Adana Halkevi: "Müşteri değil, halkız" Adana Halkevi, kentte toplu ulaşımın giderek daha pahalı, düzensiz ve erişilmesi zor bir hizmete dönüştüğünü belirterek "Müşteri değil, halkız. Nitelikli, Erişilebilir Ulaşım İstiyoruz!" başlıklı basın açıklaması yaptı. Adana Halkevi Başkanı Osman Erkut tarafından okunan açıklamada, toplu ulaşımın belediyeler açısından kâr-zarar hesabına indirgenemeyecek temel bir kamusal hizmet olduğu vurgulandı. Açıklamada, Adana'da öğrenciler, işçiler, emekliler ve düşük gelirli yurttaşlar için ulaşım giderlerinin ağır bir ekonomik yüke dönüştüğü ifade edildi. Halkevi, son beş yılda ulaşım ücretlerinin katlanarak arttığını, 2021 yılında 3,70 TL olan belediye otobüsü ve metro ücretinin bugün 41 TL'ye yükseldiğini belirtti. Açıklamaya göre yalnızca 2023-2026 döneminde ulaşım ücretlerindeki artış yüzde 160'ı aştı. 2026 yılında asgari ücrete yüzde 27 oranında zam yapılarak asgari ücretin 28.075,50 TL'ye çıktığı hatırlatılan açıklamada, aynı yıl Adana'da toplu taşımaya gelen zam oranının bazı kalemlerde yüzde 70'i aştığı kaydedildi. "Ulaşım bir ayrıcalık değil, haktır" Adana Halkevi'nin açıklamasında, ulaşım giderlerinin artık temel yaşam maliyetlerinden biri haline geldiği belirtilerek şu hesaplamalara yer verildi: Bir kişinin tek araç kullanması durumunda aylık ulaşım maliyetinin 2.520 TL, iki araç kullanması durumunda ise 5.040 TL olduğu belirtildi. Bir öğrencinin tek araç kullandığında aylık ulaşım giderinin 1.530 TL, iki araç kullandığında ise 3.060 TL'ye çıktığı ifade edildi. Bir öğrenci ve bir yetişkinden oluşan bir ailede tek araç kullanılması halinde aylık ulaşım giderinin 4.050 TL, iki araç kullanılması halinde 8.100 TL olduğu aktarıldı. İki öğrenci ve iki yetişkinden oluşan bir ailede ise tek araç kullanılması halinde aylık ulaşım giderinin 8.100 TL'ye, iki araç kullanılması halinde 16.200 TL'ye ulaştığı belirtildi. Açıklamada, "Bugün Adana'da bir işçinin işe gidip gelmesi, bir öğrencinin eğitimine ulaşması, bir ailenin günlük yaşamını sürdürebilmesi için ulaşım giderleri bir yük haline dönüşmüştür. Bu tablo ulaşımın bir hak olmaktan çıkarılıp adeta bir ayrıcalığa dönüştüğünü göstermektedir" denildi. "Sorun yalnızca zamlar değil" Adana Halkevi, kentteki ulaşım sorununun yalnızca ücret artışlarından ibaret olmadığını belirtti. Açıklamada, Adana'da ulaşım sisteminin parçalı, düzensiz ve plansız olduğu vurgulandı. Her aktarmada yeniden ücret alınması, gece seferlerinin olmaması, 22.30'dan sonra ulaşım araçlarına erişimin zorlaşması, sefer saatlerinin belirsizliği, dolmuş sisteminin denetimsizliği ve raylı sistemin kentin büyük bölümünü kapsamaması başlıca sorunlar arasında sıralandı. Özellikle öğrenciler ve emekçilerin, iki araç değiştirmek zorunda kaldıkları her gün daha fazla yoksullaştığı ifade edilen açıklamada, "Toplu ulaşım belediyelerin kâr elde edeceği bir ticari faaliyet değil, sosyal devlet ve sosyal belediyecilik anlayışının en temel yükümlülüklerinden biridir" denildi. "Kamusal hizmetler kâr-zarar hesabıyla planlanamaz" Adana Halkevi, belediye otobüsü, metro ve aktarma sistemlerine yalnızca gelir-gider tablosu üzerinden bakılamayacağını belirterek, kamusal hizmetlerin toplumun ihtiyaçları ve yurttaşların hakları temelinde planlanması gerektiğini vurguladı. Açıklamada, bir öğrencinin okuluna gidebilmesinin, bir işçinin işine ulaşabilmesinin, yaşlıların ve engellilerin kent yaşamına katılabilmesinin ekonomik güce bağlı bırakılamayacağı ifade edildi. Yüksek ücretler nedeniyle yurttaşların işe, eğitime, sağlığa ve sosyal yaşama erişememesinin yalnızca ulaşım sorunu değil, aynı zamanda hak ihlali ve eşitsizlik