Arnavutluk’ta Hak İhlali Alarmı: 45 Kuruluştan Ortak Çağrı

Arnavutluk’ta 13 Ekim’de öğrencilerin öncülüğünde başlayan protestoların ardından yaşandığı bildirilen polis şiddeti, keyfî gözaltılar, çocuk hakları ihlalleri ve gazetecilere yönelik saldırılar uluslararası kuruluşların tepkisini çekti. Uluslararası Gazeteciler Federasyonu (IFJ) ile birlikte 45 kuruluş, Arnavutluk makamlarına acil soruşturma, hesap verebilirlik ve temel hakların korunması çağrısında bulundu. Ortak açıklamada, Avrupa Birliği üyelik sürecinin demokratik özgürlükler ve hukukun üstünlüğü temelinde yürütülmesi gerektiği vurgulandı.

Arnavutluk’ta öğrencilerin öncülüğünde 13 Ekim 2026 tarihinde başlayan protestoların ardından yaşanan gelişmeler, uluslararası gazetecilik örgütleri, insan hakları kuruluşları ve sivil toplum temsilcilerinin gündemine taşındı.

Uluslararası Gazeteciler Federasyonu (IFJ) öncülüğünde, Avrupa ve Balkan ülkelerinden çok sayıda kuruluşun da aralarında bulunduğu toplam 45 örgüt, 22 Ekim 2026 tarihinde ortak bir açıklama yayımlayarak ülkede temel hakların ve demokratik özgürlüklerin ciddi tehdit altında olduğuna dikkat çekti.

“Arnavutluk: Temel Haklar ve Sivil Özgürlükler Ciddi Tehdit Altında – Acil Hesap Verebilirlik ve Eylem Gerekiyor” başlıklı açıklamada, protestolar sırasında güvenlik güçlerinin müdahalelerine, gözaltı uygulamalarına, gazetecilerin çalışma koşullarına ve çocukların korunmasına ilişkin ciddi endişeler dile getirildi.

Açıklamaya imza atan kuruluşlar, Arnavutluk hükümetini ve ilgili kamu kurumlarını uluslararası insan hakları yükümlülüklerine uygun hareket etmeye çağırırken Avrupa kurumlarının da gelişmeler karşısında somut adımlar atmasını istedi.

Polis müdahaleleri ve keyfî gözaltı iddiaları araştırılsın

Ortak açıklamada, 13 Ekim'de başlayan öğrenci protestolarının ardından güvenlik güçlerinin müdahaleleri sırasında aşırı güç kullanıldığına ilişkin bildirimlerin ciddi kaygı yarattığı belirtildi.

Kuruluşlar, polis müdahaleleri sırasında kötü muamele, keyfî gözaltı ve temel hakların ihlal edildiğine ilişkin iddiaların bağımsız biçimde araştırılması gerektiğini vurguladı.

Özellikle barışçıl gösterilere katılan kişilerin temel haklarının korunması gerektiğine dikkat çekilen açıklamada, kamu düzeninin sağlanması gerekçesiyle orantısız müdahalelere başvurulamayacağı ifade edildi.

İmzacı kuruluşlar, güvenlik güçlerinin eylemlerinin hukuka uygunluk, gereklilik ve orantılılık ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğinin altını çizdi.

“Polise yönelik şiddet, orantısız müdahaleyi haklı çıkaramaz”

Açıklamada, protestolar sırasında polis memurlarına yönelik şiddet eylemleri ile kamu ve özel mülke zarar verilmesinin kabul edilemez olduğu da belirtildi.

Ancak bu tür olayların, güvenlik güçlerinin orantısız güç kullanmasına, kişilerin keyfî biçimde gözaltına alınmasına veya toplu cezalandırma uygulamalarına gerekçe oluşturamayacağı vurgulandı.

Kuruluşlara göre, protestolar sırasında meydana gelen hukuka aykırı eylemler bireysel sorumluluk temelinde ele alınmalı; gösterilere katılanların tamamı bu eylemlerden sorumlu tutulmamalı.

Bu yaklaşımın, hem kamu güvenliğinin sağlanması hem de barışçıl toplantı ve gösteri hakkının korunması bakımından temel bir demokratik yükümlülük olduğu ifade edildi.

Gazetecilere yönelik saldırılar ve tehditler endişe yaratıyor

Uluslararası Gazeteciler Federasyonu ve diğer basın özgürlüğü kuruluşlarının ortak açıklamasında, protestoları takip eden gazeteciler ile medya çalışanlarının karşı karşıya kaldığı saldırı ve tehditlere özel önem verildi.

