Uluslararası Narkotik Kontrol Kurulu: 1,6 Milyar Ölümcül Dozluk Fentanil Hammaddesi Engellendi
Birleşmiş Milletler’e bağlı Uluslararası Narkotik Kontrol Kurulu (INCB), fentanil üretiminde kullanılan 3 ton kimyasal ara maddenin yasa dışı sevkiyatının durdurulduğunu açıkladı. Ele geçirilen maddenin 1,6 milyar ölümcül doza eşdeğer sentetik opioid üretiminde kullanılabileceği belirtildi.
Birleşmiş Milletler’in bağımsız uyuşturucu denetim organı olan Uluslararası Narkotik Kontrol Kurulu (INCB), 2025 Yıllık Raporu’nda uluslararası erken uyarı ve ön ihracat bildirim sistemi sayesinde dev bir kimyasal sevkiyatının engellendiğini duyurdu.
Mart 2025’te gerçekleşen operasyonda, fentanil üretiminde kullanılan 3 ton 1-boc-4-piperidon adlı kimyasal ara maddenin yasa dışı yollarla ülkeye sokulması önlendi. Kurulun hesaplamalarına göre bu miktar, 1,4 ila 3,3 ton arasında fentanil üretimine olanak sağlayabilirdi. Bu da 700 milyon ila 1,6 milyar arasında ölümcül sokak dozu anlamına geliyor.
INCB, söz konusu müdahaleyi “uluslararası işbirliğinin başarı öyküsü” olarak nitelendirdi.
Küresel İşbirliğiyle Önlenen Dev Sevkiyat
INCB Başkanı Prof. Dr. Sevil Atasoy, uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadelenin yalnızca yasaklama değil, aynı zamanda temel ilaçlara erişimi güvence altına alma sorumluluğunu da içerdiğini vurguladı.
Atasoy, “Uyuşturucu kaçakçılığı ve kötüye kullanımıyla mücadele ederken, temel ilaçların bulunabilirliğini sağlamak, son 60 yıldır neredeyse evrensel destek gören uyuşturucu kontrol sözleşmeleri aracılığıyla yürütülmektedir. Bizim rolümüz, ülkeler arası iş birliğini güçlendirmektir” dedi.
Kurul, yalnızca 2025 yılı içinde 190’dan fazla ülke ve bölgenin çevrimiçi Ön İhracat Bildirim (PEN) platformu aracılığıyla 34 binden fazla kimyasal öncü sevkiyatını izlediğini açıkladı.
Rapora göre bu sistem sayesinde yasal üretimden yasadışı piyasalara yönlendirme “çok düşük” seviyede tutuluyor; eroin ve diğer opioidlerin yasal kanallardan saptırılması ise “neredeyse tamamen durdurulmuş” durumda.
Kaçakçılık Ağları Hızla Uyarlanıyor
INCB, elde edilen başarılara rağmen uyuşturucu ticaretinin dinamik ve hızla değişen bir yapı gösterdiğine dikkat çekti.
- Kokain üretimi Güney Amerika’da artmaya devam ederken, pazarın Asya ve Afrika’ya doğru genişlediği bildirildi.
- Avrupa’da Batı ve Orta Avrupa’ya kokain kaçakçılığında “dramatik artış” yaşandı.
- Sentetik uyuşturucuların yasa dışı üretimi küresel ölçekte genişliyor.
Kuzey Amerika’da sentetik uyuşturuculara bağlı aşırı doz ölümlerinde 2025 yılında Kanada’da yüzde 17, ABD’de ise yüzde 27 oranında düşüş kaydedildi. Ancak Kurul, bu gerilemenin kalıcı bir eğilime dönüşüp dönüşmeyeceğinin henüz net olmadığını belirtti.
Afrika’da özellikle kalitesiz farmasötik opioidlerin kaçakçılığı en büyük tehdit olarak tanımlanırken, Güney Asya’nın dünya genelindeki opioid kullanıcılarının yaklaşık üçte birine ev sahipliği yaptığı ifade edildi.
Metamfetamin ise Doğu ve Güneydoğu Asya’da rekor düzeyde ele geçirme vakalarıyla sentetik uyuşturucu tehdidinin merkezinde yer almaya devam ediyor.
İlaçlara Erişimde Küresel Eşitsizlik
Kurul raporunda dikkat çeken bir diğer başlık ise opioid ağrı kesicilere erişimdeki küresel eşitsizlik oldu.
Opioid arzı küresel düzeyde istikrarlı görünse de düşük ve orta gelirli ülkelerde morfin içeren ilaçlara erişimde ciddi sıkıntılar yaşanıyor. INCB, psikotrop maddelerin hem erişilebilirliğinin hem de uygun fiyatlılığının artırılmasının öncelikli bir konu olduğunu belirtti.
Prof. Atasoy, “Dünya genelinde insanların sağlığını yasadışı uyuşturucuların tehlikelerinden korumak ortak ve paylaşılan bir sorumluluktur. Uluslararası uyuşturucu kontrol sistemi, ülkelerin birlikte çalışma isteğine ve kapasitesine dayanmaktadır” ifadelerini kullandı.
INCB Nedir?
Uluslararası Narkotik Kontrol Kurulu, 1961 tarihli Tek Sözleşme kapsamında kurulan bağımsız ve yarı yargısal bir Birleşmiş Milletler organıdır.
1961, 1971 ve 1988 tarihli üç uluslararası uyuşturucu kontrol sözleşmesinin uygulanmasını denetler. Kurulun 13 üyesi, BM Ekonomik ve Sosyal Konseyi tarafından beş yıllık dönemler için seçilir.
Merkezi Viyana’da bulunan INCB, Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) tarafından desteklenen bir sekreterya ile çalışmalarını yürütmektedir.
Raporda yer verilen son operasyon, sentetik opioid krizinin küresel ölçekte ne denli yıkıcı sonuçlar doğurabileceğini bir kez daha ortaya koyarken, uluslararası bilgi paylaşımı ve erken uyarı mekanizmalarının hayati önemini gözler önüne serdi.