Atlantik Okyanusu’nda seyreden bir yolcu gemisinde görülen ve üç kişinin yaşamını yitirdiği hantavirüs vakaları dünya gündemine oturdu. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), şu ana kadar sekiz vakanın tespit edildiğini açıklarken, virüsün insandan insana sınırlı bulaşma gösterebilen Andes türü olduğuna dikkat çekti.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Atlantik Okyanusu’nda Yeşil Burun Adaları’ndan İspanya’nın Tenerife Adası’na doğru seyreden Hollanda bayraklı Hondius adlı yolcu gemisinde meydana gelen hantavirüs vakalarına ilişkin açıklama yaptı. DSÖ, şu ana kadar sekiz vakanın bildirildiğini, bunlardan üçünün ölümle sonuçlandığını duyurdu.
Birleşmiş Milletler sağlık ajansının başkanı Tedros Adhanom Ghebreyesus, İngiltere makamlarının ciddi solunum yolu hastalığı görülen yolcular hakkında DSÖ’yü bilgilendirdiğini belirtti. Ghebreyesus, “Bu ciddi bir olay olsa da DSÖ, halk sağlığı riskini düşük olarak değerlendiriyor” ifadelerini kullandı.
Beş Vaka Doğrulandı, Üçü Şüpheli
DSÖ verilerine göre, gemide görülen sekiz vakadan beşi laboratuvar tarafından doğrulandı. Diğer üç vakanın ise Andes tipi hantavirüsle bağlantılı olduğu düşünülüyor. Yetkililer, yeni vakaların ortaya çıkmasının mümkün olduğunu ancak genel risk seviyesinin düşük kaldığını açıkladı.
Tespit edilen virüs türünün Andes virüsü olduğu bildirildi. Andes virüsü, Latin Amerika’da görülen ve insanlar arasında sınırlı bulaşma gösterebildiği bilinen tek hantavirüs türü olarak öne çıkıyor. Önceki salgınlarda bulaşmanın daha çok aile bireyleri, yakın partnerler ve sağlık çalışanları arasında uzun süreli temas sonucu gerçekleştiği belirtiliyor.
İlk Ölüm 6 Nisan’da Başladı
DSÖ açıklamasına göre gemideki ilk ölüm, 6 Nisan’da semptom göstermeye başlayan bir erkek yolcuda meydana geldi. Yolcu, belirtilerin başlamasından beş gün sonra yaşamını yitirdi. Ancak o dönemde örnek alınamadığı ve belirtilerin başka viral hastalıklarla benzerlik göstermesi nedeniyle hantavirüs teşhisi konulamadı.
Daha sonra hayatını kaybeden kişinin eşinin de enfekte olduğu ortaya çıktı. Saint Helena’da gemiden ayrılan kadın yolcu, semptom göstermeye başladıktan sonra 25 Nisan’da yaşamını yitirdi. Bir başka kadın yolcunun da 25 Nisan’da belirtiler göstermeye başladığı ve yedi gün sonra öldüğü açıklandı.
Hantavirüs Nedir?
Hantavirüs, kemirgenler aracılığıyla insanlara bulaşan ve ciddi hastalıklara yol açabilen bir virüs grubu olarak biliniyor. İnsanlar çoğunlukla enfekte kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya tükürüğüyle temas sonucu virüsü alıyor.
Virüs iki farklı ağır hastalığa neden olabiliyor:
- Hantavirüs Pulmoner Sendromu (HPS): Akciğerleri etkiliyor ve ölüm oranı yaklaşık yüzde 40 olarak belirtiliyor.
- Hemorajik Ateş ve Böbrek Sendromu (HFRS): Böbrekleri etkileyen daha farklı bir tablo oluşturuyor. Ölüm oranı yüzde 1 ila 15 arasında değişiyor.
