Eğitim Sen’in 6. Demokratik Eğitim Kurultayı Ankara’da Gerçekleştirildi: “Eşitlik ve Özgürlük İçin” Eğitim Sen’in “Eşitlik ve Özgürlük İçin” şiarıyla düzenlediği 6. Demokratik Eğitim Kurultayı, 25-29 Ağustos 2026 tarihleri arasında Ankara’da gerçekleştirildi. Türkiye’nin dört bir yanından eğitim emekçileri, bilim insanları, öğrenci ve veli örgütleri, meslek örgütleri ile emek ve demokrasi güçlerinin katıldığı kurultayda; laik, bilimsel, parasız, anadilinde ve çok dilli, demokratik ve eşitlikçi eğitim anlayışı ele alındı. ANKARA – Eğitim ve bilim emekçilerinin eğitim politikalarında söz ve karar sahibi olması amacıyla düzenlenen Eğitim Sen 6. Demokratik Eğitim Kurultayı, “Eşitlik ve Özgürlük İçin” şiarıyla Ankara’da gerçekleştirildi. İki yıllık hazırlık sürecinin ardından düzenlenen kurultay, Eğitim Sen’in şubelerinde başlayan tartışmaların işyeri ve bölge toplantıları, atölyeler ve akademik danışma toplantılarıyla büyütülmesiyle şekillendi. Binlerce eğitim emekçisinin katkısıyla hazırlanan kurultayda, eğitim sisteminin mevcut sorunları farklı boyutlarıyla ele alınırken, çeşitli öneriler ve değerlendirmeler ortak tartışmalar sonucunda karara bağlandı. Eğitim politikalarının merkezine demokratik katılım Kurultayda; kapitalist toplumlarda eğitimin niteliği, eğitim sisteminde yaşanan sorunlar, laik eğitim mücadelesi, anadili temelli çok dilli kamusal eğitim, özerk-demokratik üniversite ve özgür bilim, toplumsal cinsiyet eşitliği, demokratik okul, yapay zekâ ve dijital dönüşüm ile ekolojik eğitim başlıkları ele alındı. Kurultayın sonuç bildirgesinde, bu başlıkların birbirinden bağımsız olmadığı vurgulanarak; eğitim sorunlarına kalıcı çözümler üretilebilmesi için kamusal, parasız, bilimsel, laik, anadilinde, demokratik, eşitlikçi ve özgürleştirici bir eğitim anlayışının esas alınması gerektiği belirtildi. Kurultayda ayrıca eleştirel pedagoji alanında çalışmalarıyla tanınan Peter Mayo da “Neoliberal ve Neofaşist Dönemlerde Demokratik Eğitim Mücadelesi” başlıklı sunum gerçekleştirdi. Eğitimde eşitsizliklere dikkat çekildi Sonuç bildirgesinde Türkiye’deki eğitim sorunlarının yalnızca tek tek uygulamalardan kaynaklanmadığı; piyasalaşma, merkeziyetçilik, dinselleştirme, toplumsal eşitsizliklerin derinleşmesi ve kamusal sorumluluğun zayıflaması ekseninde yaşanan yapısal dönüşümün parçaları olduğu değerlendirmesine yer verildi. Çocuk işçiliği ve MESEM uygulamalarına da dikkat çekilen bildirgede, çocukların çalışma yaşamına erken yaşta yönlendirilmesinin eğitimden kopuş riskini artırdığı belirtilerek MESEM’in kaldırılması ve mesleki eğitimin çocukların üstün yararı temelinde yeniden yapılandırılması çağrısı yapıldı. Eğitimde engellilik, yoksulluk, göç, kırsallık, anadili farklılığı ve toplumsal cinsiyet gibi alanlarda yaşanan eşitsizliklerin de ele alındığı kurultayda, güçlü kamusal hizmetler ve hak temelli eğitim politikalarının gerekliliği vurgulandı. Laik, bilimsel ve çok dilli eğitim vurgusu Kurultayın sonuç bildirgesinde laik, bilimsel ve anadili temelli çok dilli