Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı’nın (IARC) küresel analizine göre, dünya genelindeki her 10 kanser vakasının 4’ü önlenebilir nedenlerden kaynaklanıyor. Rapora göre 2022 yılında görülen yaklaşık 7,1 milyon yeni kanser vakası, sigara, alkol, obezite, hava kirliliği ve enfeksiyonlar gibi önlenebilir risk faktörleriyle bağlantılı.
Dünya Kanser Günü öncesinde yayımlanan DSÖ ve IARC ortak raporu, kanser yükünü azaltmada korunma politikalarının taşıdığı hayati önemi bir kez daha ortaya koydu. 185 ülke ve 36 farklı kanser türünü kapsayan çalışmada, ilk kez dokuz kanserojen enfeksiyon da önlenebilir riskler arasında değerlendirildi.
Rapora göre, 2022 yılında dünya genelinde görülen yeni kanser vakalarının yüzde 37’si, yani yaklaşık 7,1 milyon vaka, önlenebilir nedenlere dayanıyor. Bu bulgular, kanserle mücadelede erken önleme stratejilerinin ne denli büyük bir potansiyel taşıdığını gözler önüne seriyor.
Sigara ilk sırada, enfeksiyonlar ikinci
Analize göre, sigara kullanımı küresel ölçekte kanserin en önemli önlenebilir nedeni olmaya devam ediyor ve tüm yeni kanser vakalarının yüzde 15’inden sorumlu. Sigaranın ardından enfeksiyonlar (%10) ve alkol tüketimi (%3) geliyor.
Akciğer, mide ve rahim ağzı (serviks) kanserleri, kadınlar ve erkekler dahil olmak üzere, dünya genelindeki önlenebilir kanser vakalarının yaklaşık yarısını oluşturuyor.
-
Akciğer kanseri büyük ölçüde sigara ve hava kirliliğiyle,
-
Mide kanseri ağırlıklı olarak Helicobacter pylori enfeksiyonuyla,
-
Rahim ağzı kanseri ise neredeyse tamamen HPV (İnsan Papilloma Virüsü) ile ilişkilendiriliyor.
“Bu, önlenebilir kanser risklerini küresel ölçekte ortaya koyan ilk çalışma”
DSÖ Kanser Kontrolü Ekip Lideri ve çalışmanın yazarlarından Dr. Ilbawi, rapora ilişkin şu değerlendirmede bulundu:
“Bu çalışma, kanser riskinin ne kadar büyük bir bölümünün önlenebilir nedenlerden kaynaklandığını küresel ölçekte ortaya koyan ilk analizdir. Ülkeler ve nüfus grupları arasındaki farkları inceleyerek, hükümetlere ve bireylere kanseri başlamadan önleme konusunda somut bilgiler sunabiliyoruz.”
Erkeklerde yük daha ağır
Rapor, önlenebilir kanser yükünün erkeklerde kadınlara kıyasla belirgin biçimde daha yüksek olduğunu gösteriyor. Yeni kanser vakalarının:
-
Erkeklerde yüzde 45’i,
-
Kadınlarda ise yüzde 30’u önlenebilir nedenlerle ilişkili.
Erkeklerde sigara, tüm yeni kanser vakalarının yüzde 23’ünü oluştururken; kadınlarda enfeksiyonlar (%11) ilk sırada yer alıyor. Kadınlarda bunu sigara (%6) ve yüksek vücut kitle indeksi (%3) izliyor.
Bölgeler arasında büyük farklar var
Önlenebilir kanser oranları bölgelere göre ciddi farklılıklar gösteriyor. Kadınlarda bu oran:
-
Kuzey Afrika ve Batı Asya’da %24,
-
Sahra Altı Afrika’da ise %38 olarak ölçüldü.
Erkeklerde ise en yüksek oran Doğu Asya’da (%57) görülürken, en düşük oran Latin Amerika ve Karayipler’de (%28) kaydedildi. Bu farklılıklar; yaşam tarzı, çevresel koşullar, çalışma ortamları, enfeksiyonlara maruz kalma düzeyi, sosyoekonomik gelişmişlik ve ulusal sağlık politikalarıyla ilişkilendiriliyor.
Çözüm: Önleme politikaları ve sektörler arası işbirliği
IARC Kanser İzleme Birimi Başkan Yardımcısı ve çalışmanın kıdemli yazarı Dr. Isabelle Soerjomataram, raporun önemini şu sözlerle vurguladı:
“Bu çalışma, davranışsal, çevresel ve mesleki risklerin yanı sıra enfeksiyonları da kapsayan, önlenebilir kanserlere dair en kapsamlı küresel değerlendirmedir. Bu risklerin ele alınması, dünya genelinde kanser yükünü azaltmak için en güçlü fırsatlardan biridir.”
Raporda; güçlü tütün kontrolü, alkol düzenlemeleri, HPV ve Hepatit B aşıları, hava kalitesinin iyileştirilmesi, daha güvenli çalışma ortamları ve sağlıklı beslenme ile fiziksel aktiviteyi teşvik eden politikalar hayati önemde görülüyor.
DSÖ ve IARC, sağlık, eğitim, enerji, ulaşım ve çalışma hayatı gibi farklı alanlarda eşgüdümlü politikaların, milyonlarca insanın kanser tanısı yüküyle karşılaşmasını önleyebileceğine dikkat çekiyor. Önlenebilir risklerin azaltılması, yalnızca kanser vakalarını düşürmekle kalmıyor; uzun vadede sağlık harcamalarını azaltıyor ve toplum sağlığını güçlendiriyor.