Modern İlişkilerin Sorunları Antik Yunan’da da Vardı: “Aşklar, Mitler ve İlişkisel Felaketler” Raflarda

Ghosting, gaslighting, lovebombing ve breadcrumbing… Günümüz ilişkilerinde sıkça karşılaşılan bu kavramların geçmişi binlerce yıl öncesine uzanıyor. Eskiçağ tarihçisi Doç. Dr. Evren Şar İşbilen, yeni kitabı “Aşklar, Mitler ve İlişkisel Felaketler”de modern ilişkilerin sorunlarını Antik Yunan mitolojisinin aşk, kıskançlık, aldatma ve terk edilme hikâyeleri üzerinden ele alıyor. Arkeopera etiketiyle yayımlanan kitap, mitolojik kahramanların ilişkilerine mizahi ve eleştirel bir bakış sunuyor.

Günümüzün dijital ilişkilerinde sıkça kullanılan ghosting (aniden iletişimi kesme), gaslighting (kişinin kendi algı ve gerçekliğinden şüphe etmesine yol açan psikolojik manipülasyon), lovebombing (aşırı sevgi ve ilgi gösterisi) ve breadcrumbing (aralıklı ilgi göstererek umut verme) gibi kavramlar yeni olabilir. Ancak bu davranışların izleri insanlık tarihinin en eski anlatılarında da bulunuyor.

Eskiçağ tarihçisi Doç. Dr. Evren Şar İşbilen, Arkeoloji ve Sanat Yayınları'nın Arkeopera etiketiyle yayımlanan Aşklar, Mitler ve İlişkisel Felaketler adlı eserinde, Antik Yunan mitolojisinin tanrılarını ve kahramanlarını günümüz ilişkilerinin kavramlarıyla yeniden yorumluyor.

144 sayfalık kitap, aşkın yalnızca romantik yönlerini değil; kıskançlık, güvensizlik, terk edilme, karşılıksız fedakârlık ve duygusal manipülasyon gibi sorunları da mitolojik hikâyeler aracılığıyla tartışmaya açıyor.

Ariadne'nin terk edilişinden günümüzün “ghosting” ilişkilerine

Kitabın dikkat çekici örneklerinden biri, Antik Yunan mitolojisinin Ariadne ve Theseus hikâyesi.

Ariadne, âşık olduğu Theseus'un Minotauros'u yenebilmesi için ona yardım eder. Labirentten çıkmasını sağlayacak ip yumağını verir, ailesini karşısına alır ve sevdiği adamla birlikte kaçar.

Ancak hikâye romantik bir sonla bitmez. Ariadne, bir adada uyandığında Theseus'un kendisini terk ettiğini öğrenir. Ne bir açıklama vardır ne de bir veda.

İşbilen, bu davranışı günümüzün popüler ilişki kavramlarından ghosting ile ilişkilendiriyor.

Yazarın ifadesiyle ghosting, “gitmenin sorumluluğunu almadan gitme sanatı.”

İşbilen, Ariadne'nin davranışlarını da eleştirel ve mizahi bir dille değerlendiriyor. Onu, henüz ilişkinin başında bütün hayatını karşısındaki kişiye göre değiştiren insanın mitolojik örneği olarak yorumluyor.

Yazarın bu hikâyeden çıkardığı sonuç ise oldukça tanıdık:

“Ghosting yeni değil, sadece artık bildirim sesi var (ya da yok).”

Zeus'tan Kassandra'ya: Mitolojide modern ilişkilerin izleri

Kitabın 13 bölümünde, günümüz ilişkilerinde karşılaşılan farklı davranış biçimleri mitolojik hikâyeler üzerinden inceleniyor.

Zeus nedeniyle hayatı altüst olan İo'nun hikâyesi, karşı tarafa aralıklarla ilgi göstererek ilişki beklentisini canlı tutma anlamındaki breadcrumbing kavramıyla ilişkilendiriliyor.

İşbilen bu durumu, “Kırıntı toplamak, aç kalmanın daha kibar bir biçimidir” sözleriyle özetliyor.

Paris ve Helene'nin hikâyesi ise ilişkinin başlangıcında yoğun ilgi ve sevgi gösterileriyle karşı tarafı etkileme davranışı olan lovebombing üzerinden değerlendiriliyor. İki kişinin aşkının bütün Troia için ağır sonuçlar doğurması, romantik kararların toplumsal etkilerini de tartışmaya açıyor.

Troia'nın geleceğine ilişkin uyarılarına kimseyi inandıramayan Kassandra'nın hikâyesi ise kişinin kendi gerçekliğinden şüphe etmesine neden olan manipülasyon biçimlerini düşündürmek için kullanılıyor.