eğitim, demokratik ve eşitlikçi eğitim sisteminin temel unsurları arasında sayıldı. Eğitim alanının dini yapı ve protokollere açılması, bilimsel ve eleştirel içeriğin zayıflatılması, karma eğitime yönelik müdahaleler ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin eğitim politikalarından uzaklaştırılması eleştirildi. Yükseköğretimde ise akademik özgürlük, kurumsal özerklik, güvenceli çalışma, öğrenci yoksulluğu ve üniversitelerin demokratik işleyişi öne çıkan başlıklar oldu. Yapay zekâ ve ekolojik kriz de gündemdeydi Kurultayda eğitimde yapay zekâ ve dijital dönüşüm de tartışıldı. Sonuç bildirgesinde yapay zekânın öğretmenin yerine geçen veya öğrencileri ve eğitim emekçilerini gözetleyen bir denetim aracına dönüşmemesi gerektiği belirtilirken; veri güvenliği, dijital eşitsizlikler ve algoritmik önyargılara karşı önlemler alınması gerektiği ifade edildi. Ekolojik krizin de eğitimden bağımsız ele alınamayacağı belirtilen bildirgede, okulların iklim krizine ve afetlere dayanıklı, erişilebilir, demokratik ve sağlıklı kamusal yaşam alanları olarak yeniden düzenlenmesi gerektiği savunuldu. “Mücadelemizi sürdüreceğiz” Eğitim politikalarının belirlenmesi, uygulanması ve değerlendirilmesi süreçlerine eğitim emekçileri, öğrenciler, veliler, sendikalar, akademisyenler ve ilgili toplumsal kesimlerin örgütlü ve demokratik katılımının güvence altına alınması gerektiği vurgulandı. Sonuç bildirgesi, Eğitim Sen’in mücadele kararlılığını vurgulayan şu ifadelerle sona erdi: “100 yılı aşan, TÖS’den, TÖB-DER’den aldığımız mücadele birikiminin ışığında, mücadelemizi en geniş toplumsal kesimlerle birleşik, kararlı bir biçimde sürdüreceğiz. Yaşasın örgütlü mücadelemiz.” Eğitim Sen 6. Demokratik Eğitim Kurultayı Sonuç Bildirgesi Demokratik Eğitim Kurultayı, Türkiye’de eğitim emekçilerinin kendi mesleklerinin ve ülkenin eğitim sorunlarının nesnesi değil, öznesi olma iradesine dayanan köklü bir tarihsel birikimin devamıdır. 1968 yılında Türkiye Öğretmenler Sendikası (TÖS) tarafından gerçekleştirilen Devrimci Eğitim Şûrası, eğitimin geleceğinin bakanlık bürokrasisinin kapalı kapıları ardında değil; eğitim ve bilim emekçilerinin, velilerin ve toplumun doğrudan katılımıyla tartışılması gerektiğini ortaya koymuş ve eğitim politikalarının katılımcı ve demokratik biçimde oluşturulabileceğini göstermiştir. TÖS ve ardından TÖB-DER’le gelişen bu gelenek askerî darbelerle kesintiye uğratılmış, sendikalar kapatılmış ve yöneticileri yargılanmış olsa da savunduğu demokratik eğitim anlayışı ortadan kaldırılamamıştır. Eğitim Sen, 1998 yılından bu yana düzenlediği Demokratik Eğitim Kurultaylarıyla bu tarihsel birikimi sürdürmüş; eğitim alanında iktidarların ve bürokrasinin değil, eğitim emekçilerinin ve toplumun söz ve karar sahibi olması gerektiğini kararlılıkla savunmuştur. 