Eğitim Sen, 2027 yılı bütçe görüşmeleri sürerken Türkiye’nin farklı üniversitelerinden gelen temsilcileriyle yükseköğretimin sorunlarını ve bütçe politikalarını değerlendirdi. Yükseköğretime ayrılan bütçenin toplam bütçe içindeki payının yüzde 3,44’ten yüzde 3,20’ye gerilediğine dikkat çeken sendika, bilimsel özgürlük, üniversite özerkliği, güvenceli istihdam ve kamusal eğitim için kaynakların artırılmasını istedi.

Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (Eğitim Sen), 2027 yılı merkezi yönetim bütçe görüşmeleri devam ederken yükseköğretim kurumlarına ayrılan kaynakları, üniversite çalışanlarının ekonomik ve özlük haklarını ve öğrencilerin yaşadığı sorunları gündeme taşıdı.

Türkiye’nin dört bir yanındaki üniversitelerden gelen temsilcilerin katılımıyla yapılan değerlendirmede, bütçenin yalnızca ekonomik göstergelerden oluşmadığı, aynı zamanda kamusal kaynakların hangi toplumsal ihtiyaçlara yönlendirileceğini ortaya koyduğu vurgulandı.

Sendika, “Bilime özgürlük, üniversitelere özerklik, yükseköğretime kamusal bütçe” çağrısında bulundu.

Yükseköğretimin bütçeden aldığı pay geriliyor

Eğitim Sen’in açıklamasında, 2027 yılı için yükseköğretim kurumlarına 872 milyar TL ayrıldığı, bunun önceki yıla göre yüzde 33,9 artış anlamına geldiği belirtildi.

Ancak aynı dönemde toplam bütçenin yüzde 44 büyüdüğüne dikkat çekilerek yükseköğretimin merkezi bütçe içindeki payının yüzde 3,44’ten yüzde 3,20’ye gerilediği ifade edildi.

Sendika, nominal bütçe artışının yüksek enflasyon koşullarında üniversitelerin biriken mali kayıplarını karşılamaktan uzak olduğunu savundu.

“Faiz ödemeleri yükseköğretim bütçesinin 4,6 katı”

Açıklamada, 2027 yılı bütçesinde faiz ödemeleri için 3 trilyon 975 milyar TL öngörüldüğü belirtildi.

Eğitim Sen, bu tutarın yükseköğretim bütçesinin yaklaşık 4,6 katına ulaştığını, güvenlik harcamalarının ise yüzde 84,2 artırıldığını ifade etti.

Sendika, NATO Zirvesi sonrasında hızlanan silahlanma politikalarına işaret ederek eğitim, bilimsel araştırma ve sosyal haklara ayrılması gereken kaynakların farklı alanlara yönlendirildiğini savundu.

Üniversitelerde araştırma ve altyapıya ayrılan kaynak yetersiz

Yükseköğretim bütçesinin yaklaşık yüzde 74’ünün personel giderleri ve sosyal güvenlik primlerinden oluştuğunu belirten Eğitim Sen, üniversitelerin fiziki koşullarının iyileştirilmesi, bilimsel araştırmaların geliştirilmesi ve eğitim ortamlarının yenilenmesi için 96,3 milyar TL öngörüldüğünü açıkladı.

Yeni akademik kadroların oluşturulmamasının öğretim elemanı açığını derinleştirdiği belirtilen açıklamada, kamu kaynaklarının yetersizliğinin üniversiteleri ücretli programlara, döner sermaye faaliyetlerine ve özel sektör ilişkilerine yönelttiği ifade edildi.

Sendika, bu sürecin yükseköğretimde piyasalaşmayı artırdığı görüşünü dile getirdi.

Barınma sorunu: Dört öğrenciden üçü kamu yurdu dışında

Eğitim Sen’in gündeme taşıdığı en önemli başlıklardan biri de üniversite öğrencilerinin barınma ve geçim sorunları oldu.

Açıklamada, açık öğretim dışındaki 4 milyon 53 bin öğrenciye karşılık kamu yurtlarında yaklaşık 982 bin yatak bulunduğu belirtildi.

Bu verilere göre kamu yurtlarının kapasitesi öğrenci sayısının yaklaşık dörtte birine karşılık geliyor.

Sendika, öğrencilerin önemli bir bölümünün barınma ihtiyacını aile desteği, özel yurtlar veya kiralık konutlar aracılığıyla karşılamak zorunda kaldığına dikkat çekti.

Karşılıksız burslardan her altı öğrenciden yalnızca birinin yararlanabildiği, aylık 4 bin TL düzeyindeki burs ve kredilerin ise artan yaşam maliyetleri karşısında yetersiz kaldığı ifade edildi.

