Birleşmiş Milletler destekli Parlamentolararası Birlik’in (IPU) yayımladığı rapor, dünya genelinde parlamentolarda kadınların temsil oranının yalnızca yüzde 27,5 olduğunu ortaya koydu. Artışın son yılların en düşük seviyesinde kalması, siyasi şiddet, toplumsal eşitsizlikler ve yapısal engellerin kadınların siyasete katılımını hâlâ sınırladığını gösteriyor.
Birleşmiş Milletler destekli Parlamentolararası Birlik (IPU) tarafından yayımlanan “Parlamentoda Kadınlar 2025” raporu, dünya genelinde parlamentolarda kadın temsilinin hâlâ sınırlı olduğunu ortaya koydu. Rapora göre 2026 yılı başı itibarıyla dünya parlamentolarındaki sandalyelerin yalnızca yüzde 27,5’i kadınlara ait. Bu oran, bir önceki yıla göre yalnızca yüzde 0,3’lük bir artış anlamına geliyor ve son yaklaşık on yılın en yavaş ilerlemesi olarak kaydedildi.
Rapor, özellikle parlamentolardaki kadın liderliğinde gerileme yaşandığına da dikkat çekiyor. Geçtiğimiz yıl yeni seçilen 75 meclis başkanından sadece 12’sinin kadın olması, siyasetin üst kademelerinde kadınların hâlâ ciddi bir temsil sorunu yaşadığını gösteriyor.
Kotalar kadın temsilini artırıyor
IPU raporuna göre kadın temsilinin artmasında en etkili araçlardan biri kota uygulamaları. 2025 yılında seçim yapılan 49 ülkede yapılan değerlendirmede, yasal kota uygulamalarının kadın temsilini artırmada “kritik bir rol” oynadığı tespit edildi.
Kadın kotası bulunan parlamentolarda kadın temsil oranı ortalama yüzde 31’e ulaşırken, kota uygulaması olmayan ülkelerde bu oran yüzde 23’te kaldı. Bu durum, yasal düzenlemelerin kadınların siyasete katılımını doğrudan etkilediğini ortaya koyuyor.
Bölgelere göre büyük farklar var
Kadınların parlamentolardaki temsili bölgelere göre önemli farklılıklar gösteriyor. Amerika kıtası, parlamenterlerin yüzde 35,6’sının kadın olmasıyla en yüksek temsil oranına sahip bölge olmayı sürdürüyor.
Öte yandan bazı ülkelerde dikkat çekici ilerlemeler yaşandı. Kırgızistan, kadın temsilinde yüzde 12,9’luk artışla en büyük ilerlemeyi kaydederken, Saint Vincent ve Grenadinler yüzde 12,3’lük artışla onu takip etti.
Buna karşılık Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesi kadın temsilinin en düşük olduğu yer olmaya devam ediyor. Bu bölgede kadınlar parlamentodaki sandalyelerin ortalama yalnızca yüzde 16,2’sini elinde bulunduruyor.
Hatta bazı ülkelerde parlamentoda hiç kadın milletvekili bulunmuyor. Umman, Tuvalu ve Yemen’de alt meclislerde veya tek meclisli parlamentolarda kadın milletvekili bulunmadığı belirtildi.
Kadın milletvekilleri daha fazla şiddete maruz kalıyor
IPU’nun yayımladığı bir diğer küresel çalışma ise kadınların siyasette karşılaştığı baskıyı gözler önüne seriyor. “Kamuoyu düşmanca tavır takındığında: Parlamenterlere karşı siyasi şiddet” başlıklı araştırmaya göre dünya genelinde milletvekillerinin yüzde 71’i çevrimiçi veya çevrimdışı şiddete maruz kaldığını belirtti.
Araştırmaya katılan kadın milletvekillerinin yüzde 76’sı şiddet yaşadığını ifade ederken, erkek milletvekillerinde bu oran yüzde 68 olarak kaydedildi. Kadınlar özellikle sosyal medya üzerinden cinsiyete dayalı hakaret, tehdit ve tacize daha fazla maruz kalıyor.
IPU, artan bu baskının bazı kadınların siyasete girmekten vazgeçmesine yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Araştırmaya göre birçok milletvekili artan düşmanlık nedeniyle öz sansür uyguladığını, kamuoyu önüne çıkmaktan kaçındığını veya yeniden aday olmayı düşünmediğini ifade ediyor.
Demokrasi için risk uyarısı
IPU raporu, milletvekillerine yönelik artan yıldırma ve tacizin demokrasiyi zayıflatma riski taşıdığına dikkat çekiyor. Kuruma göre bu durum uzun vadede parlamentolarda çeşitliliği azaltabilir ve temsil mekanizmasını aşındırabilir.
1889 yılında kurulan Parlamentolararası Birlik, bugün 183 ulusal parlamento ve 15 bölgesel parlamentoyu bünyesinde barındırıyor. Kurum, parlamentolarda cinsiyet eşitliğinin sağlanması, demokratik temsiliyetin güçlendirilmesi ve milletvekillerinin haklarının korunması için çalışmalar yürütüyor.