6 Şubat 2023 depremlerinin üzerinden üç yılı aşkın süre geçmesine rağmen Hatay’da yaşayan Dom, Abdal ve Roman topluluklarının barınma, çalışma, eğitim ve sosyal hizmetlere erişim sorunları devam ediyor. DEM Parti İstanbul Milletvekili Kezban Konukçu, bu toplulukların deprem sonrasında karşı karşıya kaldığı eşitsizlikleri dört ayrı yazılı soru önergesiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine taşıdı.
Konukçu, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş’a 18, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’a 18, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’a 10 ve Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’e 15 soru yöneltti.
Önergelerde, deprem öncesinde de yoksulluk ve toplumsal dışlanmayla mücadele eden Dom, Abdal ve Roman yurttaşların, afetin ardından hem geçim kaynaklarını hem de yaşadıkları mahallelerdeki sosyal dayanışma ağlarını büyük ölçüde kaybettiği belirtildi.
Konukçu, yeniden inşa politikalarının yalnızca konut üretimiyle sınırlı kalmaması; barınma hakkını, kültürel kimlikleri, çalışma yaşamını, çocukların eğitimini ve toplumsal eşitliği birlikte ele alması gerektiğini vurguladı.
Tapusu Olmayan Depremzedeler Kalıcı Konut Hakkından Dışlanıyor mu?
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un yanıtlaması istenen önergede, özellikle Antakya’nın Altınçay, Emek ve Saraykent mahallelerinde yaşayan Dom, Abdal ve Roman ailelerin barınma sorunlarına dikkat çekildi.
Önergede, bu mahallelerin yalnızca konutlardan oluşmadığı; Domani dilinin, geleneksel zanaatların, akrabalık ilişkilerinin ve toplumsal hafızanın yaşatıldığı tarihsel yaşam alanları olduğu ifade edildi.
Deprem öncesinde tapusuz yapılarda veya kiracı olarak yaşayan ailelerin kalıcı konut süreçlerinden dışlandığına ilişkin iddiaları gündeme getiren Konukçu, Bakan Kurum’a şu soruyu yöneltti:
“Tapu kaydı bulunmayan yapılarda veya kiracı olarak yaşayan Dom, Abdal ve Roman ailelerin yalnızca mülkiyet belgesi olmadığı gerekçesiyle kalıcı konut hakkından mahrum bırakılmasının hukuki gerekçesi nedir?”
Konukçu ayrıca, bu durumdaki ailelerin hak sahipliği başvurularından kaçının kabul edildiğini, kaçının reddedildiğini sordu.
Rezerv yapı alanları ve yerinden edilme riski
Önergede, Antakya’nın Emek, Altınçay ve Saraykent mahallelerinde ilan edilen rezerv yapı alanları ile kamulaştırma ve imar uygulamalarının, toplulukların rızaları dışında yerlerinden edilmesine yol açıp açmadığı da gündeme getirildi.
Yeni yerleşim alanlarının oluşturulmasında aile ve akrabalık bağlarının korunması, geleneksel mesleklerin sürdürülebilmesi için atölye alanları ayrılması ve yurttaşların kent merkezine, okullara ve sağlık kuruluşlarına erişiminin sağlanması istendi.
Konukçu, düzenli geliri bulunmayan ailelerin kalıcı konutların borçlandırma, taksit ve aidat yükünü karşılayamaması durumunda nasıl korunacağını da sordu.
Çocukların Eğitim Hakkı: Ayrımcılık, Yoksulluk ve Okul Terkleri
Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’e yöneltilen 15 soruluk önergede, Dom, Abdal ve Roman çocukların eğitim hakkına erişiminde yaşanan sorunlar ele alındı.
Konukçu, Romani Godi Derneği tarafından hazırlanan “Depremin Ardından Ayrımcılık ve Yoksulluk Çıkmazında: Roman, Dom ve Abdal Çocukların Eğitim Hakkı” başlıklı rapora atıfta bulundu.
Raporda yer alan saha bulgularına dayanılarak, bazı çocukların okullarda kimlikleri nedeniyle aşağılayıcı ifadelere ve akran zorbalığına maruz kaldığı, belirli sınıflarda toplandığı ve bu sınıfların fiziksel koşullarının diğerlerinden daha yetersiz olduğu iddiaları aktarıldı.
