Aşırı sıcaklar artık istisnai hava olayları değil, iklim krizinin yeni gerçeği. Ancak uzmanlara göre yaşlıların sıcak hava dalgalarında yaşamını yitirmesinin temel nedeni yalnızca ileri yaş değil; yetersiz konutlar, sosyal izolasyon, sağlık sistemindeki eksiklikler ve geciken kamu politikaları.
Aşırı sıcaklar sessiz bir halk sağlığı krizine dönüşüyor
İklim değişikliğiyle birlikte dünyanın birçok bölgesinde sıcak hava dalgaları daha sık, daha uzun ve daha şiddetli yaşanıyor. Avrupa'da bu yaz birçok ülkede sıcaklıklar 44 dereceyi aşarken okullar kapatıldı, ulaşım sistemleri aksadı ve sağlık kuruluşları alarm durumuna geçti.
Kanada da benzer bir tabloyla karşı karşıya. Haziran sonu ve Temmuz başında yaşanan aşırı sıcaklar nedeniyle Ontario, Québec ve Atlantik bölgesinde geniş çaplı sıcaklık uyarıları yapıldı. Bazı bölgelerde hissedilen sıcaklık 40 derecenin üzerine çıktı.
Bilim insanlarına göre aşırı sıcaklar artık geçici bir hava olayı değil, 21. yüzyılın en önemli halk sağlığı sorunlarından biri haline geldi.
619 kişinin ölümü yalnızca sıcaklardan kaynaklanmadı
2021 yılında Kanada'nın Britanya Kolombiyası eyaletinde yaşanan sekiz günlük sıcak hava dalgası, ülke tarihinin en ölümcül hava olaylarından biri oldu. Sadece sekiz gün içinde sıcağa bağlı nedenlerle 619 kişi yaşamını yitirdi.
Hayatını kaybedenlerin büyük bölümü 65 yaş üzerindeydi. Çoğu yalnız yaşıyor, neredeyse tamamı ise evlerinin içinde yaşamını kaybediyordu.
Uzmanlara göre bu tablo yalnızca aşırı sıcakların sonucu değildi. Aynı zamanda konut politikalarının, sağlık sisteminin, acil durum planlarının ve sosyal destek mekanizmalarının yetersizliğinin de bir göstergesiydi.
Bugün sorulması gereken soru, bu trajediden ders alınıp alınmadığı değil; alınan derslerin yeterli olup olmadığıdır.
Sorun yaş değil, eşitsizlik
Yaşlı bireyler sıcak hava dalgalarında en riskli gruplardan biri olarak görülüyor. Ancak bilim insanları, asıl sorunun yaşın kendisi olmadığını vurguluyor.
İnsanlar şu nedenlerle daha savunmasız hale geliyor:
- Havalandırması yetersiz veya aşırı ısınan evlerde yaşamak,
- Klima satın alacak ya da çalıştıracak ekonomik güce sahip olmamak,
- Hareket kabiliyetinin kısıtlı olması,
- Yalnız yaşamak ve sosyal destekten yoksun kalmak,
- Sağlık ve sosyal hizmetlere zamanında ulaşamamak.
Başka bir ifadeyle, sıcak hava dalgalarının etkisini belirleyen yalnızca termometrede görülen sıcaklık değil; insanların yaşadığı ekonomik ve sosyal koşullar.
İklim değişikliği yaşlanan toplumları daha fazla etkiliyor
Kanada'da nüfusun yüzde 20'sinden fazlasını artık 65 yaş üzerindeki kişiler oluşturuyor. Önümüzdeki 20 yıl içinde bu grubun yüzde 68 oranında büyümesi bekleniyor.
Aynı dönemde iklim değişikliği nedeniyle aşırı sıcak olaylarının da artacağı öngörülüyor.
Kanada Sağlık Bakanlığı, gerekli önlemler alınmazsa sıcağa bağlı ölümlerin önümüzdeki yıllarda artacağını tahmin ediyor. Yapılan modellemeler, yalnızca Britanya Kolombiyası'nda 2030 yılına kadar her yıl 1.300'den fazla kişinin aşırı sıcak nedeniyle yaşamını yitirebileceğini gösteriyor.
Çözüm biliniyor, eksik olan uygulama
Araştırmalar, sıcak hava dalgalarının etkisini azaltacak birçok çözümün zaten bilindiğini ortaya koyuyor.
