişi, 2006 sonrası döneme ait
• 2.356 vaka ise 1952–2005 yılları arasında, çoğu zorla kaybetme iddialarıyla bağlantılı

Kamu politikaları kuruluşu Mexico Evalua, son on yılda kayıp vakalarının %200 arttığını ve bunun organize suç örgütlerinin güçlenmesiyle doğrudan bağlantılı olduğunu belirtiyor.

“Hiçbir Kayıt Silinmeyecek”

Hükümet yetkilileri, kamuoyundaki endişeleri gidermek amacıyla hiçbir kaydın sistemden silinmeyeceğini, yalnızca bulunan kişilerin durumlarının güncelleneceğini vurguladı.

Ayrıca yeni yasal düzenlemelerle, asgari veri olmadan sisteme yeni kayıt girilmesinin önüne geçildiği açıklandı.

Hükümetten Kararlılık Mesajı

Güvenlikten sorumlu üst düzey yetkili Marcela Figueroa, Cumhurbaşkanı Claudia Sheinbaum’un sabah toplantısında yaptığı açıklamayı aktararak şu ifadeleri kullandı:

“Kaybolan herkesi bulana kadar aramaya devam edeceğiz.”

Uzmanlar Uyarıyor: Güven Sorunu Derin

Meksikalı siyaset analisti Viri Rios ise kayıp kişiler listesindeki güncellemelerin toplumda tartışma yarattığını belirtti.

Rios’a göre özellikle çocuklarını arayan aileler, meşru vakaların sistemden yanlışlıkla çıkarılabileceği endişesini taşıyor.

Ancak Rios, kayıt sisteminin yıllardır “yetersiz denetimle ve düzensiz biçimde” yönetildiğini, birçok vakanın rastgele eklendiğini ve takip edilmediğini de vurguladı.

Yeni Dönem: Tüm Vakalar İçin Soruşturma Zorunluluğu

Son düzenlemelerle birlikte artık yerel savcılıkların her kayıp vakası için resmi soruşturma dosyası açmak zorunda olacağı belirtiliyor. Uzmanlara göre bu adım, kayıp krizinin çözümünde kritik bir eşik olabilir.

Haberlere göre süreç, ABD Başkanı Donald Trump’ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve danışmanı Jared Kushner tarafından yürütülüyor.

Kaynaklarda, planın Gazze ve Lübnan’daki önceki mutabakatlara benzer bir çerçeveye sahip olduğu ifade ediliyor.

15 maddelik yol haritasında öne çıkan başlıklar

İddiaya göre müzakere edilecek taslakta şu kritik maddeler yer alıyor:

• İran’ın nükleer kapasitesinin tamamen ortadan kaldırılması
• Nükleer silah arayışında olunmayacağına dair taahhüt
• Ülkede uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin yasaklanması
• Zenginleştirilmiş uranyumun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na teslim edilmesi
• Natanz, İsfahan ve Fordow tesislerinin devre dışı bırakılması
• UAEA’ya tam denetim ve erişim izni verilmesi
• İran’ın bölgedeki “vekalet güçleri” stratejisinden vazgeçmesi
• Milis gruplara finansman ve silah desteğinin kesilmesi
• Hürmüz Boğazı’nın açık tutulması
• Balistik füze programının sınırlandırılması
• İran’a yönelik yaptırımların kaldırılması
• Buşehr’de sivil nükleer programın desteklenmesi

Resmi doğrulama yok, gözler müzakerelerde

Söz konusu planla ilgili henüz resmi makamlardan doğrulama gelmedi. Ancak diplomatik kaynaklar, tarafların önümüzdeki süreçte müzakere masasına oturabileceğini belirtiyor.

Uzmanlara göre bu tür bir ateşkes ve kapsamlı anlaşma, yalnızca İran-ABD ilişkilerini değil, tüm Orta Doğu’daki jeopolitik dengeleri ve enerji piyasalarını da doğrudan etkileyebilir.