Konukçu, bu iddialar hakkında Milli Eğitim Bakanlığınca herhangi bir soruşturma yürütülüp yürütülmediğini ve sorumlular hakkında hangi işlemlerin yapıldığını sordu.
Çocuklar okul yerine çalışmaya mı yöneliyor?
Önergede, depremle birlikte ağırlaşan ekonomik koşulların çocukları mevsimlik tarım işçiliğine, atık toplamaya ve diğer güvencesiz çalışma alanlarına yönelttiği belirtildi.
Özellikle kız çocuklarının ev içi bakım yükü ve çocuk yaşta evlilik riski nedeniyle eğitimden uzaklaşabildiğine dikkat çekildi.
Milli Eğitim Bakanlığından, Hatay’da Dom, Abdal ve Roman çocukların deprem öncesi ve sonrası okullaşma, devamsızlık ve okul terk oranlarının açıklanması istendi.
Konukçu ayrıca, ekonomik güçlükler nedeniyle okula devam edemeyen çocukların ailelerine verilen Şartlı Eğitim Yardımı ödemelerinin kesilmesini gündeme taşıdı.
Önergede, devamsızlık nedeniyle yardımı kesilen çocukların sayısı ile bu ailelere yönelik telafi edici desteklerin açıklanması talep edildi.
Domari dili ve kültürel kimlik
Milli Eğitim Bakanlığına yöneltilen sorular arasında çocukların anadillerinin ve kültürel kimliklerinin eğitim ortamında tanınması da yer aldı.
Konukçu, özellikle Domari dilinin eğitim süreçlerinde yok sayıldığı eleştirisini dile getirerek müfredatta ve okul ortamında kültürel çeşitliliğin korunmasına yönelik hangi adımların atıldığını sordu.
Deprem travması ve ayrımcılığı birlikte yaşayan çocuklara yönelik, dil ve kültür hassasiyetini gözeten psikososyal destek programlarının bulunup bulunmadığının da açıklanmasını istedi.
İşsizlik, Kayıt Dışı Çalışma ve Çocuk İşçiliği Bakanlığa Soruldu
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’a yöneltilen önergede, Dom, Abdal ve Roman topluluklarının geleneksel geçim kaynaklarını kaybetmesi ve istihdamda karşılaştıkları ayrımcılık iddiaları öne çıktı.
Konukçu, sepetçilik, kalaycılık, demircilik ve müzisyenlik gibi mesleklerle geçimlerini sağlayan ailelerin, deprem sonrasında iş alanlarının ortadan kalkmasıyla daha ağır bir ekonomik krizle karşı karşıya kaldığını belirtti.
Yönetmen ve hak savunucusu Mehmet Kuyumcu’nun hazırladığı “Iskalanmış Hayatlar: Domlar” belgeseline de atıfta bulunulan önergede, yurttaşların kimlikleri veya yaşadıkları mahalleler nedeniyle iş başvurularında ayrımcılığa uğradıkları yönündeki tanıklıklara yer verildi.
Konukçu, Bakan Işıkhan’dan 6 Şubat 2023 sonrasında Hatay’da İŞKUR aracılığıyla yürütülen Toplum Yararına Programlar, İşgücü Uyum Programı ve mesleki eğitim çalışmalarından yararlanan kişi sayılarını açıklamasını istedi.
Programları tamamlayanların kaçının sosyal güvenceli işlere yerleştirildiği ve istihdamda ne kadar süre kaldığı da soruldu.
Kadınların sosyal güvencesi ve çocuk işçiliği
Önergede, Dom, Abdal ve Roman kadınların ev işçiliği, temizlik ve bakım hizmetlerinde kayıt dışı çalıştırılmasının önlenmesi için hangi denetimlerin yapıldığı gündeme getirildi.
Konukçu, son üç yılda Hatay’da ev hizmetlerinde gerçekleştirilen denetimlerin sayısını ve bu denetimler sonucunda kaç kadının sigortalılığının sağlandığını sordu.
Çocuk işçiliğine ilişkin sorularda ise mevsimlik tarım, atık ve hurda toplama ile inşaat sektörlerine dikkat çekildi.
Bakanlıktan, deprem sonrasında bu alanlarda kaç çocuk işçinin tespit edildiğinin, işverenlere hangi yaptırımların uygulandığının ve çocukların yeniden eğitime kazandırılması için neler yapıldığının açıklanması istendi.
