DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Ceylan Akça Cupolo, dijital platformlar aracılığıyla çalışan moto kuryelerin işçi sağlığı ve güvenliği ile sosyal sigorta haklarını güçlendirmeyi amaçlayan bir kanun teklifi hazırladı. Teklifte, moto kuryeliğin fiilî risk düzeyi dikkate alınarak “çok tehlikeli işler” sınıfına alınması, platform şirketlerinin işveren sorumluluğunun netleştirilmesi ve algoritmik yönetim sistemlerinin denetime açılması öngörülüyor.
“Güvencesiz ve yüksek riskli istihdam”
Teklifin gerekçesinde, dijital platform ekonomisinin yaygınlaşmasıyla moto kuryeliğin özellikle gençler, göçmenler ve güvencesiz koşullara itilen kadınlar için düşük gelirli ve yüksek riskli bir istihdam alanına dönüştüğü vurgulandı. Yoğun trafik, olumsuz hava koşulları, uzun ve düzensiz çalışma saatleri ile hız ve performans baskısı yaratan algoritmik sistemler nedeniyle kuryelerin ciddi iş kazası ve meslek hastalığı riski altında çalıştığı belirtildi.
Cupolo, 13 Nisan 2025’te toplanan İşyeri Tehlike Sınıfları Tespit Komisyonu’nun moto kuryeliği “az tehlikeli” sınıftan çıkarıp “tehlikeli işler” sınıfına aldığına, kararın 21 Mayıs 2025’te Resmî Gazete’de yayımlandığına dikkat çekerek, fiilî koşulların “çok tehlikeli işler” düzeyinde olduğunu ifade etti.
İş cinayetleri verileri
Gerekçede yer verilen Kurye Hakları Derneği ile İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi verilerine göre;
-
2022’de en az 58,
-
2023’te en az 68,
-
2024’te en az 63,
-
2025’te en az 44
moto kurye, çalışırken meydana gelen iş cinayetlerinde hayatını kaybetti.
Platformlara işveren yükümlülüğü
Teklifte, platform şirketlerinin kuryelerin çalışma temposu ve gelirlerini fiilen belirlemelerine rağmen, kuryeleri “bağımsız çalışan” ya da “iş ortağı” olarak tanımlayarak işveren sorumluluğundan kaçındıkları vurgulandı. Bu sözleşmelerin yeterince denetlenmemesinin, fiilî çalışma ilişkisi ile hukuki statü arasındaki uyumsuzluğu derinleştirdiği kaydedildi.
Teklifte neler var?
“Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi” ile:
-
Dijital platformlar aracılığıyla çalışan moto kuryeler, statülerine bakılmaksızın iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortası kapsamında sigortalı sayılacak; primler işverenler tarafından ödenecek.
-
Moto kuryelik, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında “çok tehlikeli işler” sınıfına alınacak.
-
İşverenlere; koruyucu ekipman sağlama, İSG eğitimleri verme ve motosiklet bakımını düzenli yaptırma yükümlülüğü getirilecek.
-
Kuryelerin çalışma temposunu belirleyen algoritmik sistemlerin, hız ve zaman baskısı yaratarak işçi sağlığını tehlikeye sokması yasaklanacak; bu sistemler Bakanlık denetimine tabi olacak.
“Yaşam hakkı ve sosyal devletin gereği”
Cupolo, teklifin yalnızca teknik bir sınıflandırma değişikliği olmadığını belirterek, platform kapitalizminin görünmezleştirdiği emeğe karşı kamusal sorumluluğun, sosyal devlet ilkesinin ve yaşam hakkının gereği olan yapısal bir düzenleme ihtiyacını ifade ettiğini kaydetti.