sorunu olduğu belirtildi. "Ulaşım bir meta değil, toplumsal bir haktır" denilen açıklamada, eğitim hakkına, çalışma hakkına, sağlık hakkına ve kent hakkına erişimin ön koşulunun ulaşım hakkı olduğu vurgulandı. Adana Halkevi'nin talepleri Adana Halkevi, Adana'da ulaşımın eşit, erişilebilir, kamusal ve insan odaklı bir anlayışla yeniden düzenlenmesi gerektiğini belirterek taleplerini şöyle sıraladı: - Ulaşım zamları geri çekilmeli, ücretler düşürülmelidir. - En az 60 dakika ücretsiz aktarma sistemi hayata geçirilmelidir. - Tüm toplu taşıma araçlarını kapsayan tek kart ve tam entegrasyon sistemi kurulmalıdır. - Öğrenci abonmanı genişletilmeli, yaş sınırı kaldırılmalıdır. - Gece ulaşımı ve kampüs içi ücretsiz ring uygulamaları hayata geçirilmelidir. - Seferler artırılmalı, düzenli ve denetlenebilir bir sistem kurulmalıdır. - Raylı sistem kentin yeni yerleşim alanlarına ve üniversiteye kadar genişletilmelidir. - Yurttaşların anlık bilgiye ulaşabileceği güçlü bir ulaşım bilgi sistemi oluşturulmalıdır. Açıklamanın sonunda, "Adana'nın ihtiyacı daha pahalı ulaşım değil; eşit, erişilebilir, kamusal ve insan odaklı bir ulaşım politikasıdır. Nitelikli, erişilebilir ulaşım hakkımız için kentin her yerinden sesimizi yükselteceğiz. Tüm Adanalılara çağrımızdır: Ulaşım hakkımıza birlikte sahip çıkalım" ifadelerine yer verildi. Adana Halkevi Ulaşım Hakkı Raporu'ndan ayrıntılar Adana Halkevi, basın açıklamasıyla birlikte Haziran 2026 tarihli "Ulaşım Hakkı Raporu"nu da kamuoyuyla paylaştı. Raporda, ulaşımın tüm yurttaşlar için eşit ve erişilebilir biçimde sunulması gereken bir kamu hizmeti olduğu belirtilerek, belediyelerin bu hizmeti kâr-zarar odaklı değil, kamu yararı temelinde planlaması gerektiği vurgulandı. Raporda, ulaşımın ticari bir hizmet gibi değerlendirilmesinin yurttaşları "hizmetten yararlanan" konumundan çıkarıp "hizmeti satın alan müşteri" konumuna ittiği ifade edildi. Adana Halkevi, kent ulaşımının araçlar için değil, insan yararına düzenlenmesi gerektiğini belirtti. Ücret artışları Rapora göre Adana'da toplu ulaşım; belediye otobüsleri, özel halk otobüsleri, dolmuş/minibüs hatları ve metrodan oluşuyor. Son beş yılda akaryakıt, bakım ve işletme maliyetleri gerekçe gösterilerek ulaşım ücretlerinde hızlı artış yaşandı. Raporda, 2023-2026 döneminde toplu taşıma ücretlerinin yaklaşık 15 TL'den 39 TL seviyesine çıktığı, bunun da yüzde 160'ın üzerinde artış anlamına geldiği belirtildi. 2021 yılında 3,70 TL olan belediye otobüsü ve metro ücretinin bugün 41 TL'ye yükseldiği vurgulandı. Seferler ve gece ulaşımı Raporda belediye otobüslerinin ana hatlarda genellikle sabah 05.30-06.00 saatlerinde çalışmaya başladığı, son seferlerin ise 23.00-24.00 aralığında yapıldığı belirtildi. Yoğun hatlarda 10-20 dakika aralıklarla sefer düzenlenirken, kentin dış mahalleleri ve ilçelerinde bu aralığın 30-60 dakikaya kadar çıktığı kaydedildi. Dolmuş ve minibüslerde ilk araçların çoğu hatta 06.00 civarında başladığı, son araçların ise 23.00 civarında çalıştığı ifade edildi. Gece saatlerinde sefer sıklığının ciddi biçimde azaldığı, dolmuş sisteminin kooperatif temelli olması nedeniyle saatlerin hatta göre değiştiği belirtildi. Raporda, özellikle Çarşı-Duygu Kafe-Baraj Yolu hattının yoğun bir ulaşım aksı olduğu, buna rağmen saatlerin resmi ve sabit olmadığı vurgulandı. Baraj Yolu ve üniversite dolmuşlarının son yoğun seferlerini genellikle 23.00 civarında yaptığı, bazı hatlarda 23.30'a kadar araç bulunabildiği, gece yarısından sonra ise ulaşıma erişimin sağlanamadığı belirtildi. Adana Halkevi, 22.00'den sonra toplu taşıma kullanmanın giderek zorlaştığını, özellikle 22.30 