BM Genel Sekreteri António Guterres, savaşlar, silahlanma yarışı ve uluslararası hukukun aşınmasının dünyayı “tehlikeli bir kırılma noktasına” sürüklediğini söyledi. Guterres, Birleşmiş Milletler Şartı’nın kuruluşundan bu yana en ağır sınavlardan biriyle karşı karşıya olduğunu belirterek, “Cezasızlık yayılıyor, dünya sadece söz değil eylem bekliyor” dedi.
United Nations Genel Sekreteri António Guterres, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde yaptığı konuşmada küresel sistemin derin bir kriz içinde olduğunu söyledi. Çin’in başkanlığında gerçekleştirilen üst düzey toplantıda konuşan Guterres, savaşların yayılması, jeopolitik kutuplaşma ve uluslararası hukukun giderek etkisizleşmesinin dünya düzenini tehdit ettiğini ifade etti.
100’den fazla ülkenin katıldığı toplantıda konuşan Guterres, BM Şartı’nı “insanlık için bir hayatta kalma rehberi” olarak tanımladı. Ancak bu ilkelerin bugün ağır baskı altında olduğunu belirten Guterres, “Birleşmiş Milletler’in kuruluşundan bu yana en yüksek sayıda çatışmayla karşı karşıyayız” dedi.
“Uluslararası hukuk tehlikeli biçimde aşınıyor”
Guterres, egemenlik, toprak bütünlüğü ve güç kullanımının yasaklanması gibi temel ilkelerin artık açık biçimde ihlal edildiğini söyledi.
“Uluslararası hukuka saygı tehlikeli bir şekilde aşındırılıyor. İhlallere cevap verilmiyor. Cezasızlık yayılıyor” ifadelerini kullanan BM Genel Sekreteri, küresel sistemin giderek daha kırılgan hale geldiği uyarısında bulundu.
Toplantının, büyük güçler arasında uluslararası hukukun uygulanmasına dair derin görüş ayrılıklarının yaşandığı bir dönemde yapılması dikkat çekti.
“Dünya yeni bir silahlanma yarışının içinde”
Guterres, yalnızca savaşların değil, küresel ölçekte hızlanan silahlanmanın da insanlık için ciddi bir tehdit oluşturduğunu belirtti. Yapay zekâ destekli silah sistemleri, otonom savaş teknolojileri, artan askeri harcamalar ve iklim krizinin birbirini besleyen küresel tehditler haline geldiğini söyledi.
“Ölümcül silahların üretimi ucuzlarken, kalkınma ve insani yardım için ayrılan kaynaklar kısılıyor. Buna karşın küresel askeri harcamalar rekor seviyelere ulaştı” dedi.
Guterres ayrıca insan haklarına yönelik saldırılar, büyüyen eşitsizlik ve iklim krizinin dünya genelinde istikrarsızlığı artırdığını belirterek, “Bu krizlerin tamamı birbiriyle bağlantılı ve BM Şartı’nın dayanıklılığını test ediyor” değerlendirmesinde bulundu.
Ukrayna, Gazze ve Sudan vurgusu
BM Genel Sekreteri konuşmasında Ukrayna, Gazze, Lübnan ve Sudan’daki çatışmalara da dikkat çekti. Özellikle Ukrayna’daki savaşın daha büyük bir yıkıma dönüşme riskine işaret eden Guterres, siviller üzerindeki ağır sonuçlara vurgu yaptı.
Gazze’de ateşkes ihlallerinin sürdüğünü, İsrail’in Lübnan’daki operasyonlarını genişlettiğini belirten Guterres, Orta Doğu’daki gerilimin bölgesel bir savaşa dönüşme tehlikesi taşıdığına işaret etti. ABD ile İran arasındaki müzakerelerde yaşanan belirsizliğin de küresel riskleri artırdığını söyledi.
Güvenlik Konseyi’ne eleştiri: “Birlik içinde hareket edemiyor”
Guterres, United Nations Security Council içindeki bölünmelerin küresel krizlere etkili müdahaleyi engellediğini ifade etti.
“Bu Konsey çok sık birlik ve ortak amaç doğrultusunda hareket edemiyor. Güvenlik Konseyi bölündüğünde bunun sonuçları tüm dünyaya yayılıyor” dedi.
BM Genel Sekreteri ayrıca Güvenlik Konseyi’nin mevcut yapısının günümüz dünyasını yansıtmadığını söyledi. Afrika kıtasının daimi temsilinin bulunmamasını “tarihi bir adaletsizlik” olarak tanımlayan Guterres, BM kurumlarının günümüz jeopolitik gerçeklerine göre yeniden yapılandırılması gerektiğini vurguladı.
“Dünya sadece söz değil, eylem bekliyor”
Konuşmasının sonunda üye ülkelere doğrudan çağrıda bulunan Guterres, diplomasiye, arabuluculuğa ve çatışma önleme mekanizmalarına daha fazla yatırım yapılmasını istedi.
Uluslararası hukukun “çifte standart olmadan” uygulanması gerektiğini belirten Guterres, şu sözlerle konuşmasını tamamladı:
“Dünya izliyor ve sadece söz değil, eylem talep ediyor.”