Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) 2025 verilerine göre kolera nedeniyle bildirilen ölüm sayısı, vaka sayısındaki düşüşe rağmen yüzde 30 arttı. Aynı raporda Afrika’nın menenjit kuşağındaki aşılama çalışmaları ile 2019–2025 dönemine ait insan vebası verileri de değerlendirildi. DSÖ, üç hastalıkta da erken tespit ve sağlık hizmetlerine zamanında erişimin önemine dikkat çekti.
Dünya Sağlık Örgütü, salgınlara yol açabilen üç bakteriyel hastalığa ilişkin son verileri Haftalık Epidemiyolojik Kayıt’ta yayımladı. Kolera, menenjit ve vebaya ilişkin bulgular, ülkelerin DSÖ’ye bildirdiği sürveyans verilerine dayanıyor. Bu nedenle özellikle kolera sayıları, bildirilmeyen vakalar hesaba katıldığında gerçek küresel yükü tam olarak yansıtmıyor.
Kolerada 1999’dan bu yana bildirilen en yüksek yıllık ölüm sayısı
DSÖ’ye 2025 yılında 47 ülkeden 451 bin 499 kolera vakası ve 7 bin 870 ölüm bildirildi. Vaka sayısı önceki yıla göre düşerken ölüm sayısı yüzde 30 yükseldi. Böylece DSÖ’ye bildirilen yıllık kolera ölümleri 1999’dan bu yana en yüksek düzeye çıktı.
Angola, Bangladeş, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Nijerya, Güney Sudan, Sudan ve Yemen, dünya genelinde bildirilen kolera vakaları ile ölümlerinin yaklaşık yüzde 90’ını oluşturdu. En ağır yükü taşıyan DSÖ Afrika Bölgesi’nde ise 2024’e kıyasla vakalar yüzde 34, ölümler yüzde 58 arttı.
Kolera, dışkıyla kirlenmiş su ve gıdalar yoluyla bulaşıyor. Önlenebilir ve tedavi edilebilir olmasına karşın ağır sıvı kaybına hızla müdahale edilmediğinde ölümcül olabiliyor. Bildirilen kolera ölümlerinin beşte birinden fazlasının sağlık kuruluşları dışında gerçekleşmesi, hastaların bir bölümünün tedaviye zamanında ulaşamadığını gösteriyor.
Sağlık kuruluşlarında tedavi gören hastalar arasındaki ölüm oranı küresel ölçekte, yeterli bakım için kullanılan yüzde 1 eşiğinin altında kaldı. Ancak 2025’te 12 ülkede bu eşik aşıldı.
DSÖ Sağlık Acil Durumları Programı İcra Direktörü Dr. Chikwe Ihekweazu, kolerayı önleme ve tedavi etme araçları mevcutken yaşanan ölümlerin önlerindeki sorunu ortaya koyduğunu belirtti. Ihekweazu; güvenli su, sanitasyon ve hijyen yatırımlarının, hastalık sürveyansı, toplum katılımı, aşılama ve nitelikli bakımla birlikte güçlendirilmesi çağrısında bulundu.
Kolera aşısı üretimi arttı
Ağızdan uygulanan kolera aşılarının yıllık küresel üretimi 2022’de yaklaşık 30 milyon dozken 2025’te yaklaşık 80 milyon doza ulaştı. Aşı Tedariki Uluslararası Koordinasyon Grubu, geçen yıl etkilenen ülkelerde kullanılmak üzere 71 milyon dozu onayladı. Bunun 20 milyon dozu, üç yılı aşkın aranın ardından bu yıl yeniden başlayan koruyucu aşılama için ayrıldı.
Afrika’nın menenjit kuşağında 21 bin 526 şüpheli vaka
Senegal’den Etiyopya’ya uzanan ve düzenli olarak salgınların görüldüğü Afrika menenjit kuşağında, 26 ülkeden 24’ü 2025 verilerini DSÖ’ye bildirdi. Bu ülkelerde 21 bin 526 şüpheli menenjit vakası ve 971 ölüm kaydedildi; bildirilen verilere göre ölüm oranı yüzde 4,5 oldu. Her iki yıl için de veri bildiren ülkeler karşılaştırıldığında vaka sayısı 2024’e göre yüzde 5,9 azaldı.
Beyin ve omuriliği çevreleyen zarların iltihaplanması olan menenjitin bakteriyel türü, hastalığın en ağır biçimi. DSÖ’ye göre aşılama, bakteriyel menenjitin başlıca nedenlerinden biri olan meningokok menenjitiyle mücadelede belirgin ilerleme sağladı. Meningokok A aşısının 2010’da kullanılmaya başlanmasından sonra, aşılanan topluluklarda bu gruba bağlı vakalar yüzde 99’dan fazla azaldı. Aşıyı uygulamaya alan ülkelerde 2017’den bu yana doğrulanmış bir meningokok A vakası bildirilmedi.
Beş meningokok grubuna karşı daha geniş koruma sağlayan Men5CV/MMCV aşısı da bölgede hem salgınlara yanıt hem de koruyucu kampanyalar için kullanılmaya başlandı. Nijer, 2025’te bu aşıyla ülke çapında kampanya düzenleyen ilk ülke oldu.
Vebada erken tespit ve hızlı müdahale çağrısı
DSÖ verilerine göre 2019–2025 yıllarında 10 ülke şüpheli insan vebası vakası bildirdi; bunların altısında doğrulanmış vakalar vardı. Yedi yıllık dönemde toplam 3 bin 847 şüpheli vaka ve 423 ölüm raporlandı. Bildirilen sayılara göre vaka ölüm oranı yüzde 11 olarak hesaplandı.
Vakaların büyük bölümü, vebanın bazı bölgelerde varlığını sürdürdüğü Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Madagaskar’dan bildirildi. DSÖ, vaka bildirmeyen ülkelerde de hastalığın görülebileceğini; yıllık sayıların salgınların zamanı, yeri ve büyüklüğüne göre değişebildiğini vurguladı.
Genellikle hayvanlar arasında pireler yoluyla yayılan veba insanlara da bulaşabiliyor. DSÖ’ye göre kemirgenlerin ve diğer hayvan topluluklarının izlenmesi, olası salgınların erken fark edilmesi ve yayılımın sınırlandırılması için hızlı müdahaleyle birlikte sürdürülmeli.
Kaynak: Dünya Sağlık Örgütü’nün 29 Eylül 2026 tarihli açıklaması ve Haftalık Epidemiyolojik Kayıt, 101. cilt, 38. sayı.