6. Demokratik Eğitim Kurultayı da bu tarihsel mücadelenin günümüzdeki önemli bir halkasını oluşturmaktadır. Bu doğrultuda 6. Demokratik Eğitim Kurultayı 12. Genel Kurulumuzun aldığı karar doğrultusunda başlayan hazırlık süreci iki yıla yayılmış; şubelerimizde başlayan tartışmalar işyeri ve bölge toplantıları, atölyeler ve akademik danışma toplantılarıyla derinleşerek binlerce eğitim emekçisinin doğrudan katkısıyla şekillenmiştir. Bu süreç, aynı zamanda savunduğumuz demokratik eğitim anlayışının pratik bir karşılığı olmuştur. Çünkü demokratik katılım bizim açımızdan yalnızca bir yöntem değil, eğitim politikalarının oluşturulmasının temel ilkesidir. “Eşitlik ve Özgürlük İçin” temasıyla gerçekleştirilen 6. Demokratik Eğitim Kurultayı, 25-29 Ağustos 2026 tarihlerinde Ankara’da; Türkiye’nin dört bir yanından gelen eğitim emekçileri, bilim insanları, öğrenci ve veli örgütleri, meslek örgütleri ile emek ve demokrasi güçlerinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Kurultay kapsamında eleştirel pedagoji alanının dünyaca tanınan isimlerinden, Gramsci ve Freire geleneğinin günümüzdeki önemli temsilcilerinden Peter Mayo, “Neoliberal ve Neofaşist Dönemlerde Demokratik Eğitim Mücadelesi” başlıklı sunumuyla katılımcılarla buluşmuştur. Mayo’nun eğitimin piyasalaşması, otoriter popülizmin yükselişi ve eğitimin bir hegemonya alanı olarak yeniden biçimlendirilmesi üzerine ortaya koyduğu değerlendirmeler, Türkiye’de eğitim alanında yaşanan dönüşümlerin yalnızca ülkeye özgü olmadığını; küresel ölçekte yaşanan neoliberal ve otoriter yönelimlerin Türkiye’deki güçlü yansımaları olduğunu görünür kılmıştır. Bu yaklaşım, demokratik eğitim mücadelesinin ülke sınırlarını aşan, ortak ve enternasyonalist niteliğini de güçlendirmiştir. Kurultayda; “Kapitalist Toplumlar İçin Eğitimin Genel Bir Değerlendirilmesi”, “Eğitim Sisteminde Yaşanan Sorunlar”, “Eğitimde Dinselleştirme Politikaları Karşısında Laik Eğitim Mücadelesi”, “Anadili Temelli Çok Dilli Kamusal Eğitim”, “Türkiye’de Özerk-Demokratik Üniversite ve Özgür Bilim Mücadelesi”, “Eğitimde Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Cinsiyetçi Eğitim Politikaları”, “Demokratik Okul Mücadelesi”, “Yapay Zekâ ve Eğitimde Dijital Dönüşüm” ve “Ekolojik Eğitim” başlıkları bütünlüklü biçimde ele alınmıştır. Ortaya çıkan değerlendirmeler ve önergeler genel oturumlarda tartışılmış, farklı görüş ve katkılarla geliştirilmiş ve ortak iradeyle karara bağlanmıştır. Bu başlıkların birlikte ele alınması bilinçli bir tercihtir. Laiklik, anadili temelli çok dilli eğitim, toplumsal cinsiyet eşitliği, demokratik okul, akademik özgürlük, ekolojik eğitim ve dijital dönüşüm birbirinden kopuk gündemler değildir. Bunların her biri, eğitim sisteminin nasıl bir toplumsal düzen içerisinde şekillendiği, eğitimin kimler için ve hangi amaçlarla örgütlendiği sorusuyla doğrudan ilişkilidir. Dolayısıyla eğitimde yaşanan sorunlara kalıcı çözümler üretmek, bu alanları birbirinden bağımsız ele almak yerine kamusal, parasız, bilimsel, laik, anadilinde, demokratik, eşitlikçi ve özgürleştirici bir eğitim anlayışı içerisinde bütünlüklü olarak değerlendirmeyi gerektirmektedir. Kurultay süresince gerçekleştirilen sunumlar, tartışmalar ve önergeler günümüz eğitim sorunlarının