Birleşmiş Milletler (BM), ırk ayrımcılığının ortadan kaldırılması için uluslararası dayanışma ve güçlü siyasi irade çağrısında bulundu. Güney Afrika’da apartheid döneminde yaşanan Sharpeville Katliamı’nın üzerinden yaklaşık 70 yıl geçmesine rağmen, kurum ırkçılığa karşı mücadelenin hâlâ aciliyetini koruduğunu vurguladı.

BM, Uluslararası Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Günü kapsamında düzenlenen anma etkinliklerinde, adalet ve eşitlik için küresel taahhüdünü yineledi.

BM Genel Kurulu Başkanı Annalena Baerbock, 21 Mart 1960’ta Sharpeville’de polis karakolu önünde toplanan kalabalığın “silahlarla değil, inançla donanmış” olduğunu hatırlatarak, göstericilerin toplumu bölmek için değil, onurlarını savunmak için bir araya geldiğini ifade etti.

Baerbock, anma törenlerinin yalnızca geçmişte yaşanan bir trajediyi değil, günümüzde hâlâ varlığını sürdüren ırkçılığı da hatırlattığını belirtti. Irkçılığın bazen açık nefret söylemleriyle, bazen de bürokrasi içinde gizlenmiş biçimde ortaya çıktığını vurgulayan Baerbock, “İster açık ister örtük olsun, bu zararlı yapı bireylerin çok ötesinde sonuçlar doğurur” dedi.

BM Genel Sekreteri António Guterres ise ırkçılığın herkese zarar verdiğini belirterek, kölelik, sömürgecilik ve baskı politikalarının etkilerinin hâlâ sürdüğüne dikkat çekti. Guterres, ırkçılığın günümüzde ekonomik, sosyal ve siyasal eşitsizlikleri derinleştirdiğini ve çatışmaları beslediğini ifade etti.

Bazı hükümetlerin ırkçılık karşıtı politikaları geri çektiğini ve tarihsel gerçekleri çarpıtmaya çalıştığını belirten Guterres, bu durumun çözüm yollarını zayıflattığını söyledi. Özellikle dijital platformlarda ve siyasi söylemlerde artan yabancı düşmanlığına dikkat çeken Guterres, nefret söyleminin hızla yayılabildiği uyarısında bulundu.

“Bu yolun nereye çıktığını biliyoruz: daha fazla adaletsizlik, şiddet ve daha kötüsü,” diyen Guterres, çözümün dayanışma olduğunu vurgulayarak hükümetler, kurumlar ve toplumların birlikte hareket etmesi gerektiğini ifade etti.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk de tarihin, eşitlik mücadelesinin engellenemeyeceğini gösterdiğini söyledi. Türk, Sharpeville’in yanı sıra ABD’de okullardaki ayrımcılığa karşı direnişiyle bilinen Ruby Bridges, Brezilya’da polis şiddetine karşı adalet arayan Ana Paula Gomes de Oliveira ve kısa süre önce hayatını kaybeden sivil haklar savunucusu Jesse Jackson gibi isimleri örnek gösterdi.

Türk, “Bu ve benzeri direnişler dünyayı değiştirdi. Bugün bize düşen, bu kazanımları korumak ve ileriye taşımaktır” dedi.

Irkçılıkla mücadelenin güçlü yasal düzenlemeler ve siyasi kararlılık gerektirdiğini vurgulayan Türk, nefret suçlarına karşı hesap verebilirliğin artırılması gerektiğini belirtti. “Irkçılık karşıtı olmak, bir grubu diğerine tercih etmek değil; herkes için insan haklarını ve adaleti savunmaktır” ifadelerini kullandı.

BM Afrika Kökenli İnsanlar Daimi Forumu’nun kurucu üyelerinden hukuk profesörü Justin Hansford ise konuşmasında, Trayvon Martin, Michael Brown ve George Floyd gibi isimleri anarak, ırksal adalet mücadelesinin sokaklardan uluslararası platformlara uzandığını dile getirdi.