Gazetecilerin kamuoyunu bilgilendirme görevlerini herhangi bir baskı, fiziksel müdahale veya yıldırma girişimiyle karşılaşmadan yerine getirebilmesi gerektiği belirtildi.

Açıklamada, gazetecilere yönelik saldırıların yalnızca basın çalışanlarının güvenliğini değil, toplumun doğru ve bağımsız bilgiye erişim hakkını da tehdit ettiği mesajı verildi.

İmzacı kuruluşlar, Arnavutluk makamlarından gazetecilere ve medya çalışanlarına yönelik ihlal iddialarının etkili biçimde soruşturulmasını, sorumluların belirlenmesini ve benzer olayların tekrarını önleyecek güvencelerin oluşturulmasını istedi.

Basın özgürlüğünün demokratik toplumların temel unsurlarından biri olduğu hatırlatılarak özellikle toplumsal gerilim dönemlerinde bağımsız gazeteciliğin korunmasının önem taşıdığı vurgulandı.

Çocuk haklarının korunması için özel önlem çağrısı

Ortak açıklamanın dikkat çektiği başlıklardan biri de protestolar sırasında çocukların haklarının ihlal edildiğine ilişkin bildirimler oldu.

Kuruluşlar, gösteriler ve güvenlik müdahaleleri sırasında çocukların özel olarak korunması gerektiğini belirtti.

Çocukların güvenliği, fiziksel ve psikolojik bütünlüğü ile temel haklarının güvence altına alınmasının devletin sorumluluğunda olduğu ifade edildi.

İmzacı kuruluşlar, çocukları etkileyen müdahalelerin ve gözaltı uygulamalarının da kapsamlı biçimde araştırılmasını talep etti.

Çocukların korunmasına ilişkin uluslararası standartların, toplumsal olaylar sırasında da eksiksiz uygulanması gerektiği vurgulandı.

Siyasi söylemlere de tepki: Gerilim daha fazla tırmandırılmamalı

Açıklamada yalnızca güvenlik güçlerinin uygulamaları değil, protestoların ardından kullanılan tehditkâr siyasi söylemler de eleştirildi.

Kuruluşlar, siyasi aktörlerin toplumsal gerilimi artırabilecek açıklamalardan kaçınması gerektiğine dikkat çekti.

Protestoların ortaya çıkmasına neden olan toplumsal taleplerin ve yurttaşların şikâyetlerinin dikkate alınması gerektiği belirtilerek sorunların demokratik yöntemlerle ele alınması istendi.

Açıklamada, yurttaşların taleplerine anlamlı ve somut yanıtlar verilmesinin, toplumsal güvenin yeniden tesis edilmesi açısından önem taşıdığı ifade edildi.

Bağımsız soruşturma ve parlamenter denetim istendi

45 kuruluş, Arnavutluk makamlarına yönelik çağrısında, bildirilen hak ihlallerine ilişkin hızlı, tarafsız ve etkili soruşturmalar başlatılmasını talep etti.

İhlallerden sorumlu kişilerin görev ve konumlarından bağımsız biçimde hesap vermesi gerektiği belirtildi.

Ortak açıklamada, güvenlik güçlerinin müdahalelerinin ve gözaltı uygulamalarının yalnızca idari süreçlerle sınırlı kalmadan etkili bir denetime tabi tutulması gerektiği vurgulandı.

Parlamentonun da gelişmeler karşısında sorumluluk üstlenmesi ve acilen denetim mekanizmalarını işletmesi istendi.

Kuruluşlar, hesap verebilirliğin yalnızca bireysel sorumluların belirlenmesiyle sınırlı olmaması, ilgili bütün yönetim kademelerini kapsaması gerektiğine dikkat çekti.

Avrupa Birliği’ne çağrı: Üyelik sürecinin merkezinde temel haklar olmalı

Ortak açıklamada Arnavutluk’un Avrupa Birliği üyelik sürecine de geniş yer verildi.

Kuruluşlar, ülkenin Avrupa Birliği’ne katılım yolunun yalnızca siyasi ve kurumsal reformlardan ibaret görülemeyeceğini, temel hakların fiilen korunmasının bu sürecin vazgeçilmez koşulu olduğunu vurguladı.

