Guterres’ten “kriz anı” uyarısı: “Hukukun gücü, şiddetin yerini almalı”
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, Uluslararası Adalet Divanı’nın 80. yıl dönümünde yaptığı konuşmada, dünyada artan ihlaller ve jeopolitik gerilimlere dikkat çekerek, uluslararası hukuka bağlılığın yeniden güçlendirilmesi çağrısında bulundu.
“Dünya mahkemesi” 80 yaşında
Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Birleşmiş Milletler’in en yüksek yargı organı olarak devletler arası anlaşmazlıkları çözüyor ve BM organlarına hukuki görüşler sunuyor. “Dünya mahkemesi” olarak bilinen kurum, Hollanda’nın Lahey kentindeki Barış Sarayı’nda faaliyet gösteriyor.
Mahkemenin 80. kuruluş yıl dönümünde düzenlenen törende konuşan Guterres, insanlığın kritik bir eşikte olduğunu vurguladı.
“Barışın temel taşı hukuktur”
Guterres, İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan uluslararası düzenin temelinde hukukun üstünlüğünün yer aldığını hatırlattı.
Dünya liderlerinin o dönemde “şiddetin değil hukukun egemen olduğu” bir sistem kurmayı tercih ettiğini belirten Guterres, şu ifadeleri kullandı:
“Hukukun gücü her zaman şiddet yasasının üstünde olmalıdır.”
Bu anlayışla kurulan UAD’nin, yalnızca bir mahkeme değil, daha barışçıl bir dünyanın temel taşı olduğunu vurguladı.
“Uluslararası hukuk aşınıyor”
Genel Sekreter, son yıllarda uluslararası hukuk sisteminin ciddi bir baskı altında olduğuna dikkat çekti.
Artan askeri operasyonlar, ihlal edilen insani yükümlülükler ve derinleşen çatışmaların bu aşınmayı hızlandırdığını belirten Guterres, şunları söyledi:
- Uluslararası hukuk ihlalleri giderek yaygınlaşıyor
- Adalet kurumları daha fazla sorgulanıyor
- Kurallara dayalı sistem merkezinden sarsılıyor
“Kanunun yerini zorlama aldığında istikrarsızlık bulaşıcı hale gelir” diyen Guterres, bu durumun küresel ölçekte ekonomik ve siyasi sonuçlar doğurduğunu vurguladı.
Kararlar bağlayıcı, uyum zorunlu
Guterres, UAD’nin kararlarının —geçici tedbirler dahil— bağlayıcı olduğunun altını çizdi.
Bu kararlara uyulmasının isteğe bağlı değil, Birleşmiş Milletler Şartı kapsamında bir yükümlülük olduğunu hatırlatarak, devletlerin hukuki sorumluluklarını yerine getirmesi gerektiğini söyledi.
“Dünya bir tercih yapmak zorunda”
Konuşmasının sonunda uluslararası topluma net bir çağrıda bulunan Guterres, dünyanın yeni bir “kriz anı” ile karşı karşıya olduğunu ifade etti:
- Ya hukuk devleti güçlenecek
- Ya da kaba kuvvet belirleyici olacak
Guterres, tüm ülkelere şu çağrıyı yaptı:
- Uluslararası hukuku güçlendirin
- Anlaşmazlıkları barışçıl yollarla çözün
- UAD kararlarına saygı gösterin
- BM Şartı’na bağlı kalın
“Bu kriz anında tek doğru seçim budur. Bunu yapacak cesarete sahip olalım.”
