İran’ın dini lideri Ali Hamaney, ABD ve İsrail’in saldırılarında kızı, damadı ve torunuyla birlikte hayatını kaybetti. İran Devrim Muhafızları 27 ABD üssü ve Tel Aviv’deki askeri hedeflere saldırı başlattığını açıkladı. Bölge genelinde patlamalar sürerken, İran’da geçici yönetim devreye girdi.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı geniş çaplı hava saldırıları, Orta Doğu’da dengeleri kökten sarsacak bir gelişmeye yol açtı. İran devlet medyası, ülkenin dini lideri Ali Hamaney’in Tahran’daki ofisinde düzenlenen saldırıda öldürüldüğünü doğruladı. Hamaney’in kızı, damadı ve torununun da aynı saldırılarda hayatını kaybettiği bildirildi.
İran yönetimi 40 günlük resmi yas ilan ederken, ülke genelinde geniş katılımlı yas törenleri başladı. Tahran ve Meşhed başta olmak üzere birçok kentte on binlerce kişi sokaklara çıktı.
İran’dan “yıkıcı intikam” hamlesi
İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), saldırıların ardından “en yıkıcı operasyonun” başlatıldığını duyurdu. Yapılan açıklamada, Orta Doğu’da ABD askerlerinin konuşlu olduğu 27 üssün yanı sıra İsrail’in Tel Aviv kentindeki askeri tesislerin hedef alındığı belirtildi.
İsrail’in Tel Nof Hava Üssü, Tel Aviv’deki askeri komuta merkezi ve savunma sanayi komplekslerinin vurulduğu öne sürüldü.
Katar’ın başkenti Doha ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin Dubai kentinde art arda patlama sesleri duyuldu. Katar İçişleri Bakanlığı, ilk belirlemelere göre 16 kişinin yaralandığını açıkladı. Kuveyt’te hava saldırısı sirenleri devreye girerken, Irak’ın Erbil kentinde insansız hava aracı düşmesi sonucu dumanların yükseldiği bildirildi.
İsrail ve ABD’den yeni saldırılar
İsrail ordusu, İran’ın batı ve orta kesimlerinde 30’dan fazla hedefin vurulduğunu açıkladı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) ise “hızlı ve kararlı eylem” mesajı paylaştı.
ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik bombardımanın “gerektiği sürece, hafta boyunca kesintisiz devam edeceğini” söyledi. Trump, İran’ın verdiği karşılığın “beklenenden daha zayıf” olduğunu savundu.
Washington’da bazı Demokrat senatörler, Trump’ın Kongre onayı olmadan saldırı kararı almasını eleştirirken, Cumhuriyetçi Parti’nin büyük bölümü operasyonlara destek verdi.
İran’da geçici yönetim
İran Anayasası gereği, yeni dini lider seçilene kadar üç kişilik bir geçiş konseyi ülke yönetimini üstlenecek. Konseyde Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Yargı Erki Başkanı ve Anayasa Koruma Konseyi’nden bir din adamı yer alacak.
İran devlet medyası, ülke genelinde 24 eyalette düzenlenen saldırılarda en az 201 kişinin yaşamını yitirdiğini duyurdu.
Bölge genelinde alarm
İran’ın misilleme saldırıları; Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Bahreyn, Ürdün, Suudi Arabistan ve Irak’taki İsrail ve ABD varlıklarını hedef aldı. Birçok ülke hava sahasını kapatma kararı aldı. Uluslararası deniz taşımacılığı şirketleri ise Körfez’deki gemilere “sığınma” çağrısı yaptı.
Irak’ın başkenti Bağdat’ta binlerce kişi, ABD Büyükelçiliği’nin bulunduğu Yeşil Bölge’ye yürüdü. Güvenlik güçleri ile protestocular arasında çatışmalar yaşandı.
Yeni dönem: Direniş mi pragmatizm mi?
37 yıl boyunca İran’ı yöneten Hamaney’in ölümü, ülkede ve bölgede yeni bir dönemin kapısını araladı. Analistler, İran yönetiminin Hamaney sonrası süreçte daha sert bir direniş hattı mı yoksa pragmatik bir diplomasi çizgisi mi izleyeceğinin belirsiz olduğunu vurguluyor.
Hamaney’in destekçileri tarafından “şehit” ilan edilmesi, İran iç siyasetinde ve Şii dünyasında sembolik etkisinin daha da güçlenebileceği yorumlarına yol açtı.
Ortadoğu’da karşılıklı saldırılar sürerken, kriz bölgesel savaşa dönüşme riski taşıyor. Diplomasi kanallarının yeniden açılıp açılmayacağı ise önümüzdeki günlerde netleşecek.