farklı boyutlarıyla ele alınmasına; çeşitli görüşlerin özgürce ifade edilmesine ve zaman zaman farklı yaklaşımların karşı karşıya gelmesine olanak sağlamıştır. Bu çoğulluk bir zayıflık değil, savunduğumuz demokratik eğitim anlayışının doğal ve gerekli bir sonucudur. Atölyelerde ve rapor sunumlarında ortak kararlara doğrudan yansımayan ancak nitel ve/veya nicel açıdan önemli ölçüde karşılık bulan, mücadele birikimimizde yeri olan görüş ve öneriler de Eğitim Sen’in önümüzdeki dönemde üzerinde duracağı ve tartışmayı sürdüreceği başlıklar olarak değerlendirilmelidir. Eleştirel düşünmeyi, çoğulculuğu ve farklı görüşlerin özgürce ifade edilmesini eğitim sisteminin temel ilkeleri arasında gören bir sendikanın, aynı demokratik yaklaşımı kendi karar ve tartışma süreçlerinde de yaşama geçirmesi gerektiğine inanıyoruz. Türkiye’de eğitim sisteminde yaşanan sorunlar, birbirinden bağımsız uygulamaların sonucu olmaktan çok; piyasalaşma, merkeziyetçilik, dinselleştirme, toplumsal eşitsizliklerin derinleşmesi ve kamusal sorumluluğun zayıflaması ekseninde şekillenen yapısal bir dönüşümün parçalarıdır. Eğitim hakkının giderek piyasa koşullarına ve ailelerin ekonomik olanaklarına bağımlı hâle gelmesi, öğrenciler arasındaki sınıfsal ve bölgesel eşitsizlikleri artırırken eğitim emekçilerinin çalışma koşullarını, iş güvencesini ve mesleki özerkliğini de olumsuz etkilemektedir. Öğretim programlarında ve ders materyallerinde bilimsel program geliştirme ilkelerinin, laikliğin, demomratik eğitim hakkının, kapsayıcılığın ve uygulanabilirliğin yeterince gözetilmemesi önemli sorunlar yaratmaktadır. Eğitim politikalarının eğitim emekçileirinin, öğrencilerin, velilerin, akademisyenlerin ve eğitim sendikalarının etkili katılımından uzak, merkezi biçimde belirlenmesi öğretmenin pedagojik karar alanını daraltmakta ve eğitimi giderek standartlaştırılmış, performans ve denetim odaklı bir yapıya yöneltmektedir. Sanat, spor ve felsefe eğitiminin geri plana itilmesi ise öğrencilerin bilişsel, bedensel, duygusal, etik ve eleştirel gelişim olanaklarını sınırlandırmaktadır. Bu alanların tüm öğrenciler için erişilebilir ve kamusal bir eğitim hakkı olarak güçlendirilmesi gerekmektedir. Çocuk işçiliği ve özellikle MESEM uygulamaları, eğitim hakkı ve çocuğun üstün yararı açısından önemli sorunlar doğurmaktadır. Yoksulluk ve akademik güçlükler nedeniyle çocukların erken yaşta çalışma yaşamına yönlendirilmesi; uzun çalışma süreleri, iş sağlığı ve güvenliği sorunları, akademik gerileme, okul aidiyetinin zayıflaması ve eğitimden kopuş risklerini artırmaktadır. MESEM kaldırılarak mesleki eğitimin ucuz iş gücü ihtiyacına göre değil; nitelikli okul temelli eğitim, sosyal güvence, güçlü rehberlik, iş güvenliği ve çocuğun üstün yararı temelinde yeniden yapılandırılması gerekmektedir. Engellilik, yoksulluk, göç, kırsallık, anadili farklılığı ve toplumsal cinsiyet, eğitime erişimde birbirini güçlendiren yapısal eşitsizlik alanlarıdır. Özel eğitim ve rehabilitasyon hizmetlerinin piyasalaşması, erişilebilir eğitim