Sharpeville’de hayatını kaybeden 69 kişiyi “ırksal adalet uğruna şehit düşenler” olarak nitelendiren Hansford, bu mücadelenin tamamlanana kadar süreceğini vurguladı. “Onların cesareti, ırksal adalet sağlanana kadar dünyaya ilham vermeye devam edecek” dedi.

Netanyahu, “Bu rejimin tüm dünyayı tehdit ettiğine dair daha ne kadar kanıt gerekiyor?” diyerek uluslararası topluma çağrıda bulundu. İran’ın yalnızca İsrail için değil, tüm dünya için bir tehdit oluşturduğunu vurgulayan Netanyahu, bu nedenle küresel ölçekte ortak bir duruş sergilenmesi gerektiğini ifade etti.

Açıklamasında İsrail ile ABD’nin birlikte hareket ettiğini belirten Netanyahu, diğer ülkelerin de bu sürece katılmasının zamanının geldiğini söyledi. Bazı ülkelerin bu yönde adım atmaya başladığını dile getiren Netanyahu, ancak bunun yeterli olmadığını kaydetti.

ABD eski Başkanı Donald Trump’ın İran’a karşı uluslararası iş birliği çağrısına da destek veren Netanyahu, bunun sadece ABD ve İsrail’in güvenliği için değil, “tüm dünyanın güvenliği” için gerekli olduğunu ifade etti.

İsrail’e yönelik saldırılarla ilgili bir soruya yanıt veren Netanyahu, “karşılık veriyoruz” diyerek askeri operasyonların sürdüğünü belirtti.

Bölgede gerilim tırmanırken, Netanyahu’nun açıklamaları uluslararası arenada yeni bir diplomatik hareketliliğin habercisi olarak değerlendiriliyor.

Birleşmiş Milletler’in 2026 Dünya Su Geliştirme Raporu, suya erişimdeki eşitsizliklerin küresel ölçekte sürdüğünü ortaya koydu. “Herkes İçin Su: Eşit Haklar ve Fırsatlar” başlıklı rapor, özellikle kadınlar ve kız çocuklarının su krizinden orantısız biçimde etkilendiğini vurguladı.

2,1 Milyar İnsan Güvenli İçme Suyuna Ulaşamıyor

Birleşmiş Milletler tarafından hazırlanan rapora göre, dünya genelinde 2,1 milyar insan güvenli şekilde yönetilen içme suyuna erişemiyor. Bu durum, başta yoksul ve kırılgan topluluklar olmak üzere geniş kesimleri etkiliyor.

Raporda, su ve sanitasyon hizmetlerine erişimdeki eşitsizliklerin;

• sağlık,
• eğitim,
• geçim kaynakları
• ve güvenlik

üzerinde ciddi sonuçlar doğurduğu ifade edildi.

Kadınlar Her Gün 250 Milyon Saat Su Taşıyor

Küresel ölçekte su temini sorumluluğu büyük ölçüde kadınlar ve kız çocuklarının omuzlarında. Rapora göre kadınlar ve kız çocukları, her gün toplamda yaklaşık 250 milyon saatlerini su toplamak için harcıyor.

Bu durumun:

• fiziksel ve zihinsel yorgunluğa yol açtığı,
• eğitim ve çalışma fırsatlarını sınırladığı,
• toplumsal hayata katılımı engellediği

belirtildi.

Karar Mekanizmalarında Kadınlar Yok

Raporda dikkat çekilen bir diğer önemli nokta ise kadınların su yönetiminde yeterince temsil edilmemesi. Ev içi su yönetiminde başat rol üstlenmelerine rağmen kadınlar:

• liderlik pozisyonlarında,
• teknik görevlerde,
• karar alma süreçlerinde

büyük ölçüde dışlanıyor.

Uzmanlara göre bu durum, hem eşitsizlikleri derinleştiriyor hem de su yönetiminde etkin çözümlerin önünü tıkıyor.