Konukçu ayrıca, konteyner kentlerin iş alanlarına uzaklığının yarattığı ulaşım sorunlarını gündeme taşıyarak ücretsiz servis ve ulaşım desteği sağlanıp sağlanmadığını sordu.
Kadınlar ve Kız Çocukları İçin Sosyal Koruma Çağrısı
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş’a yöneltilen 18 soruluk önergede, deprem sonrasında kadınların ve çocukların sosyal hizmetlere erişiminde yaşanan sorunlar ele alındı.
Konukçu, çadır ve konteynerlerde yaşamını sürdüren kadınların ve kız çocuklarının hijyen malzemelerine erişimindeki güçlükleri gündeme getirdi.
Bakanlığa, ped ve diğer temel hijyen ürünlerinin düzenli ve ücretsiz karşılanması için hangi programların yürütüldüğü ve bu programlardan kaç kişinin yararlandığı soruldu.
Geçici barınma alanlarındaki mahremiyet, güvenlik ve kalabalık yaşam koşullarının çocukların korunması üzerindeki etkilerinin araştırılıp araştırılmadığı da önergeye taşındı.
Çocuk yaşta evlilik ve şiddet riski
Konukçu, yoksulluk ve aile içi bakım yükünün özellikle kız çocuklarını eğitimden uzaklaştırarak çocuk yaşta ve zorla evlilik riskini artırdığı yönündeki saha bulgularına dikkat çekti.
Bakanlıktan, son üç yılda bu risk nedeniyle sosyal hizmet birimlerine yönlendirilen kız çocuklarının sayısı ile uygulanan koruyucu ve destekleyici tedbirlerin açıklanması istendi.
Kadınların Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri (ŞÖNİM), kadın konukevleri ve diğer koruyucu hizmetlere erişimi de sorular arasında yer aldı.
Konukçu, depremden etkilenen Dom, Abdal ve Roman kadınlara yönelik ücretsiz bakım hizmetleri, mesleki eğitim, ekonomik güçlenme ve psikososyal destek çalışmalarının sonuçlarının kamuoyuyla paylaşılmasını istedi.
2023-2030 Roman Strateji Belgesi Hatay’da Uygulanıyor mu?
Dört önergenin ortak başlıklarından biri, Roman Vatandaşlara Yönelik Strateji Belgesi (2023-2030) ve ilgili eylem planlarının Hatay’da ne ölçüde uygulandığı oldu.
Konukçu, sosyal içerme, eğitim, istihdam, kadınların güçlendirilmesi ve ayrımcılıkla mücadele alanlarında belirlenen hedeflerin deprem bölgesindeki karşılığını sorguladı.
Bakanlıklardan bu kapsamda yürütülen faaliyetlerin, ayrılan bütçelerin, yararlanıcı sayılarının ve gerçekleşme oranlarının açıklanmasını istedi.
Ayrıca Dom, Abdal ve Roman topluluklarının temsilcilerinin, kadın örgütlerinin ve ilgili sivil toplum kuruluşlarının karar alma süreçlerine katılıp katılmadığını sordu.
Dört Bakanlıktan Yanıt Bekleniyor
Kezban Konukçu’nun dört ayrı bakanlığa yönelttiği toplam 61 soru, Hatay’daki deprem sonrası yeniden yapılanma sürecinin sosyal boyutunu gündeme taşıdı.
Önergelerde, depremzedelerin yalnızca yeni konutlara değil; güvenceli istihdama, ayrımcılıktan uzak eğitim ortamlarına, sosyal yardımlara, sağlık ve bakım hizmetlerine de erişebilmesi gerektiği vurgulandı.
Konukçu’nun soruları, özellikle tapusuz veya kiracı konumundaki ailelerin kalıcı barınma hakkı, çocukların eğitimden kopuşu, kadınların kayıt dışı istihdamı ve kamu hizmetlerine erişimde ayrımcılık iddialarına ilişkin bakanlıkların hangi verileri tuttuğunun ve hangi önlemleri aldığının açıklığa kavuşturulmasını amaçlıyor.
Dört bakanlığa yöneltilen soruların yanıtları, Hatay’da Dom, Abdal ve Roman depremzedelere yönelik kamu politikalarının kapsamının ve sonuçlarının değerlendirilmesi açısından önem taşıyor.