ortamlarının yetersizliği, tanılama süreçlerindeki sınırlılıklar, göçmen ve mülteci çocukların karşılaştığı dil ve ayrımcılık sorunları ile köy okullarının kapatılması ve taşımalı eğitimin yaygınlaşması eğitim hakkına eşit erişimi sınırlandırmaktadır. Farklılıkları bireysel yetersizlik olarak değerlendiren anlayış yerine erken müdahaleyi, erişilebilirliği, çoklu ve çok dilli değerlendirmeyi, yerinde eğitimi ve güçlü kamusal hizmetleri esas alan hak temelli politikalar benimsenmelidir. Laik, bilimsel ve anadili temelli çok dilli eğitim, demokratik ve eşitlikçi bir eğitim sisteminin birbirini tamamlayan temel unsurlarıdır. Eğitim alanının dini yapı, ÇEDES ve benzeri protokollere açılması, bilimsel ve eleştirel içeriğin zayıflatılması, karma eğitime yönelik müdahaleler ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin eğitim politikalarından uzaklaştırılması laik ve bilimsel eğitim açısından ciddi sorunlar yaratmaktadır. Tek dilli eğitim anlayışı da anadili farklı olan çocuklar açısından öğrenme, değerlendirme, aidiyet ve eşit yurttaşlık sorunlarını derinleştirmektedir. Anadili temelli çok dilli eğitim, Türkçenin ortak kamusal dil olarak öğrenilmesinin karşıtı değil; çocukların kendi anadillerini koruyup geliştirirken diğer dillerde de yeterlilik kazanmalarını sağlayan eşitlikçi ve çoğulcu bir eğitim yaklaşımıdır. Yükseköğretimde akademik özgürlüğün ve kurumsal özerkliğin zayıflaması, merkezi siyasal denetim, piyasalaşma, güvencesiz çalışma, performans baskısı ve öğrenci yoksulluğu temel sorun alanları olarak öne çıkmaktadır. Akademik, idari ve teknik personelin güvenceli çalışma koşullarına sahip olması; öğrencilerin barınma, beslenme, ulaşım ve bilimsel kaynaklara erişiminin kamusal olarak güvence altına alınması; üniversitenin bütün bileşenlerinin karar süreçlerine eşit ve demokratik biçimde katılması gerekmektedir. Toplumsal cinsiyet eşitliği, erişilebilirlik, ayrımcılıkla mücadele, ekolojik sorumluluk ve akademik özgürlük de demokratik üniversite anlayışının temel unsurları olmalıdır. Toplumsal cinsiyet eşitsizliği eğitim politikaları aracılığı ile yeniden üretilmekte, bunun üzerinden de toplumun inşası hedeflenmektedir. Dolaysıyla toplumsal cinsiyet eşitsizliği yalnızca okullaşma oranlarıyla açıklanabilecek bir sorun değil, müfredattan ders kitaplarına, okul kültüründen mesleki yönlendirmeye, yönetim yapılarına ve çalışma ilişkilerine kadar eğitim sisteminin bütününe yayılan yapısal bir nitelik taşımaktadır. Cinsiyetçi kalıp ve temsillerin eğitim ortamlarından çıkarılması, karma eğitimin korunması, kadınların karar mekanizmalarında eşit temsilinin sağlanması ve ayrımcılık, taciz, şiddet ve zorbalığa karşı güvenli ve etkili mekanizmaların oluşturulması gerekmektedir. Demokratik okul anlayışı, öğrencilerin, öğretmenlerin, velilerin ve diğer eğitim emekçilerinin yalnızca alınan kararların uygulayıcıları değil, eğitim süreçlerinin kurucu özneleri olarak kabul edilmesini gerektirmektedir. Öğrencilerin söz söyleme, örgütlenme, bilgiye erişme, karar süreçlerine