Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği, 7 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılan yatılı ve gündüzlü bakım merkezlerini kapsayan yönetmelikle, merkezlerin açılışından bakım hizmetlerinin yürütülmesine, personel standartlarından ücretlerin belirlenmesine ve kapatma işlemlerine kadar uygulanacak usuller belirlendi. Düzenlemeyle 4 Kasım 2016 tarihli önceki yönetmelik yürürlükten kaldırıldı.
Kapasitenin yüzde 3’ü ücretsiz bakım için ayrılacak
Yönetmeliğe göre özel bakım merkezleri, kapasitelerinin yüzde 3’ü oranında, il müdürlüğü tarafından belirlenecek engelli bireyleri ücretsiz kabul edecek.
Bu kontenjandan, bakım ücretinin Bakanlık tarafından karşılanmasına ilişkin kriterleri sağlamayan, ekonomik ve sosyal yoksunluk içinde bulunan engelli bireyler yararlandırılacak.
Ücretini kendisi, ailesi veya üçüncü kişiler aracılığıyla karşılayan ya da merkez tarafından ücretsiz veya indirimli kabul edilen bireylerde “tam bağımlı olma” şartı aranmayacak. Ancak engelli sağlık kurulu raporu istenecek ve kişinin, merkezin hizmet verdiği engel, yaş ve cinsiyet grubuna uygun olması gerekecek.
İnsan onuru, bireysel özerklik ve mahremiyet esas alınacak
Düzenlemede, engelli bireylerin insan onuruna, kendi seçimlerini yapma özgürlüğüne ve bağımsızlığına saygı gösterilmesi temel ilke olarak yer aldı.
Engelliliğe dayalı ayrımcılığın ve her türlü istismarın önlenmesi, özel hayatın gizliliğinin korunması, çocukların üstün yararının gözetilmesi ve hizmetlerin toplumsal yaşama katılımı desteklemesi öngörüldü.
Bakım hizmetinin, mümkün olduğunca kişinin ailesine ve sosyal çevresine en yakın merkezde sunulması esas olacak. Evde bakım koşullarının sağlandığının belirlenmesi halinde öncelikle evde bakıma destek yardımı veya hizmeti değerlendirilecek. Ailenin bakım sorumluluğunu üstlenemediği durumlarda özel bakım merkezi alternatif hizmet modeli olarak kullanılacak.
Merkezler yılda en az iki kez denetlenecek
Özel bakım merkezlerinde faaliyet denetimi, faaliyet dışı denetim ve uygunluk denetimi olmak üzere üç tür denetim yapılacak.
İl müdürlükleri tarafından hazırlanan takvim doğrultusunda gerçekleştirilecek faaliyet denetimleri, merkezlerde yerinde ve yılda en az iki kez uygulanacak.
İhbar, şikâyet, basın yayın organları, sosyal medya veya diğer iletişim kanallarındaki bildirimler üzerine Bakanlık ya da il müdürlüğü tarafından habersiz denetim yapılabilecek. Faaliyet dışı denetimin, yaptırım ve ilgili kurumlara bildirim işlemleri hariç, personelin görevlendirilmesinden itibaren en geç 20 gün içinde tamamlanması esas olacak.
Merkezler, planlanan denetimlerin dışında da herhangi bir zamanda habersiz olarak denetlenebilecek.
Eksiklikleri giderilmeyen merkezlere yeni kabul yapılmayacak
Denetimlerde belirlenen eksiklik ve aykırılıklar için uyarı, süre verilmesi, idari para cezası ve kapatma yaptırımları uygulanacak.
Eksikliklerin giderilmesi için tanınan sürelerde, uygunsuzluklar düzeltilinceye kadar merkeze yeni engelli birey kabul edilmeyecek. Verilen süre sonunda yapılan denetimde aykırılığın devam ettiği belirlenirse, ilgili hükümler doğrultusunda para cezaları artırılarak uygulanabilecek. Eksikliklerin yine giderilmemesi halinde merkez Bakanlık tarafından kapatılacak.
Bir yıl içinde beş kez idari para cezası uygulanan merkezler de kapatılacak. Bu hüküm kapsamında merkezi kapatılan kurucunun yeni merkez açmasına izin verilmeyecek.
Zarar veren eylemler için suç duyurusu ve kapatma hükümleri
Merkezlerde hizmet alan kişilere yönelik tehdit, baskı, özgürlüğün keyfî engellenmesi veya fiziksel, cinsel, tıbbi, psikolojik ya da ekonomik açıdan zarar veren davranışların gerçekleşmesi halinde, bu eylemleri önlemek için gerekli tedbirleri almayan merkez hakkında suç duyurusunda bulunulacak ve idari soruşturma başlatılacak.
