BM’den Sosyal Medya Uyarısı: Çocukları Yasaklarla Değil, Güvenli Tasarımla Koruyun
Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Ofisi, çocukların sosyal medya platformlarından tamamen uzak tutulmasının tek başına yeterli bir çözüm olmadığını belirterek, dijital platformların tasarım aşamasından itibaren çocukların güvenliğini gözeten bir yapıya kavuşturulması gerektiği uyarısında bulundu.
BM İnsan Hakları Ofisi tarafından cuma günü yayımlanan 10 maddelik yeni çerçevede, hükümetler ve teknoloji şirketleri çocukların çevrimiçi ortamda karşı karşıya kaldığı risklere karşı daha hızlı ve etkili önlemler almaya çağrıldı. Belgede, çocukların dijital dünyada maruz kaldığı zararların önlenebilir olduğu vurgulanırken, güvenliğin platformların temel tasarım unsuru haline getirilmesi gerektiği ifade edildi.
Bağımlılık Yaratan Tasarımlar Eleştirildi
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, çocukların dijital ortamlarda karşılaştığı sorunların kaçınılmaz olmadığını, bunların büyük ölçüde ticari tercihler ve platform tasarımlarından kaynaklandığını söyledi.
Türk, “Çocukların çevrimiçi güvenliği, gizliliği ve refahına yönelik tehditler; sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve sürekli bildirimler gibi bağımlılık yaratan tasarım özellikleri nedeniyle ortaya çıkıyor. Bu zararlar, güvenliği geri plana iten tasarım tercihleri ve iş modellerinin sonucudur” dedi.
Yaş Sınırı Tek Başına Çözüm Değil
“Çocukların Çevrimiçi Güvenliğini Doğru Şekilde Sağlamak” başlıklı yönergeler, birçok ülkede sosyal medya kullanımına yönelik yaş sınırlamalarının gündeme geldiği bir dönemde yayımlandı.
Avustralya, Aralık 2025’te 16 yaşın altındaki çocukların sosyal medya platformlarına erişimini yasaklayan düzenlemeyi yürürlüğe koyarken, Endonezya ve Malezya da benzer adımlar attı. Dünyada çok sayıda ülke ise benzer kısıtlamaları değerlendirmeyi sürdürüyor.
Ancak Volker Türk, bu tür yasakların kolaylıkla aşılabileceğine dikkat çekerek, çocukların daha az denetlenen ve daha riskli dijital alanlara yönelme ihtimalinin bulunduğunu söyledi. Türk, “Güvenli olmayan platformlara erişimi kısıtlamak tek başına çözüm olamaz” değerlendirmesinde bulundu.
Teknoloji Şirketlerine Çağrı
BM İnsan Hakları Ofisi Tematik Katılım ve Özel Prosedürler Direktörü Peggy Hicks de teknoloji şirketlerinin artık net bir tercih yapmak zorunda olduğunu belirtti.
Hicks, Cenevre’de gazetecilere yaptığı açıklamada, “Şirketlerin çocuk haklarını ve güvenliğini daha iyi koruyacak şekilde platformlarının tasarımını ve işleyişini değiştirmesi gerekiyor. Aksi halde daha katı yasal düzenlemeler ve ağır para cezalarıyla karşı karşıya kalacaklar” ifadelerini kullandı.
Güvenlik Tasarımın Parçası Olmalı
Yeni yönergeler, çocukların ve ebeveynlerin çevrimiçi risklerle tek başlarına mücadele etmek zorunda bırakılmaması gerektiğini vurguluyor. Buna göre güvenlik önlemleri, platformların mimarisine en başından itibaren entegre edilmeli.
Belgede ayrıca çocuk hakları etki değerlendirmelerinin zorunlu hale getirilmesi, yaş doğrulama sistemlerinin gizlilik haklarını koruyacak şekilde sıkı biçimde düzenlenmesi ve dijital politikalar oluşturulurken çocukların görüşlerinin alınması öneriliyor.
Yapay Zekâ Döneminde Yeni Riskler
Peggy Hicks, yapay zekâ uygulamaları ve sohbet robotlarının hızla yaygınlaşmasının dijital ortamı sürekli değiştirdiğini belirterek, politika yapıcıların kanıta dayalı ve esnek düzenlemeler geliştirmesi gerektiğini söyledi.
Hicks, “Kanıtları toplamamız ve elde ettiğimiz verilere hızla uyum sağlamamız gerekiyor” diyerek, çocukların dijital haklarının korunmasında güncel verilerin ve bilimsel bulguların önemine dikkat çekti.