Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), katarakta bağlı körlük yaşayan milyonlarca insanın basit ve 15 dakikalık bir ameliyatla yeniden görme şansına kavuşabileceğini ancak hastaların neredeyse yarısının bu hayati operasyona erişemediğini açıkladı. En büyük eşitsizlik Afrika Bölgesi’nde yaşanırken, kadınlar küresel ölçekte daha dezavantajlı durumda.
Katarakt: Önlenebilir Körlüğün Başlıca Nedeni
Cenevre, 11 Şubat 2026 — Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), ülkeleri katarakt nedeniyle görme kaybı yaşayan milyonlarca insanın ameliyata erişimini hızlandırmaya çağırdı. The Lancet Global Health dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, küresel ölçekte katarakta bağlı körlükle karşı karşıya olan her iki kişiden birinin hâlâ cerrahi müdahaleye ulaşamadığını ortaya koydu.
Katarakt, göz merceğinin saydamlığını yitirerek bulanık görmeye ve tedavi edilmediğinde körlüğe yol açmasıdır. Dünya genelinde 94 milyondan fazla insanı etkileyen bu hastalık, özellikle yaşlı nüfusta yaygın görülüyor.
Oysa katarakt ameliyatı, yaklaşık 15 dakika süren basit bir cerrahi işlemle görmenin anında ve kalıcı biçimde geri kazanılmasını sağlayabiliyor. Üstelik tıbbi açıdan en maliyet-etkin müdahalelerden biri olarak kabul ediliyor.
İlerleme Var, Ancak Hedefe Uzak
Son 20 yılda küresel ölçekte katarakt ameliyatı kapsayıcılığı yaklaşık yüzde 15 arttı. Ancak dünya nüfusunun yaşlanması ve katarakt vakalarının çoğalması nedeniyle talep de hızla yükseldi.
Mevcut modellemeler, bu on yıl içinde ameliyat kapsayıcılığının yalnızca yüzde 8,4 oranında artacağını öngörüyor. Bu oran, Dünya Sağlık Asamblesi’nin 2030 yılına kadar yüzde 30 artış hedefinin oldukça gerisinde kalıyor. DSÖ, mevcut hızın yetersiz olduğunu ve ilerlemenin ciddi biçimde hızlandırılması gerektiğini vurguluyor.
DSÖ Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar ve Ruh Sağlığı Departmanı Geçici Direktörü Dévora Kestel, konuya ilişkin yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
“Katarakt ameliyatı, görmeyi yeniden kazandırmak ve hayatları dönüştürmek için sahip olduğumuz en güçlü araçlardan biridir. İnsanlar yeniden gördüklerinde bağımsızlıklarını, onurlarını ve fırsatlarını da geri kazanırlar.”
Afrika Bölgesi En Büyük Açığı Yaşıyor
Araştırma, 2023 ve 2024 yıllarına ait 68 ülke verisini analiz etti. Sonuçlara göre en büyük hizmet açığı Afrika Bölgesi’nde bulunuyor. Bu bölgede katarakt ameliyatına ihtiyaç duyan her dört kişiden üçü tedaviye ulaşamıyor.
Bununla birlikte cinsiyet eşitsizliği de dikkat çekici. Kadınlar, tüm bölgelerde erkeklere kıyasla ameliyat hizmetlerine daha düşük oranda erişebiliyor. Uzmanlar, bu durumun sağlık sistemlerindeki yapısal eşitsizlikleri yansıttığını belirtiyor.
Yapısal Engeller ve Risk Faktörleri
Katarakt ameliyatına erişimdeki boşlukların arkasında uzun süredir devam eden yapısal sorunlar bulunuyor:
-
Eğitimli göz sağlığı uzmanı eksikliği ve dengesiz dağılımı
-
Yüksek cepten sağlık harcamaları
-
Uzun bekleme süreleri
-
Hizmet mevcut olsa bile ameliyata yönelik farkındalık ve talep eksikliği
Kataraktın en önemli risk faktörü yaşlanma olsa da, bazı çevresel ve sağlıkla ilgili etkenler hastalığın gelişimini hızlandırabiliyor. Bunlar arasında:
-
Uzun süreli UV-B ışınlarına maruz kalma
-
Tütün kullanımı
-
Kortikosteroid ilaç kullanımı
-
Diyabet
yer alıyor.
Çözüm Mümkün: Birinci Basamaktan Başlamalı
DSÖ’ye göre katarakta bağlı önlenebilir körlüğü sona erdirmek hem gerekli hem de mümkün. Bunun için ülkelerin:
-
Görme taramalarını ve göz muayenelerini birinci basamak sağlık hizmetlerine entegre etmesi,
-
Temel cerrahi altyapıya yatırım yapması,
-
Özellikle kırsal ve yetersiz hizmet alan bölgelerde göz sağlığı iş gücünü artırması ve dengeli dağıtması
gerekiyor.
Ayrıca kadınlar ve marjinalleştirilmiş topluluklara öncelik verilmesi, kalıcı eşitsizliklerin azaltılması açısından kritik önem taşıyor.
Küresel Çağrı: Önlenebilir Körlüğe Son Verin
DSÖ; hükümetleri, sivil toplum kuruluşlarını ve uluslararası ortakları mevcut ivmeyi artırmaya, cinsiyet ve coğrafi eşitsizlikleri gidermeye ve hizmete erişemeyen nüfusları önceliklendirmeye çağırdı.
Uzmanlara göre, sürdürülebilir ve kararlı bir politika ile katarakt ameliyatı milyonlarca insan için ulaşılmaz bir tedavi olmaktan çıkarılabilir ve önlenebilir körlük dünya genelinde büyük ölçüde sona erdirilebilir.