Tarım ürünlerinin borsada işlem görmesine ilişkin düzenlemelerde değişikliğe gidildi. Ticaret Bakanlığının hazırladığı iki yönetmelik değişikliği, 8 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Değişiklikler, Ürün İhtisas Borsasının işlem kapsamı, ödeme ve teslimat süreçleri ile Türkiye Ürün İhtisas Borsasında faaliyet gösteren aracıların işlem yetkilerini kapsıyor.
Ürünler ve diğer sözleşmeler de kapsama alındı
Ürün İhtisas Borsasının kuruluş, faaliyet, işleyiş ve denetimine ilişkin yönetmeliğin amaç maddesinde daha önce yer alan “elektronik ürün senetleri ile elektronik ürün senetlerine dayalı vadeli işlem sözleşmeleri” ifadesi değiştirildi.
Yeni metinde ürünler, elektronik ürün senetleri, vadeli işlem sözleşmeleri ve Ticaret Bakanlığının uygun gördüğü diğer sözleşmeler sayıldı.
Borsa tanımı da ürünlerin, elektronik ürün senetlerinin ve vadeli işlem sözleşmelerinin işlem gördüğü yapıyı kapsayacak şekilde yeniden düzenlendi.
Vadeli işlemlerin dayanakları yeniden tanımlandı
Vadeli işlem sözleşmesi tanımında; ürün, ürünü temsil eden elektronik ürün senedi ve elektronik ürün senedi işlemlerine dayanılarak borsa tarafından düzenli hesaplanan endeksler ile benzeri dayanak varlıklara yer verildi.
Bu sözleşmeler, belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte alma veya satma yükümlülüğü veren sözleşmeler olarak tanımlandı.
Senede dayanmayan ürün işlemlerinin kurallarını borsa belirleyecek
Düzenlemenin önemli başlıklarından biri, elektronik ürün senedine dayalı olmayan ürün işlemleri oldu.
Bu işlemlerde ürünün özelliklerine göre alım satım usulleri, ödeme ve teslimatın tamamlanması, temerrüt hali ve temerrüdün giderilmesine ilişkin esaslar borsa yönergeleriyle düzenlenecek.
Böylece ödeme veya teslimat yükümlülüğünün zamanında yerine getirilmemesi durumunda uygulanacak kurallar da ürünlerin özellikleri dikkate alınarak belirlenecek.
Elektronik ürün senedinde alıcı ödeme, satıcı teslim yapmakla yükümlü
Elektronik ürün senedi işlemlerinde alıcı taraf nakdi ödemekle, satıcı taraf ise elektronik ürün senedini teslim etmekle yükümlü olacak.
Vadeli işlem sözleşmelerinde taraflar, borsa yönergelerinde belirtilen uzlaşma biçimleriyle de yükümlülüklerini yerine getirebilecek. İşlemlerden doğan nakit veya varlık transferleri, borsanın belirlediği süre ve yöntemlere göre borsa üyeleri ya da üyelerin takas ve saklama hizmeti aldığı kuruluşlar aracılığıyla gerçekleştirilecek.
Düzenlemede, bu kuruluşların müşterilerine karşı yükümlülüklerini ihlal etmelerinden doğan zararlardan borsanın sorumlu olmadığı hükmüne de yer verildi.
İşlemler için teminat zorunluluğu getirilebilecek
Devir, ödeme ve diğer yükümlülüklerin süresinde yerine getirilmesini sağlamak veya temerrütten doğan zararları karşılamak amacıyla teminat istenebilecek.
Borsa ya da yetkilendirilen takas merkezi; borsa üyelerine, takas ve saklama hizmeti sağlayan kuruluşlara veya alım satım yapanlara teminat yatırma ya da bulundurma zorunluluğu getirebilecek.
Bakanlığın uygun gördüğü teminatlar arasında Türk lirası, Merkez Bankasının serbestçe alım satımını yaptığı yabancı paralar, devlet iç borçlanma senetleri, elektronik ürün senetleri ve banka teminat mektupları bulunuyor.
Aracılara vadeli işlemlerde kendi hesabına işlem yetkisi
Aracılık faaliyetlerine ilişkin yönetmelikte yapılan değişiklikle, aracıların elektronik ürün senedine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi adlarına ve hesaplarına işlem yapabilmesine izin verildi.
Bununla birlikte, aracıların doğrudan elektronik ürün senetlerini kendi adlarına ve hesaplarına alıp satmasına ilişkin yasak korundu. Hatalı işlemlerin düzeltilmesi, vadeli sözleşmelerin uzlaşması sonucunda teslim edilen senetler ve asgari işlem miktarının altında ürünü bulunan müşterilerin talepleri doğrultusunda yapılan işlemler için istisnalar düzenlendi.
Aracılık için borsa üyeliği gerekiyor
Aracı olarak yetkilendirilen aracı kuruluşların, borsaya üye olmadan aracılık faaliyetlerine başlayamayacağı hükme bağlandı. Üyelik şartları, başvuru ve izin süreçleri ile faaliyet sırasında uyulacak kurallar borsa yönergeleriyle belirlenecek.
Düzenleme, üreticiler, lisanslı depoculuk sektörü ve tarımsal ticarette faaliyet gösteren kuruluşlar açısından işlem araçları ile ödeme ve teslimat süreçlerinin çerçevesini değiştiriyor. Ürün bazındaki uygulama ayrıntıları ise ilgili borsa yönergelerinde yer alacak.