İklim Krizi Eşitsizliği Daha da Artırıyor

Raporda, iklim değişikliği, su kıtlığı ve doğal afetlerin mevcut eşitsizlikleri daha da ağırlaştırdığına dikkat çekildi. Özellikle kuraklık ve su krizlerinin yoğunlaştığı bölgelerde kadınların yükü katlanarak artıyor.

UNESCO’dan Cinsiyete Duyarlı Su Politikaları Çağrısı

UNESCO, su sektöründe cinsiyet eşitsizliğini azaltmak için veri temelli ve kapsayıcı politikaların hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.

Kuruluş, özellikle:

• cinsiyete göre ayrıştırılmış veri toplama,
• toplumsal cinsiyet analizleri,
• kapasite geliştirme programları
• ve saha projeleri

üzerinden eşitliği güçlendirmeyi hedefliyor.

UNESCO’nun Dünya Su Değerlendirme Programı (WWAP) ve Hükümetlerarası Hidroloji Programı (IHP) kapsamında yürütülen çalışmalar, suyun nasıl kullanıldığı ve yönetildiğine dair daha kapsayıcı veriler üretmeyi amaçlıyor.

Çözüm: Eşit Katılım ve Kapsayıcı Yönetim

Raporda, su krizinin çözümü için yalnızca teknik değil, sosyal politikaların da gerekli olduğu vurgulandı. Buna göre:

• kadınların su yönetimine eşit katılımı,
• kapsayıcı yönetişim modelleri,
• cinsiyete duyarlı politikalar
• ve güçlü veri sistemleri

sürdürülebilir çözümlerin anahtarı olarak gösterildi.

Rapor New York ve Paris’te Tanıtıldı

“United Nations World Water Development Report 2026” başlıklı rapor, 19 Mart 2026’da

• Birleşmiş Milletler Genel Merkezi
• ve UNESCO Genel Merkezi

olmak üzere iki merkezde eş zamanlı olarak kamuoyuna sunuldu.

Yoksullukla Mücadele ve Toplumsal Eşitlik İçin Kritik

Rapora göre, temiz ve güvenli suya eşit erişim ile kadınların su yönetiminde aktif rol alması;

• yoksulluğun azaltılması,
• daha sağlıklı toplumların kurulması
• ve ekonomik kalkınmanın hızlanması

açısından kritik öneme sahip.

Birleşmiş Milletler, hükümetlere ve uluslararası kuruluşlara, su yönetiminde eşit haklar ve fırsatların hayata geçirilmesi için acil adım atma çağrısında bulundu.

ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nın açılmaması halinde İran’ın enerji altyapısını hedef alacaklarını açıkladı. Bölgede tansiyon yükselirken İran’ın füze saldırıları İsrail’de can kayıplarına yol açtı, ABD-İngiltere üssü de hedef alındı.

HÜRMÜZ BOĞAZI KRİZİ: TRUMP’TAN AÇIK TEHDİT

ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmaması durumunda askeri müdahale tehdidinde bulundu. Trump, Tahran yönetimine 48 saat süre vererek, aksi halde “önce en büyüklerinden başlamak üzere enerji santrallerini vurup yok edeceklerini” söyledi.

Trump ayrıca İran’ın müzakere istediğini öne sürerken, Washington’un böyle bir sürece sıcak bakmadığını ifade etti.

İRAN’DAN MİSİLLEME: İSRAİL ŞEHİRLERİ VURULDU

İran tarafından fırlatılan uzun menzilli füzeler, İsrail şehirlerini hedef aldı. İsrail ordusu, Dimona’ya isabet eden bir füzenin engellenemediğini açıkladı. Saldırıda bazı kişiler yaralanırken, nükleer tesislerin bulunduğu bölgede küçük bir yapının yıkıldığı bildirildi.