Kıskançlık, güvensizlik ve platonik aşk da mitolojide

Kitap yalnızca terk edilme ve manipülasyonla sınırlı kalmıyor. İlişkilerde güven sorunu, kıskançlık ve karşılıksız aşk da mitolojik karakterler üzerinden ele alınıyor.

Kephalos'un kılık değiştirerek kendi eşinin sadakatini sınamaya çalışması, ilişkilerde güvensizliğin nasıl yıkıcı sonuçlara yol açabileceğinin örneği olarak sunuluyor.

Ay tanrıçası Selene'nin ebedi uykudaki Endymion'a duyduğu aşk ise platonik aşkın mitolojik karşılığı olarak yorumlanıyor.

Kitabın dikkat çekici karakterlerinden biri de Hestia. Mitolojide pek çok tanrı ve kahraman arzularının peşinden giderken Hestia, istememeyi ve kendi sınırlarını korumayı tercih eden bir figür olarak öne çıkıyor.

Mitolojik kahramanlık hikâyelerine kadınların gözünden bakış

İşbilen'in kitabında öne çıkan konulardan biri de mitolojik anlatılarda kadınların konumu.

Geleneksel anlatılarda Theseus'un Minotauros'u öldürmesi büyük bir kahramanlık olarak aktarılırken, ona yardım eden Ariadne'nin yaşadıkları çoğu zaman ikinci planda kalıyor.

Benzer biçimde Zeus'un aşk maceraları anlatılırken bu ilişkilerin kadınlar açısından doğurduğu sonuçlar yeterince tartışılmıyor.

İşbilen, mitolojik hikâyeleri bu kez kadın karakterlerin deneyimlerini de merkeze alarak yorumluyor.

Yazar, tanrıların ve kahramanların davranışlarını sorgularken romantik ilişkilerde güç, fedakârlık, bağımlılık ve eşitsizlik gibi konulara dikkat çekiyor.

Tarih, sosyoloji ve mizah bir arada

Eskiçağ tarihçisi kimliğini sosyoloji birikimiyle birleştiren İşbilen, akademik birikimini günlük yaşamdan örneklerle ve mizahi anlatımla okura aktarıyor.

Kitapta Theseus, “Atina'nın şımarık prensi” olarak tanımlanırken Hades'in yeraltı ülkesi, rutubet kokan bir “ölü işler bürosu” olarak betimleniyor.

Bu anlatım biçimiyle mitolojik karakterler, ulaşılmaz tanrılar ve kahramanlar olmaktan çıkarak günümüz insanının ilişki sorunlarını hatırlatan figürlere dönüşüyor.

İşbilen, okura aşk ve ilişkiler konusunda kesin çözümler sunmak yerine, insanlığın binlerce yıldır tekrarladığı davranış kalıpları üzerine düşünme olanağı sağlıyor.

“Tüm insanlık aynı duvara binlerce yıldır çarpıyor”

Yazar, kitabın temel yaklaşımını şu sözlerle açıklıyor:

“Bu kitapta kendinizden bir şeyler bulursanız fazla telaşlanmayın. Zira tüm insanlık aynı duvara binlerce yıldır başka başka isimlerle çarpıyor zaten. Mitoloji de belki biraz bunun için var: düşüşlerimize daha iyi başlıklar bulabilmek için.”

Aşklar, Mitler ve İlişkisel Felaketler, modern ilişkilerin yeni kavramlarla tanımlanan sorunlarının aslında insanlık tarihinin çok eski dönemlerinden beri var olduğunu hatırlatıyor.

Kitabın sonunda yer alan “Kişiler ve Kavramlar Sözlüğü” ise okurların mitolojik karakterleri ve ilişki kavramlarını daha kolay takip edebilmesini sağlıyor.

Doç. Dr. Evren Şar İşbilen kimdir?

Doç. Dr. Evren Şar İşbilen, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Hasan Âli Yücel Eğitim Fakültesinde öğretim üyesi olarak görev yapıyor.

Eskiçağ tarihi alanında çalışmalar yürüten İşbilen, antik dünyayı yalnızca siyasal ve tarihsel olaylar üzerinden değil; toplumsal yaşam, insan ilişkileri ve gündelik hayat bağlamında da inceliyor.

Yazarın önceki çalışmaları arasında Zeus'un Kadınları ile Gamze İnan Kaya'yla birlikte kaleme aldığı Tanrılık Halleri bulunuyor.

Kitap künyesi