Kurucu veya sorumlu müdürün, hizmet alan kişilere zarar veren bu tür eylemler nedeniyle cezalandırılmasına karar verildiğinin idari soruşturmada tespit edilmesi, doğrudan kapatma nedenleri arasında yer alacak. Bu durumda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı da kapatma işlemini engellemeyecek.
Faaliyet izni olmadan hizmete başlanması, izinsiz nakil veya devir yapılması ve faaliyet işlemlerinde sunulan belge ya da beyanların gerçeği yansıtmadığının ortaya çıkması da doğrudan kapatma gerekçeleri olacak.
Doğrudan kapatma cezası verilen merkezlerin kurucularının yeniden merkez açmasına izin verilmeyecek.
İhmal ve istismar durumunda nakil yapılabilecek
İhmal, istismar, şiddet veya kamuoyunda infial oluşturan olaylarda il müdürlükleri, engelli bireylerin yüksek yararını gözeterek ivedilikle nakil işlemlerini gerçekleştirecek.
Merkezin kapatılması halinde bakım hizmeti alan kişiler başka özel bakım merkezlerine veya resmî engelli bakım merkezlerine nakledilecek. İl müdürlüğü, engelli bireylere ya da yasal temsilcilerine durumu bildirecek ve bakım ihtiyacının karşılanması için gerekli tedbirleri alacak.
Bakıcı personel sayısı için alt sınır
Yönetmeliğe göre, 12 kişiden fazla engelli bireye bakım verilen merkezlerde bakıcı personel sayısı, hizmet alan kişi sayısının üçte birinden az olamayacak. Bu hesaplamaya kanuni izinlerini kullanan veya refakatçi olarak görevlendirilen personel de dahil edilecek.
Yeni başlayan personele, göreve başladığı tarihten itibaren üç ay içinde en az 10 saat iş yeri uyum eğitimi verilecek. Merkezde çalışan personele her yıl en az 10 saat hizmet içi eğitim verilmesi zorunlu olacak.
Stajyer öğrenciler tek başlarına uygulama yapamayacak; meslek personeli veya sağlık personelinin yerine istihdam edilemeyecek.
Ücretler ve Bakanlık ödemeleri nasıl belirlenecek?
Bakım ücretini kendisi veya yakınları karşılayan kişiler için uygulanacak taban ücretler, illerde oluşturulacak komisyonlar tarafından yılda bir kez belirlenecek.
Komisyonlar aralık ayının ikinci yarısında toplanacak. Ücretlerin belirlenmesinde yurt içi üretici fiyat endeksindeki artışın yanı sıra sosyal ve ekonomik koşullar ile merkezlerin personel, kira, ısıtma, onarım ve diğer zorunlu giderleri dikkate alınacak. Belirlenen taban ücretler, valilik onayıyla yeni yılın ilk gününden itibaren geçerli olacak.
Bakanlık tarafından karşılanan bakım hizmetlerinde ise ödeme tutarları gösterge rakamları ve memur aylık katsayısı üzerinden hesaplanacak. Yatılı bakımda kişi başına aylık ücret, 20 bin gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpılmasıyla belirlenecek.
Bakım kalitesi, personel niteliği ve engelli bireylerin memnuniyet durumuna göre yatılı merkezlere teşvik verilebilecek. Ancak bakım ücreti ile teşvik toplamı, kişi başına iki net asgari ücret tutarını aşamayacak.
Kalite puanı 60’ın altındaki merkezlere Bakanlık kapsamında yeni yerleştirme yapılmayacak
Bakım Hizmetleri Kalite Standartları puanı 60’ın altında bulunan merkezlere, ücreti Bakanlık tarafından karşılanmak üzere yeni engelli birey yerleştirilmeyecek.
Kalite puanının 60 veya üzerine çıkması halinde yerleştirme işlemleri yeniden başlayabilecek.
Mevcut merkezlere fiziksel uyum için iki yıl
Faaliyette bulunan merkezlerin fiziksel koşullarının, konum uygunluğu hariç ve binanın statiğini etkilemeyecek şekilde, en geç iki yıl içinde yönetmeliğe uygun hale getirilmesi gerekecek.
Bu sürenin sonunda gerekli düzenlemeleri yapmayan merkezlere yeni yerleştirme yapılmayacak. Mevcut yatılı merkezlerde yatak odaları en fazla dört kişilik olabilecek. Yönetmelikte öngörülen yaş grubu düzenlemesinin ise faaliyetteki merkezler tarafından 1 Ocak 2028’e kadar tamamlanması gerekecek.