sonrasında ulaşımın ciddi biçimde azaldığını belirtti. Raporda, öğrenciler ve gece çalışanlar için gece ring hatlarının gerekli olduğu ifade edildi. Parçalı sistem ve aktarma sorunu Raporda Adana'da toplu ulaşım sisteminin uzun yıllardır parçalı çalıştığı belirtildi. Belediye otobüsü, özel halk otobüsü, dolmuş/minibüs ve metro aynı ücret yapısına tam olarak entegre edilmediği için yurttaşların her araçta yeniden ücret ödemek zorunda kaldığı kaydedildi. Rapora göre kentte bazı dönemlerde sınırlı indirimli aktarma uygulamaları olsa da İzmir'deki 90 dakika ücretsiz aktarma sistemine benzer güçlü bir model hiçbir zaman tam anlamıyla kurulmadı. Yaklaşık bir yıl önce aktarma sisteminin kaldırıldığı belirtilen raporda, bunun "her araca ayrı ücret" düzenini güçlendirdiği ve ulaşım maliyetlerini artırdığı ifade edildi. Adana Halkevi, tek kartla 60-90 dakika içinde ücretsiz ya da düşük ücretli ikinci biniş sisteminin kurulması halinde hem trafik yükünün hem de yurttaşların ulaşım maliyetinin azalacağını belirtti. Metro hattı kenti kapsamıyor Raporda Adana metrosunun tek hatlı bir sistem olarak çalıştığı, 13 istasyon ve yaklaşık 13,5 kilometrelik hattan oluştuğu aktarıldı. Metro hattının kuzey-güney aksında ilerlediği ancak kentin büyük bölümünün hâlâ metro erişiminin dışında kaldığı ifade edildi. Sarıçam, Balcalı Kampüsü, Kozan Yolu aksı, Şakirpaşa, havalimanı, yeni kuzey yerleşimleri ve birçok emekçi mahallesinin doğrudan metro erişimine sahip olmadığı belirtildi. Raporda, Adana metrosunun "şehrin omurgası" olmaktan çok "tek koridorlu ulaşım hattı" gibi çalıştığı değerlendirmesi yapıldı. Günün en yoğun saatlerinde dahi metronun 15 dakikada bir çalıştığı, 21.00'den sonra ise sefer aralığının 30 dakikaya çıktığı kaydedildi. Halkevi, raylı sistemin Turgut Özal Bulvarı, üniversite hattı ve kuzey aksına doğru genişletilmesinin kent ulaşımında ciddi rahatlama sağlayacağını belirtti. Öğrenci abonmanı ve yaş sınırı Raporda, Adana Büyükşehir Belediyesi'nin öğrenci abonman uygulamasının 2024'te başladığı hatırlatıldı. Mevcut sistemde aylık 90 binişin 450 TL olduğu, ancak abonmanın yalnızca belediye otobüsleri ve metroda geçerli olduğu, özel halk otobüsleri ile dolmuşları kapsamadığı belirtildi. Bu nedenle öğrencilerin "tam entegrasyonlu abonman" talep ettiği ifade edildi. Raporda, kentte birçok öğrencinin günlük yaşamında önce dolmuş, sonra otobüs veya metro kullanmak zorunda kaldığı; 90 binişlik hakkın özellikle kampüse gidip gelen, part-time çalışan ve aktarma yapmak zorunda kalan öğrenciler için yetersiz kaldığı belirtildi. Öğrenciler için 150-200 binişlik abonman, ücretsiz aktarma, gece seferleri ve kampüs içi ücretsiz ring taleplerinin öne çıktığı kaydedildi. Raporda ayrıca öğrenci kartı ve abonman uygulamasındaki yaş sınırı da eleştirildi. Mevcut uygulamaya göre 28 yaşından gün almamış, Adana'da ikamet eden örgün eğitim öğrencilerinin öğrenci abonmanından yararlanabildiği; lisansüstü öğrenciler, ikinci üniversite okuyanlar, geç yaşta üniversiteye başlayanlar ve çalışan öğrencilerin sistem dışında kalabildiği ifade edildi. Adana Halkevi, yaş sınırının kaldırılmasını, öğrenci indiriminden yararlanmanın eğitim durumu temelinde düzenlenmesini talep etti. Ailelerin ve işçilerin ulaşım maliyeti Raporda tüm ulaşım hesaplarının 30 gün üzerinden yapıldığı belirtildi. Buna göre bir kişinin tek araç kullanması halinde aylık ulaşım maliyeti 2.520 TL, iki araç kullanması halinde 5.040 TL olarak hesaplandı. Bir öğrencinin tek araç kullanması halinde aylık ulaşım maliyeti 1.530 TL, iki araç kullanması halinde 3.060 TL oldu. Bir öğrenci ve bir yetişkinden oluşan ailede tek araç