Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in İran’a yönelik ortak saldırılarıyla tetiklenen ve İsrail–İran hattında açık çatışmaya dönüşen kriz, küresel ölçekte derin endişeye yol açtı. İran’ın Körfez’deki ABD askeri varlıklarına misilleme saldırıları başlatmasıyla birlikte, çatışmanın bölgesel savaşa dönüşme riski arttı. Birçok ülke ve uluslararası kurumdan art arda açıklamalar geldi.
ABD: “Büyük bir muharebe operasyonu”
ABD Başkanı Donald Trump, İran genelinde düzenlenen saldırıları “İran rejiminden kaynaklanan tehditleri ortadan kaldırmayı amaçlayan büyük bir muharebe operasyonu” olarak tanımladı. Trump, İran’ın füze kapasitesini ve donanmasını hedef aldıklarını belirterek İran halkına hükümete karşı çağrıda bulundu.
İsrail: “Varoluşsal tehdide karşı”
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, operasyonların İran’ın yarattığı “varoluşsal tehdidi” ortadan kaldırmayı hedeflediğini savundu. İsrailli bir savunma yetkilisi, saldırıların aylar öncesinden planlandığını açıkladı.
İran: “Kırmızı çizgi kalmadı”
İran Dışişleri Bakanlığı, ABD ve İsrail’i Birleşmiş Milletler Şartı’nı ihlal etmekle suçladı ve sert karşılık verileceğini duyurdu. İranlı üst düzey bir yetkili, “Orta Doğu’daki tüm Amerikan ve İsrail varlıkları meşru hedeftir. Bu saldırıdan sonra kırmızı çizgi yok” dedi.
Avrupa Birliği: “Azami itidal”
Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa, çatışmayı “son derece endişe verici” olarak nitelendirdi. Tüm taraflara itidal, sivillerin korunması ve uluslararası hukuka uyma çağrısı yapıldı.
Kızılhaç: “Tehlikeli zincirleme reaksiyon”
Uluslararası Kızılhaç Komitesi Başkanı Mirjana Spoljaric, askeri tırmanışın siviller için yıkıcı sonuçlar doğurabileceğini belirterek savaş hukukuna uyulması çağrısında bulundu.
Umman: “Bu sizin savaşınız değil”
Umman Dışişleri Bakanı Badr Albusaidi, ABD’yi çatışmaya daha fazla dahil olmamaya çağırdı. Umman, devam eden ABD-İran müzakerelerinin ana arabulucusu konumundaydı.
Almanya, Fransa, Birleşik Krallık
Almanya, Fransa ve Birleşik Krallık liderleri, İran’ın bölge ülkelerine yönelik saldırılarını kınadı ve müzakerelere dönülmesi çağrısı yaptı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin acil toplanmasını istedi.
Körfez ülkeleri: Egemenlik vurgusu
-
Katar, El Udeid Üssü’nün hedef alınmasını egemenliğe saldırı olarak niteledi.
-
Birleşik Arap Emirlikleri, İran’ın saldırılarını “tehlikeli tırmanış” olarak tanımladı.
-
Bahreyn, ABD 5. Filosu’nun hedef alındığını doğruladı.
-
Kuveyt, saldırıları uluslararası hukukun ihlali olarak nitelendirdi.
-
Suudi Arabistan, “vahim sonuçlar” uyarısında bulundu.
Türkiye: “Şiddet sarmalı sona ermeli”
Türkiye Dışişleri Bakanlığı, şiddet sarmalının bölgesel ve küresel istikrarı tehdit ettiğini belirterek tüm taraflara itidal çağrısı yaptı.
Diğer tepkiler
-
Pakistan, saldırıları kınadı ve diplomasi çağrısı yaptı.
-
Rusya, ABD’yi nükleer görüşmeleri örtü olarak kullanmakla suçladı.
-
Çin, askeri eylemlerin derhal durdurulmasını istedi.
-
Hindistan, itidal ve diyalog çağrısı yaptı.
-
Ukrayna, mevcut krizin sorumluluğunu İran yönetimine yükledi.
-
Norveç, İsrail’in ilk saldırısının uluslararası hukukla uyumlu olmadığını savundu.
-
Belçika, İran halkının hükümet politikalarının bedelini ödememesi gerektiğini belirtti.
Küresel savaş endişesi
Art arda gelen açıklamalar, çatışmanın yalnızca iki ülkeyle sınırlı kalmayabileceği yönündeki kaygıları güçlendiriyor. Diplomatik kanalların yeniden açılması ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi öncülüğünde acil ateşkes sağlanması yönündeki çağrılar yoğunlaşmış durumda.
Uluslararası toplum, Orta Doğu’da geniş çaplı bir savaş riskinin önlenmesi için diplomasiye dönüşün hayati olduğuna dikkat çekiyor.