katılma ve güvenli biçimde itiraz etme hakları güvence altına alınmalı; öğretmenler ise merkezi politikaların teknik uygulayıcıları olarak değil, mesleki özerkliğe ve pedagojik karar verme yetkisine sahip eğitim emekçileri olarak değerlendirilmelidir. Okulların finansmanı ailelerin ekonomik gücüne, bağışlara ve piyasa ilişkilerine bırakılmamalı; beslenme, ulaşım, eğitim materyalleri, erişilebilirlik ve güvenceli istihdam yeterli kamusal kaynaklarla desteklenmelidir. Yapay zekâ ve dijital dönüşüm de yalnızca teknolojik araçların eğitim ortamlarına taşınması olarak görülmemelidir. Yapay zekâ, öğretmenin yerine geçen, öğrenci ve eğitim emekçilerini gözetleyen ya da eğitimi standartlaştıran bir denetim aracına dönüşmemeli; pedagojik niteliği, erişilebilirliği, öğretmen özerkliğini ve öğrenme süreçlerini destekleyen kamusal bir araç olarak kullanılmalıdır. Eğitim verilerinin korunması, ticari kullanımının önlenmesi, küresel teknoloji şirketlerine bağımlılığın azaltılması, dijital eşitsizliklerin giderilmesi ve algoritmik önyargıların önüne geçilmesi temel ilkeler arasında yer almalıdır. Öğrencilerin yalnızca yapay zekâ kullanan bireyler olarak değil; bilgiyi doğrulayabilen, algoritmik önyargıları sorgulayabilen, veri güvenliği ve dijital etik konusunda bilinç geliştirmiş eleştirel dijital yurttaşlar olarak yetişmeleri sağlanmalıdır. Ekolojik kriz de eğitimden bağımsız düşünülemeyecek toplumsal bir sorundur. Ekolojik eğitim, yalnızca çevre konularının müfredata eklenmesiyle sınırlandırılmamalı; doğa, toplum, emek, eşitlik, barış, demokrasi ve yaşam hakkı arasındaki ilişkileri bütüncül biçimde ele alan dönüştürücü bir anlayışa dayanmalıdır. Okullar iklim krizine ve afetlere dayanıklı, erişilebilir, demokratik, sağlıklı ve doğayla ilişki kurulmasına olanak sağlayan kamusal yaşam alanları olarak yeniden düzenlenmeli; ekolojik dönüşüm tüm çocuklar açısından kamusal bir hak olarak güvence altına alınmalıdır. Bunun için eğitim emekçilerinin mesleki ve pedagojik özerkliği güçlendirilmeli; öğrencilerin, velilerin, sendikaların, akademisyenlerin ve ilgili toplumsal kesimlerin eğitim politikalarının belirlenmesi, uygulanması ve değerlendirilmesi süreçlerine örgütlü ve demokratik katılımı güvence altına alınmalıdır. Eğitimde yaşanan toplumun demokratik kazanımlarını ortadan kaldıran, neoliberal, dinci politikaların da derinleştirip boyutlandırdığı sınıfsal, bölgesel, çevresel sorunları, sınırlı ve birbirinden kopuk teknik düzenlemelerle mümkün değildir. Eğitimin piyasalaştırıldığı, merkeziyetçi biçimde yönetildiği, eşitsizliklerin yeniden üretildiği bir yapı yerine; kamusal, parasız, bilimsel, laik, anadilinde ve çok dilli, demokratik, eşitlikçi, toplumsal cinsiyet eşitliğini gözeten, ekolojik, erişilebilir ve çocuğun üstün yararını temel alan bir eğitim sistemi oluşturulmalıdır. 100 yılı aşan, TÖS’den, TÖB DER’den aldığımız mücadele birikiminin ışığında, mücadelemizi en geniş toplumsal kesimlerle birleşik, kararlı bir biçimde sürdüreceğiz. Yaşasın örgütlü mücadelemiz.