Yetkililer, yolcu gemisindeki vakaların hangi tabloya neden olduğunu henüz kesin olarak açıklamadı. Ancak uluslararası medya kuruluşları vakaların büyük ölçüde akciğerleri etkileyen hantavirüs pulmoner sendromu ile ilişkili olduğunu aktardı.
Virüs Nasıl Bulaşıyor?
Uzmanlara göre hantavirüs en yaygın şekilde kemirgenlerden bulaşıyor. Kemirgenlerin bıraktığı idrar, dışkı veya tükürük kuruyup havaya karıştığında insanlar bu parçacıkları soluyarak enfekte olabiliyor.
DSÖ, nadir durumlarda insanlar arasında doğrudan bulaşmanın da mümkün olduğunu belirtiyor. Andes virüsü bu özelliği taşıyan tek hantavirüs türü olarak dikkat çekiyor.
Virüsün adı ise ilk kez 1970’lerde Güney Kore’de enfeksiyonun tespit edildiği Hantan Nehri bölgesinden geliyor. Bilimsel çalışmalar, hantavirüslerin yüzyıllardır var olduğunu ve Asya ile Avrupa’da çeşitli salgınlara yol açtığını ortaya koyuyor.
ABD’de ise 1993 yılında Arizona, Colorado, New Mexico ve Utah eyaletlerinin kesişimindeki “Dört Köşe” bölgesinde yaşanan salgın sonrası hantavirüs pulmoner sendromu daha yakından izlenmeye başlandı.
Hantavirüs En Sık Nerede Görülüyor?
Hantavirüs pulmoner sendromu en çok Kuzey ve Güney Amerika’da görülüyor. Kanada hükümetinin verilerine göre dünya genelinde her yıl yaklaşık 200 hantavirüs kaynaklı akciğer hastalığı vakası kayıtlara geçiyor.
2025 yılında ünlü aktör Gene Hackman’ın eşi, konser piyanisti Betsy Arakawa’nın da New Mexico’da hantavirüs pulmoner sendromu nedeniyle yaşamını yitirdiği açıklanmıştı.
Doğu Yarımküre’de ise daha çok böbrek yetmezliği ve hemorajik ateşle ilişkili HFRS vakalarının görüldüğü bildiriliyor.
Belirtiler Nelerdir?
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne (CDC) göre hantavirüs pulmoner sendromu genellikle virüse maruz kaldıktan bir ila sekiz hafta sonra ortaya çıkıyor.
İlk belirtiler şunlar oluyor:
- Yorgunluk
- Ateş
- Kas ağrıları
- Grip benzeri şikâyetler
Hastalığın ilerleyen dönemlerinde ise:
- Öksürük
- Nefes darlığı
- Akciğerlerde sıvı birikmesi
gibi ağır belirtiler gelişebiliyor.
CDC, ilk 72 saatte tanı koymanın zor olduğunu ve belirtilerin grip ya da diğer solunum yolu enfeksiyonlarıyla karıştırılabildiğini belirtiyor.
Tedavisi Var mı?
Hantavirüs enfeksiyonu için spesifik bir antiviral tedavi bulunmuyor. Tedavi daha çok destekleyici bakım üzerinden yürütülüyor. Ağır vakalarda hastaların yoğun bakımda solunum desteğine ve ventilatöre ihtiyaç duyabildiği ifade ediliyor.
Uzmanlar, korunmanın en etkili yolunun kemirgenlerle teması engellemek olduğunu vurguluyor. Kurumuş kemirgen dışkılarının süpürülmesi veya elektrik süpürgesiyle temizlenmesi, virüs parçacıklarının havaya karışmasına neden olabileceği için riskli görülüyor.
DSÖ: Panik Yapmaya Gerek Yok
DSÖ Avrupa Bölge Direktörü Hans Henri P. Kluge yaptığı açıklamada, “Genel halk için risk düşük kalmaya devam ediyor. Panik yapmaya veya seyahat kısıtlamalarına gerek yok” dedi.