Açıklamada ayrıca yeni kayıt yaptıran öğrenci sayısının bir yılda 1 milyon 31 binden 945 bine gerilediği belirtilerek ekonomik koşulların yükseköğretime erişim üzerindeki etkilerinin araştırılması gerektiğine işaret edildi.

Akademik, idari ve teknik personelin hakları gündemde

Eğitim Sen, 2027 bütçesinin üniversite çalışanlarının ekonomik ve sosyal sorunlarına çözüm üretmediğini savundu.

Personel giderleri için öngörülen artışın enflasyonun altında kaldığını belirten sendika, özellikle araştırma görevlilerinin güvencesiz istihdamına dikkat çekti.

Açıklamada, 50/d kapsamında çalışan araştırma görevlilerinin iş güvencesi sorunlarının devam ettiği, 33/a kapsamındakiler de dâhil olmak üzere araştırma görevlilerinin süreli atamalar, kadro dereceleri ve doktora sonrası kadroya geçiş süreçlerinde hak kayıpları yaşadığı belirtildi.

Akademik unvanını almasına rağmen kadro bekleyen öğretim elemanlarının sorunlarının çözülmesi istendi.

İdari ve teknik personelin yükseköğretim tazminatı ve geliştirme ödeneğinden yararlandırılmaması da eleştirildi.

Vakıf üniversitelerinde eşit ücret ve iş güvencesi talebi

Eğitim Sen, vakıf üniversitelerinde çalışan öğretim elemanları için yasal güvence altına alınan emsal ücret uygulamasının eksiksiz uygulanmasını istedi.

Sendika, bu güvencenin idari ve teknik personeli de kapsayacak biçimde genişletilmesini ve bütün çalışanların iş güvencesine kavuşturulmasını talep etti.

Eğitim Sen’in altı temel talebi

Sendika, yükseköğretim bütçesi ve üniversitelerin geleceğine ilişkin taleplerini altı başlıkta topladı:

1. Kamusal bütçenin artırılması: Faiz ve silahlanmaya ayrılan kaynakların eğitim ve bilime yönlendirilmesi, üniversitelerin araştırma, personel ve altyapı ihtiyaçlarının karşılanması.

2. İnsanca yaşamaya yetecek ücret: Bütün yükseköğretim çalışanlarına yoksulluk sınırının üzerinde ücret ödenmesi, eşit işe eşit ücret ilkesinin uygulanması ve tazminatların tüm çalışanları kapsaması.

3. Güvenceli istihdam: 50/d kapsamındaki güvencesiz istihdama son verilmesi, araştırma görevlilerinin hak kayıplarının giderilmesi ve akademisyenlerin hak ettikleri kadrolara atanması.

4. Vakıf üniversitelerinde çalışan hakları: Emsal ücret uygulamasının eksiksiz hayata geçirilmesi ve bütün çalışanların iş güvencesine kavuşturulması.

5. Ücretsiz ve erişilebilir yükseköğretim: Katkı payları ve öğrenim ücretlerinin kaldırılması, yeterli sayıda ücretsiz kamu yurdu yapılması ve öğrencilere yaşamlarını sürdürebilecekleri düzeyde karşılıksız burs verilmesi.

6. Demokratik ve özerk üniversite: Üniversitelerin bilimsel, idari ve mali özerkliğinin güvence altına alınması ve rektörlerin üniversite bileşenlerinin demokratik iradesiyle belirlenmesi.

“Üniversiteler ticarethane, öğrenciler müşteri değildir”

Eğitim Sen, açıklamasında yükseköğretimin kamusal niteliğinin korunması gerektiğini vurgulayarak şu ifadelere yer verdi:

“Bilimin, emeğin ve öğrencilerin ihtiyaçlarını yok sayan bu bütçe anlayışını kabul etmiyoruz. Üniversiteler ticarethane, öğrenciler müşteri, emekçiler ucuz iş gücü değildir. Kamusal kaynaklar sermayenin çıkarları için değil, toplumun ihtiyaçları doğrultusunda kullanılmalıdır.”

Üniversitelerin bilimsel, demokratik ve özerk kurumlar olabilmesinin yeterli kamusal kaynakların ayrılması ve üniversite emekçilerinin haklarının güvence altına alınmasıyla mümkün olduğu ifade edildi.

Eğitim ve bilim emekçilerine ortak mücadele çağrısı

Eğitim Sen, yükseköğretim sisteminin piyasanın ve sermayenin ihtiyaçlarına göre değil, toplumun gereksinimleri doğrultusunda şekillenmesi gerektiğini belirtti.

Sendika, bütün eğitim ve bilim emekçileri ile öğrencileri kamusal, bilimsel, özgür, özerk ve demokratik bir yükseköğretim sistemi için ortak mücadeleye çağırdı.

Açıklama, “İnsan, toplum ve doğa yararına bir üniversite için sermayeye değil, eğitime ve emeğe bütçe!” sözleriyle sona erdi.