Güneyde yer alan Arad kentinde ise savunma sistemlerinin aşıldığı ve “büyük kayıp olayı” ilan edildiği aktarıldı. İsrail yönetimi, İran’a yönelik saldırıların önümüzdeki günlerde “önemli ölçüde artacağını” duyurdu.

ABD-İNGİLTERE ÜSSÜ HEDEFTE: MENZİL TARTIŞMASI BÜYÜYOR

İran’ın Hint Okyanusu’nda bulunan ABD-İngiltere ortak askeri üssü Diego Garcia’ya iki orta menzilli balistik füze fırlattığı açıklandı. Füzelerin hedefi vuramadığı belirtilse de bu girişim, İran’ın askeri kapasitesine ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi.

Yaklaşık 3 bin kilometre uzaklıktaki üsse yönelik bu saldırı girişimi, Tahran’ın daha önce açıkladığı 2 bin kilometrelik füze menzil sınırını aşmış olabileceğine işaret etti. Uzmanlar, bunun ABD ve Avrupa’daki bazı hedeflerin de risk altında olabileceği anlamına geldiğini belirtiyor.

“İRAN TÜM ORTADOĞU’YU VURABİLİR” UYARISI

Analistler, İran’ın 2024’ten bu yana İsrail ile yaşanan çatışmalar nedeniyle füze stoklarının azaldığını, ancak yeniden üretim sürecine girdiğini değerlendiriyor. İsrail kaynakları, İran’ın elindeki füze sayısının 2 bin 500’den yaklaşık 1.000–1.500 seviyesine düştüğünü, ancak yıl sonuna doğru yeniden artış gösterdiğini öne sürüyor.

Quincy Enstitüsü’nden uzmanlar, ABD topraklarının doğrudan tehdit altında olmadığını ancak ABD üslerinin ve bölgedeki askeri varlıkların risk altında olabileceğini vurguluyor.

ABD Savunma İstihbarat Teşkilatı’nın 2025 değerlendirmesine göre ise İran’ın kıtalararası balistik füze kapasitesine 2035 yılına kadar ulaşabileceği ifade ediliyor.

HEDEFTEKİ ENERJİ ALTYAPISI: İRAN’IN KRİTİK SANTRALLERİ

Trump’ın hedef gösterdiği İran’ın enerji altyapısı büyük ölçüde doğalgaz santrallerine dayanıyor. Ülkede yaklaşık 110 doğalgaz santrali bulunduğu, ayrıca güneş, hidroelektrik, rüzgar ve nükleer enerji tesislerinin de işletildiği belirtiliyor.

En büyük üç santral şöyle sıralanıyor:

• Damavand Kombine Çevrim Santrali (Tahran yakınları) – 2.868 MW
• Şehid Salimi Santrali (Hazar kıyısı) – 2.215 MW
• Şehid Rajai Santrali (Tahran çevresi) – 2.043 MW

İran’ın elektrik üretiminin büyük bölümü fosil yakıtlardan sağlanırken, ülkede aktif olan tek nükleer tesisin Buşehr Nükleer Santrali olduğu biliniyor.

Son olarak İran Atom Enerjisi Kurumu, Buşehr tesisine yönelik bir füze saldırısı girişimi olduğunu ancak herhangi bir hasar ya da can kaybı yaşanmadığını açıkladı.

BÖLGEDE GERİLİM TIRMANIYOR

Hürmüz Boğazı krizi, İran’ın füze kapasitesine dair yeni tartışmalar ve karşılıklı saldırılar, Orta Doğu’da geniş çaplı bir çatışma riskini artırıyor. ABD’nin doğrudan enerji altyapısını hedef alma tehdidi ise krizin seyrinde kritik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.

Trump yönetimi, İran’ın uranyum stoklarına el koymak için ABD’nin en gizli birimlerini görevlendirirken, ABD ve İsrail birlikte İran’ın Natanz Nükleer Tesisi’ne saldırdı. Uzun süren diplomasi çabalarının ardından 28 Şubat’ta sıcak çatışmaya dönüşen gerilim, İsrail’in ABD ile birlikte operasyonu başlatmasıyla yeni bir boyut kazandı. Savaşın 22’nci gününde, İran’da sivil can kaybı bini aşarken, yaralı sayısı 18 bin olarak açıklandı.