Bunlar arasında:
- Kentlerde daha fazla ağaçlandırma ve gölgelik alan oluşturulması,
- Yeni binalarda doğal serinlik sağlayan mimari tasarımların zorunlu hale getirilmesi,
- Sosyal konutlar, huzurevleri ve bakım merkezlerinde güvenli iç ortam sıcaklığının sağlanması,
- Risk altındaki kişilerin önceden belirlenmesi,
- Sağlık, sosyal hizmetler ve yerel yönetimlerin ortak sıcak hava eylem planları hazırlaması,
- Mahalle temelli dayanışma ağlarının güçlendirilmesi yer alıyor.
Uzmanlara göre sorun bilgi eksikliği değil; bu bilgilerin yeterince hızlı hayata geçirilememesi.
Evde yaşlanmak isteyen milyonlarca kişi için yeni bir plan gerekiyor
Araştırmalar, yaşlı bireylerin büyük bölümünün yaşamlarını huzurevlerinde değil, kendi evlerinde ve mahallelerinde sürdürmek istediğini gösteriyor.
Bu nedenle iklim uyum politikalarının yalnızca acil durum müdahaleleriyle sınırlı kalmaması gerekiyor. Yaşlı dostu konutlar, erişilebilir sağlık hizmetleri, güvenli mahalleler ve güçlü sosyal destek ağları, sıcak hava dalgalarına karşı en etkili koruma yöntemleri arasında bulunuyor.
En büyük hata, hâlâ zamanımız olduğunu düşünmek
2021'de Kanada'da yaşanan felaket önemli bir uyarıydı. Bugün Avrupa'da yaşanan aşırı sıcaklar da aynı gerçeği yeniden hatırlatıyor.
Bilim insanlarına göre artık tartışılması gereken konu, sıcak hava dalgalarının gelip gelmeyeceği değil; bunların bundan sonra yaşamın kalıcı bir parçası olacağıdır.
Bu nedenle en büyük risk, hazırlık yapmak için hâlâ yeterli zaman olduğunu düşünmektir.
Bilim insanlarının uyarısı
Women's College Hospital Yaşlanma Araştırma Laboratuvarı bilim insanı ve Toronto Üniversitesi öğretim üyesi Stephanie Hatzifilalithis, yaşlı bireylerin korunmasının yalnızca sağlık hizmetlerinin değil, konut, şehir planlaması, sosyal politika ve iklim uyum stratejilerinin ortak sorumluluğu olduğunu vurguluyor.
Neden yaşlılar daha fazla etkileniyor?
65 yaş ve üzerindeki bireylerde vücut sıcaklığını dengeleme mekanizmaları gençlere göre daha yavaş çalışabiliyor. Ayrıca:
- Kalp ve damar hastalıkları,
- Diyabet,
- Solunum yolu hastalıkları,
- Demans gibi nörolojik rahatsızlıklar,
- Sürekli kullanılan bazı ilaçlar,
- Oksijen cihazı veya elektrikle çalışan tıbbi ekipmanlara bağımlılık
aşırı sıcakların oluşturduğu riski önemli ölçüde artırabiliyor.
Elektrik kesintileri de yaşam destek cihazlarına ihtiyaç duyan kişiler için hayati tehlike oluşturabiliyor.
Yaşlılar sıcak havalarda nasıl korunabilir?
Uzmanlar şu önerilerde bulunuyor:
- Mümkünse aşırı sıcak günlerde evde tek başına kalmayın.
- Yakınlarınızın evinizin yedek anahtarına ve acil durum planınıza erişimi olsun.
- Gün boyunca düzenli aralıklarla su için; susamayı beklemeyin.
- Doktorunuza, sıcak havalarda elektrolit içeren içeceklere ihtiyaç duyup duymadığınızı danışın.
- Günün en sıcak saatlerinde dışarı çıkmamaya özen gösterin.
- Dışarıdaysanız belirli aralıklarla klimalı ortamlarda serinleyin.
- Kafein ve alkol tüketimini sınırlayın.
- Yakın çevrenizde yalnız yaşayan yaşlı komşularınızı veya akrabalarınızı düzenli olarak kontrol edin.
Unutmayın: Aşırı sıcaklar yalnızca çevresel bir sorun değil, aynı zamanda toplumsal dayanışma ve kamu politikalarının da sınandığı bir halk sağlığı meselesidir.