BM’den küresel uyarı: Enerji arzındaki kırılmalar, yükselen yakıt ve gıda fiyatlarıyla birlikte milyonlarca insanı yoksulluğun eşiğine itiyor. Özellikle borç yükü altındaki gelişmekte olan ülkeler, kadınlar ve çocuklar için kriz derinleşiyor.
Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal Konseyi’nin (ECOSOC) New York’taki özel oturumunda yapılan değerlendirmeler, küresel enerji ve ticaret sistemindeki kırılganlığın dünya çapında ağır sosyal sonuçlar doğurduğunu ortaya koydu. Enerji arzındaki aksaklıklar, nakliye rotalarındaki belirsizlikler ve tedarik zincirlerinde yaşanan kırılmaların; gıda, ulaşım ve temel ihtiyaç maddelerinin maliyetini hızla artırdığı vurgulandı.
BM yetkilileri, mevcut dalgalanmaların özellikle ithal enerji ve gıdaya bağımlı ülkelerde ekonomik baskıyı büyüttüğünü belirterek, milyonlarca insanın yeni bir yoksulluk dalgasıyla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu.
“Bu sadece enerji sorunu değil”
ECOSOC Başkanı Lok Bahadur Thapa, toplantıda yaptığı konuşmada yaşanan krizin yalnızca enerjiyle sınırlı olmadığını söyledi.
Thapa, “Bu sadece bir enerji sorunu değil. Bu bir kalkınma sorunu. Bu bir finansman sorunu. Her şeyden önce ise bu, 2030 Gündemi’nin vaatlerini yerine getirme kapasitemizin sınavıdır” ifadelerini kullandı.
2015 yılında kabul edilen BM 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi; yoksulluğun sona erdirilmesi, eşitsizliklerin azaltılması ve çevrenin korunmasını hedefliyor. Ancak mevcut ekonomik dalgalanmaların bu hedefleri ciddi biçimde tehdit ettiği belirtiliyor.
Yakıt ve gübre fiyatları katlandı
Birleşmiş Milletler verilerine göre küresel yakıt fiyatları, 2025 yılı ortalamasının iki katından daha yüksek seviyeye ulaştı. Gübre fiyatlarının ise tedarik sorunlarının sürmesi halinde 2026’nın ilk yarısına kadar yüzde 15 ila 20 oranında daha pahalı kalabileceği ifade edildi.
Artan maliyetlerin özellikle yüksek dış borca sahip ve ithal enerjiye bağımlı ekonomilerde büyük baskı yarattığı kaydedildi. BM’ye göre yükselen enerji ve gıda fiyatlarıyla birlikte küresel çapta 32 milyondan fazla insan daha yoksulluğa sürüklenme riski taşıyor.
Kadınlar ve gençler daha ağır etkileniyor
BM Ekonomik ve Sosyal İşlerden Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Li Junhua, enerji ve tedarik zincirlerindeki istikrarsızlığın zaten kırılgan olan küresel ekonomiyi daha da zorladığını söyledi.
Li Junhua, enflasyonun hızlandığını, hükümetlerin sağlık, eğitim ve sosyal hizmetler gibi temel alanlardaki yatırımları sürdürmekte zorlandığını belirterek, “Enerji ve tedarik akışlarının korunması yalnızca ekonomik değil, kapsayıcı ve sürdürülebilir kalkınma açısından da temel bir gerekliliktir” dedi.
Yetkililer, kadınların, çocukların ve gençlerin krizin en ağır sonuçlarıyla karşı karşıya kaldığını vurguladı. Özellikle gelirinin büyük bölümünü temel ihtiyaçlara harcayan yoksul hanelerde gıda ve enerji maliyetlerindeki artışın yaşam koşullarını daha da ağırlaştırdığı ifade edildi.
“Enerji sadece enerji değildir”
Toplantıda konuşan Mia Mottley ise küçük ada ülkelerinin yaşadığı kırılganlığa dikkat çekti. Barbados’un enerji ihtiyacının yüzde 85’ten fazlasını, Karayipler bölgesinin ise gıda ihtiyacının yüzde 80’inden fazlasını ithalat yoluyla karşıladığını belirten Mottley, küresel krizlerin toplumlara doğrudan yansıdığını söyledi.
“Enerji asla sadece enerji değildir. O ilaçtır, yiyecektir, öğrenmedir, iştir. Bir evde haysiyettir ve bir ulusta egemenliktir” diyen Mottley, küresel krizlerin nakliye yolları, yakıt piyasaları ve kamu bütçeleri üzerinden hızla yayıldığını ifade etti.
Mottley, yaşananların halkın günlük yaşamında “geciken ilaç sevkiyatı, daha pahalı ulaşım ve küçülen sofralar” olarak hissedildiğini söyledi.
BM’den dayanışma çağrısı
Toplantıda BM yetkilileri; yenilenebilir enerji yatırımlarının hızlandırılması, dayanıklı altyapıların kurulması ve ticaret ağlarının güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
ECOSOC Başkanı Thapa, hükümetler, uluslararası finans kuruluşları, kalkınma bankaları, özel sektör ve sivil toplum arasında daha güçlü iş birliği çağrısı yaparak, “Parçalanma ve kısa vadeli tepkiler yerine dayanışma ve ortak sorumlulukla hareket edilmesi gerekiyor” dedi.
BM yetkilileri, koordineli uluslararası adımlar atılmaması halinde enerji ve ticaret krizinin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sosyal ve insani sonuçlar doğuracağı uyarısında bulundu.