Rusya’dan ABD’ye Teklif

Rusya’nın ABD’ye yaptığı teklife göre, ABD Ukrayna’ya desteğini çekerse Rusya, İran’a sağladığı istihbarat desteğini durduracaktı. Ancak ABD teklifi reddetti.

Trump’ın Saatler İçindeki “U Dönüşü”

Trump, sosyal medyadan yaptığı açıklamada İran’a karşı başlatılan operasyonun kademeli olarak sona erebileceğini belirtti:
"İran’daki rejime karşı Ortadoğu’da sürdürdüğümüz büyük askeri çabalarımızı azaltmayı düşünürken, hedeflerimize çok yaklaştık."

Önce, ABD’nin kara kuvvetlerini bölgeye konuşlandırmak için hazırlık yaptığı iddia edilirken, Trump ateşkes yapmayı reddetti ve şunları söyledi:
"Savaş biz istediğimizde bitecek. Ateşkes yapmak istemiyorum. Karşı tarafı yok ederken ateşkes yapmazsınız."

Analistler, Trump’ın kısa sürede değişen açıklamalarının ABD dış politikasında belirsizliği artırdığına dikkat çekiyor.

Bessent, sosyal medya platformu üzerinden yaptığı açıklamada, Donald Trump yönetiminin yürüttüğü “Destansı Öfke Operasyonu” kapsamında enerji piyasalarına müdahale edildiğini ifade etti. İran’ın enerji altyapısına yönelik saldırılarına karşılık verildiğini savunan Bessent, küresel arzın güçlendirilmesi için ekonomik ve askeri araçların kullanılmaya devam edeceğini söyledi.

140 milyon varil petrol piyasaya çıkacak

Açıklamaya göre, yaptırımlar nedeniyle özellikle Çin tarafından ucuza stoklanan İran petrolünün bir kısmı geçici olarak serbest bırakılacak. Bu kapsamda yaklaşık 140 milyon varil petrolün hızla küresel piyasaya sunulması planlanıyor.

Bessent, bu adımın:

• Küresel enerji arzını artıracağını
• Fiyatları dengeleyeceğini
• İran kaynaklı arz baskısını hafifleteceğini

vurguladı.

Sınırlı ve geçici izin

Yayımlanan lisansın yalnızca halihazırda denizde bulunan petrol sevkiyatlarını kapsadığı belirtildi. Yeni üretim ya da yeni satış anlaşmalarına izin verilmeyecek.

ABD Hazine Bakanlığı tarafından yapılan düzenlemeye göre:

• 20 Mart saat 00.01’den önce gemilere yüklenen İran petrolü kapsama alındı
• İzin 19 Nisan saat 00.01’e kadar geçerli olacak

“İran’ın petrolünü ona karşı kullanacağız”

Bessent, dikkat çeken değerlendirmesinde, “İran’ın petrolünü fiyatları düşük tutmak için kullanacağız” ifadesini kullandı. Ayrıca, İran’ın bu satışlardan elde edeceği gelirleri kullanmasının zorlaştırılacağını ve ülkeye yönelik “azami baskı” politikasının süreceğini belirtti.

ABD yönetimi, bugüne kadar attığı adımlarla küresel piyasaya toplamda yaklaşık 440 milyon varil ek petrol sunmayı hedeflediğini de açıkladı. Bu hamlenin, özellikle Hürmüz Boğazı kaynaklı arz risklerini dengelemeye yönelik olduğu değerlendiriliyor.