Demokratik özgürlükler, hukukun üstünlüğü, ifade özgürlüğü, basın özgürlüğü ve barışçıl toplantı hakkının Avrupa bütünleşmesinin temel ilkeleri arasında bulunduğu hatırlatıldı.

İmzacı kuruluşlar, Avrupa kurumları ile uluslararası kuruluşlardan Arnavutluk’ta yaşanan gelişmelere karşı somut adımlar atmalarını istedi.

Açıklamada, temel hakların yalnızca yasal düzenlemelerle tanınmasının yeterli olmadığı, bu hakların uygulamada da güvence altına alınması gerektiği mesajı verildi.

45 kuruluştan ortak talepler

Uluslararası, Avrupa düzeyinde faaliyet gösteren, bölgesel ve Arnavutluk merkezli 45 kuruluşun ortak açıklamasında öne çıkan talepler şöyle sıralandı:

  • Aşırı güç kullanımı, kötü muamele ve keyfî gözaltı iddialarının hızlı, tarafsız ve etkili biçimde soruşturulması.

  • Barışçıl toplantı ve gösteri hakkının güvence altına alınması.

  • Gazetecilerin ve medya çalışanlarının saldırı, tehdit ve baskılardan korunması.

  • Çocuk haklarına yönelik ihlallerin araştırılması ve çocukların korunması.

  • İhlallerden sorumlu olanların bütün yönetim kademelerinde hesap vermesinin sağlanması.

  • Arnavutluk Parlamentosunun acil ve etkili denetim mekanizmalarını işletmesi.

  • Yurttaşların taleplerinin dikkate alınması ve şikâyetlerine anlamlı yanıtlar verilmesi.

  • Avrupa ve uluslararası kurumların temel hakların korunması için somut girişimlerde bulunması.

  • Avrupa Birliği üyelik sürecinde demokratik özgürlükler ve hukukun üstünlüğünün esas alınması.

Türkiye’den Turkey Recap de imzacılar arasında

Ortak açıklamanın imzacıları arasında Uluslararası Gazeteciler Federasyonu (IFJ), Avrupa Gazeteciler Federasyonu (EFJ), Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), Avrupa Basın ve Medya Özgürlüğü Merkezi (ECPMF), Free Press Unlimited ve CIVICUS gibi uluslararası kuruluşlar yer aldı.

Balkan ülkelerinden gazeteci örgütleri, sivil toplum ağları, hukuk kuruluşları ve insan hakları örgütlerinin de destek verdiği açıklamaya Türkiye’den Turkey Recap imza attı.

İmzacıların farklı ülkelerden ve çalışma alanlarından gelmesi, Arnavutluk’ta yaşanan gelişmelere yönelik kaygıların yalnızca basın özgürlüğüyle sınırlı olmadığını; demokratik haklar, çocuk hakları, yurttaş katılımı ve hukukun üstünlüğü gibi geniş bir alanı kapsadığını ortaya koydu.

Ortak açıklamaya imza atan 45 kuruluşun tamamı

22 Ekim 2026 tarihli ortak açıklamayı imzalayan kuruluşlar, faaliyet gösterdikleri ülkelerle birlikte şöyle:

  1. Balkan Civil Society Development Network (BCSDN) – Balkan Sivil Toplum Geliştirme Ağı – Kuzey Makedonya

  2. Centre for European Volunteering (CEV) – Avrupa Gönüllülük Merkezi – Belçika

  3. Centre for Law and Democracy (CLD) – Hukuk ve Demokrasi Merkezi – Kanada

  4. Cooperation for the Development of Emerging Countries (COSPE) – Gelişmekte Olan Ülkelerin Kalkınması İçin İşbirliği – İtalya