kullanılması halinde maliyet 4.050 TL, iki araç kullanılması halinde 8.100 TL'ye çıktı. İki öğrenci ve iki yetişkinden oluşan bir ailede tek araç kullanılması halinde aylık ulaşım gideri 8.100 TL, iki araç kullanılması halinde ise 16.200 TL olarak hesaplandı. Raporda, Organize Sanayi Bölgesi ve üretim tesislerine ulaşımda servislerin yaygın olmasına karşın, bazı işçilerin servislere doğrudan erişemediği belirtildi. Servis güzergahına ulaşmak için D-400 kara yoluna kendi imkanlarıyla gitmek zorunda kalan işçiler için günlük ulaşım masrafının 78 ila 110 TL arasında değiştiği, bunun 22 iş günü üzerinden ayda 2.400 TL'yi aşan bir gider anlamına geldiği ifade edildi. Servis imkanı bulunmayan küçük ve orta ölçekli işletme çalışanları için durumun daha ağır olduğu belirtilen raporda, bu işçilerin işe tamamen toplu taşımayla gidip geldiği ve artan ücretlerin doğrudan ceplerinden çıktığı kaydedildi. Kentlilerin temel şikayetleri Raporda, Adana'da özellikle öğrenciler, emekçiler ve kent merkezinden uzak mahallelerde yaşayanlar arasında ulaşım konusunda yoğun memnuniyetsizlik olduğu belirtildi. Temel şikayetler yüksek ücretler, sefer yetersizliği, düzensiz saatler, gece ulaşımının zayıflığı, aktarma olmaması ve dolmuş sisteminin denetimsizliği olarak sıralandı. Yurttaşların otobüslerin saatinde gelmemesinden, bazı seferlerin iptal edilmesinden, uzun bekleme sürelerinden, akşam saatlerinde araç bulamamaktan, aşırı doluluktan ve yetersiz hat planlamasından şikayetçi olduğu aktarıldı. Özellikle öğrenciler için yurt-kampüs, kampüs-çalışma alanı, Çarşı-Baraj Yolu-Turgut Özal hattında tek araçla ulaşımın çoğu zaman mümkün olmadığı belirtildi. Kampüs içi ücretsiz ring talebi Raporda Çukurova Üniversitesi Balcalı Kampüsü için kampüs içi ücretsiz ring talebine de yer verildi. Öğrencilerin uzun süredir ücretsiz ve daha sık ring, gece ringleri, sınav saatlerinde ek sefer ve yurt bölgelerine doğrudan bağlantı talep ettiği belirtildi. Kampüsün büyük olması, fakülteler arası mesafelerin uzunluğu, yaz sıcaklarında ulaşımın zorlaşması ve yurt-fakülte arasında yaşanan zaman kaybı öğrencilerin temel şikayetleri arasında gösterildi. Raporda, geçmişte üniversitede kampüs içi ücretsiz ring uygulaması bulunduğu da hatırlatıldı. "Müşteri değil halkız" Raporun sonuç bölümünde Adana'nın toplu ulaşım ücretlerinin Türkiye'nin "üst-pahalı" şehirleri arasında görüldüğü belirtildi. Özellikle aktarma sisteminin olmaması ve dolmuş kullanımının yaygınlığı nedeniyle maliyetin birçok büyükşehirden daha ağır hissedildiği ifade edildi. Raporda, kağıt üzerinde İstanbul ve Adana'nın tam bilet ücretleri benzer görünse de İstanbul'da metro, metrobüs, Marmaray, otobüs ve vapur gibi ulaşım türlerinin entegre çalıştığı; Adana'da ise çoğu yolcunun dolmuş-otobüs, otobüs-metro veya iki ayrı dolmuş kullandığında iki kez ücret ödediği vurgulandı. Adana Halkevi, raporda kent ulaşımının daha nitelikli hale gelmesi için metro hattının genişletilmesi, gece seferlerinin artırılması, aktarma sisteminin geri getirilmesi, dolmuş sisteminin kentkart entegrasyonu ve merkezi planlamaya dahil edilmesi, ana koridorlarda özel otobüs şeritleri oluşturulması, bisiklet ve yaya altyapısının güçlendirilmesi gerektiğini belirtti. Raporda yer alan temel talepler ise şöyle sıralandı: Ücretlerin düşürülmesi, 60 dakika ücretsiz aktarma hakkı, tam entegre ulaşım, 65 yaş kartının tüm ulaşım araçlarında geçerli olması, öğrenci yaş sınırının kaldırılması, öğrenci abonmanının genişletilmesi, seferlerin aksatılmaması ve denetlenmesi, raylı sistemin genişletilmesi, gece ulaşımının sağlanması ve Adana ulaşım bilgi sisteminin kurulması.