İran Devrim Muhafızları, “Ya Sahibul-Zaman Edrekni” parolasıyla düzenlenen operasyonun 68. dalgasında İsrail’de 25 hedefin vurulduğunu, ABD üslerine yönelik İHA saldırıları gerçekleştirildiğini ve Hürmüz Boğazı’nın kapatıldığını duyurdu.

İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO), “Gerçek Vaat 4” operasyonunun 68. dalgasının gerçekleştirildiğini açıkladı. Tesnim Haber Ajansı’nda yer alan ve DMO Halkla İlişkiler Birimi tarafından yayımlanan bildiride, operasyonun Deniz Kuvvetleri ile Hava-Uzay Kuvvetleri’nin ortak ve eşgüdümlü çalışmasıyla yürütüldüğü belirtildi.

Açıklamada, “Ya Sahibul-Zaman Edrekni” parolasıyla icra edilen operasyonun, “medya şehitleri” ile DMO sözcüsü olarak görev yaparken hayatını kaybeden Tuğgeneral Doktor Nayini’ye ithaf edildiği ifade edildi. Operasyonun, İran’ın deniz ve hava gücünün birleşik kapasitesini ortaya koyduğu vurgulandı.

Hayfa ve Tel Aviv’de 25 hedef vuruldu

DMO Hava-Uzay Kuvvetleri’ne ait çok başlıklı “Hürremşehr-4” ve “Kadir” füzeleriyle düzenlenen saldırılarda, İsrail’in çok katmanlı savunma sistemlerinin etkisiz bırakıldığı öne sürüldü. Açıklamada, Hayfa ve Tel Aviv’de belirlenen 25 noktanın hedef alındığı ve vurulduğu bildirildi.

ABD üslerine İHA saldırısı

Hava-Uzay Kuvvetleri’ne bağlı İHA birimlerinin de operasyon kapsamında aktif rol aldığı belirtilen açıklamada, çok sayıda saldırı amaçlı insansız hava aracıyla bölgedeki ABD üslerine yönelik geniş çaplı saldırılar düzenlendiği kaydedildi.

Basra Körfezi’nde ABD hedefleri vuruldu

DMO Deniz Kuvvetleri tarafından yürütülen operasyonlarda ise “El-Hidd” üssünde bulunan ABD’ye ait 6 lojistik deponun İHA ve seyir füzeleriyle vurulduğu ifade edildi. Bu depolarda bulunan Patriot hava savunma sistemlerine ait bazı ekipmanların imha edildiği, “Şeyh İsa” hava üssünün lojistik hatlarının ise ağır hasar aldığı ileri sürüldü.

Deniz trafiğine uyarı

Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri, Basra Körfezi, Hürmüz Boğazı ve Umman Denizi’nde bulunan tüm deniz araçlarına çağrıda bulunarak, şüpheli durumların 16. kanal üzerinden en yakın DMO istasyonuna bildirilmesini istedi. Bu bildirimlerin anında değerlendirileceği belirtildi.

Hürmüz Boğazı’nın kapatıldığı iddiası

Açıklamada ayrıca, İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in talimatı doğrultusunda Hürmüz Boğazı’nın ABD ve İsrail ile müttefiklerine kapatıldığı öne sürüldü.

Trump, NATO’nun İran’a karşı yürütülen operasyonlara katılmadığını ve Hürmüz Boğazı’nın açık tutulmasına destek vermediğini öne sürerek, ittifakı “ABD olmadan kağıttan bir kaplan” olarak nitelendirdi.

Açıklamasında müttefikleri hedef alan Trump, “Nükleer güce sahip bir İran’ı durdurmak için savaşa katılmak istemediler. Şimdi ise savaş büyük ölçüde kazanılmışken yüksek petrol fiyatlarından şikayet ediyorlar ancak Hürmüz Boğazı’nın açılmasına yardım etmek istemiyorlar” ifadelerini kullandı.

Trump ayrıca, söz konusu müdahalenin “çok kolay ve düşük riskli” olduğunu iddia ederek NATO ülkelerini “korkaklar” sözleriyle eleştirdi.