Türk milletinin bağımsızlık meşalesini yaktığı 19 Mayıs 1919’un üzerinden 107 yıl geçti. Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün Bandırma Vapuru ile Samsun’a çıkarak başlattığı Milli Mücadele, işgal altındaki bir milletin yeniden ayağa kalkışının simgesi oldu.
Bugün, yalnızca bir tarih değil; bağımsızlık, direniş ve Cumhuriyet’e uzanan yolun başlangıcı olarak kabul edilen 19 Mayıs, Türkiye’nin kaderini değiştiren dönüm noktalarından biri olmayı sürdürüyor.
Mondros Sonrası Anadolu İşgal Altındaydı
30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Mütarekesi sonrasında Osmanlı Devleti fiilen teslim oldu. Ateşkesin ardından Anadolu’nun birçok bölgesi İtilaf Devletleri tarafından işgal edildi.
İzmir’e Yunan askerleri çıkarken, Adana Fransızların, Antalya ve Konya ise İtalyanların kontrolüne geçti. İngiliz askerleri Urfa, Maraş, Antep, Merzifon ve Samsun’da konuşlandı. 13 Kasım 1918’de İngiliz donanmasının İstanbul önlerine demir atması ise işgalin en çarpıcı görüntülerinden biri olarak tarihe geçti.
Cephelerde yıllarını geçiren Mustafa Kemal Paşa, 3 Kasım 1918’de İstanbul’a döndüğünde artık kurtuluş için yeni bir mücadele planlıyordu.
Samsun’a Çıkış: Milli Mücadele’nin İlk Adımı
Karadeniz’de yaşanan gelişmeler ve bölgede artan gerilim üzerine Mustafa Kemal Paşa, 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirildi. İzmir’in işgal edildiği 15 Mayıs 1919’un hemen ertesi günü Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan ayrılan Mustafa Kemal ve silah arkadaşları, 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ulaştı.
Samsun’da ilk adımın atıldığı yer ise tarihe geçen Reji İskelesi oldu. Birinci Dünya Savaşı sırasında Rus bombardımanında kentin birçok iskelesi zarar görürken yalnızca Fransızlara ait Reji İskelesi ayakta kalmıştı. Tütün üretimi nedeniyle “Tütün İskelesi” olarak da anılan bu nokta, Türkiye Cumhuriyeti’ne giden yolun başlangıç noktası olarak kabul ediliyor.
İngiliz Baskısına Rağmen Mücadeleden Vazgeçmedi
Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a gelişi İngilizleri rahatsız etti. Samsun’da yalnızca 6 gün kalan Mustafa Kemal, 25 Mayıs’ta Havza’ya geçti.
Havza’da düzenlenen ilk mitingde İzmir’in işgali protesto edildi. Böylece Anadolu’da işgale karşı ilk kitlesel tepki örgütlenmiş oldu. Mustafa Kemal Paşa, burada 18 gün boyunca Milli Mücadele’nin örgütlenmesi için önemli çalışmalar yürüttü.
İngiliz baskısıyla görevden alınmasına rağmen mücadeleden geri adım atmayan Mustafa Kemal, Havza’dan ayrılırken artık sivil bir lider olarak yoluna devam etti.
Kurtuluş Ateşi Amasya, Erzurum ve Sivas’a Yayıldı
Samsun’da yakılan bağımsızlık meşalesi kısa sürede tüm Anadolu’ya yayıldı. Amasya Genelgesi, Erzurum Kongresi ve Sivas Kongresi ile Milli Mücadele örgütlü bir halk hareketine dönüştü.
Türk milletinin işgale karşı verdiği bağımsızlık savaşı, 29 Ekim 1923’te Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanı ile sonuçlandı.
“Türk Milletinin Makus Talihi Samsun’da Değişti”
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kaya Tuncer Çağlayan, Milli Mücadele’nin Türk tarihinin en kritik kırılma noktalarından biri olduğunu belirtti.
Çağlayan, Mondros Mütarekesi’nin 7. maddesinin Anadolu’daki işgallerin önünü açtığını ifade ederek, Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkışının yalnızca askeri değil aynı zamanda toplumsal bir direnişin başlangıcı olduğunu söyledi.
Türk halkının yıllar süren savaşlar nedeniyle yorgun olduğunu hatırlatan Çağlayan, “Milli Mücadele’nin başarıya ulaşıp ulaşamayacağı konusunda ciddi belirsizlik vardı. Samsun, Anadolu merkezli direniş fikrinin gerçekleşebileceğini gösteren ilk şehir oldu” dedi.
Çağlayan ayrıca, “Samsun’un Milli Mücadele’deki en önemli rolü, Mustafa Kemal Paşa’ya bu mücadelenin başarıya ulaşacağına dair güven vermesidir. Bu nedenle Samsun için kullanılan ‘Kurtaran Şehir’ ifadesi son derece anlamlıdır” değerlendirmesinde bulundu.
19 Mayıs: Gençliğe Emanet Edilen Bağımsızlık Ruhu
Bugün 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı olarak kutlanan tarih, yalnızca bir anma günü değil; bağımsızlık ruhunun, ulusal egemenliğin ve Cumhuriyet değerlerinin genç kuşaklara aktarılmasının simgesi olarak görülüyor.
107 yıl önce Samsun’da yakılan kurtuluş meşalesi, aradan geçen zamana rağmen Türkiye’nin bağımsızlık hafızasında yaşamaya devam ediyor.