  5. European Centre for Press and Media Freedom (ECPMF) – Avrupa Basın ve Medya Özgürlüğü Merkezi – Almanya

  6. European Council on Refugees and Exiles (ECRE) – Avrupa Mülteciler ve Sürgünler Konseyi – Belçika

  7. European Federation of Journalists (EFJ) – Avrupa Gazeteciler Federasyonu – Belçika

  8. Free Press for Eastern Europe (FPEE) – Doğu Avrupa İçin Özgür Basın – Çekya

  9. Free Press Unlimited (FPU) – Özgür Basın Sınırsız – Hollanda

  10. International Federation of Journalists (IFJ) – Uluslararası Gazeteciler Federasyonu – Belçika

  11. Observatory Balkans Caucasus Transeuropa (OBCT) – Balkanlar, Kafkasya ve Transeuropa Gözlemevi – İtalya

  12. Reporters Without Borders (RSF) – Sınır Tanımayan Gazeteciler – Fransa

  13. SafeJournalists Network (SJN) – Güvenli Gazeteciler Ağı – Batı Balkanlar

  14. South East Europe Media Organisation (SEEMO) – Güneydoğu Avrupa Medya Örgütü – Avusturya

  15. World Alliance for Citizen Participation (CIVICUS) – Dünya Yurttaş Katılımı İttifakı – Güney Afrika

  16. Active Durrës Centre (Qendra “Durrësi Aktiv”) – Dıraç Aktif Merkezi – Arnavutluk

  17. Association of Independent Creators and Activists “Geto” (Udruženje nezavisnih stvaralaca i aktivista Geto) – Bağımsız Yaratıcılar ve Aktivistler Derneği Geto – Bosna-Hersek

  18. Association of Journalists of Albania (AJA) – Arnavutluk Gazeteciler Derneği – Arnavutluk

  19. Association of Journalists of Kosovo (AJK) – Kosova Gazeteciler Derneği – Kosova

  20. Association of Journalists of Macedonia (AJM) – Makedonya Gazeteciler Derneği – Kuzey Makedonya

  21. Balkan Investigative Reporting Network (BIRN) – Balkan Araştırmacı Gazetecilik Ağı – Bosna-Hersek

  22. Centre for Development of Non-Governmental Organisations (CRNVO) – Sivil Toplum Kuruluşlarını Geliştirme Merkezi – Karadağ

  23. Centre for Promotion of Civil Society (CPCD) – Sivil Toplumu Geliştirme ve Destekleme Merkezi – Bosna-Hersek

  24. Centre for Science and Innovation for Development (SCiDEV) – Kalkınma İçin Bilim ve İnovasyon Merkezi – Arnavutluk

  25. Civic Resistance (Qëndresa Qytetare) – Sivil Direniş – Arnavutluk

  26. Croatian Journalists’ Association (HND) – Hırvat Gazeteciler Derneği – Hırvatistan

  27. Dignity Humanitarian NGO – Dignity İnsani Yardım Sivil Toplum Kuruluşu – Ermenistan

  28. Don Bosko Centre (Don Bosko Centar) – Don Bosko Merkezi – Karadağ

  29. ESD Albania – Arnavutluk

  30. Faktoje – Arnavutluk

  31. Gender Alliance for Development Center (GADC) – Kalkınma İçin Toplumsal Cinsiyet İttifakı Merkezi – Arnavutluk

  32. Independent Journalists’ Association of Serbia (NUNS) – Sırbistan Bağımsız Gazeteciler Derneği – Sırbistan

  33. Kosovar Civil Society Foundation (KCSF) – Kosova Sivil Toplum Vakfı – Kosova

  34. Kosovo Law Institute (KLI) – Kosova Hukuk Enstitüsü – Kosova

  35. Legal Aid Society of Moldova – Moldova Hukuki Yardım Derneği – Moldova

  36. Legal Centre (Pravni centar) – Hukuk Merkezi – Karadağ

  37. Local Democracy Agency Montenegro (LDA Montenegro) – Karadağ Yerel Demokrasi Ajansı – Karadağ

  38. Macedonian Center for International Cooperation (MCIC) – Makedonya Uluslararası İşbirliği Merkezi – Kuzey Makedonya

  39. Media Center Ukraine – Ukrayna Medya Merkezi – Ukrayna

  40. NGO Active Zone – Aktif Bölge Sivil Toplum Kuruluşu – Karadağ

  41. NGO Our Action (NVO Naša akcija) – Bizim Eylemimiz Sivil Toplum Kuruluşu – Karadağ

  42. Partners Albania for Change and Development (Partners Albania) – Değişim ve Kalkınma İçin Arnavutluk Ortakları – Arnavutluk

  43. Trade Union of Media of Montenegro (SMCG) – Karadağ Medya Sendikası – Karadağ

  44. Transparency International Bosnia and Herzegovina (TI BiH) – Uluslararası Şeffaflık Örgütü Bosna-Hersek – Bosna-Hersek

  45. Turkey Recap – Türkiye

“Demokratik özgürlükler ve hukukun üstünlüğü güvence altına alınmalı”

45 kuruluşun ortak açıklaması, Arnavutluk’ta öğrenci protestolarının ardından gündeme gelen hak ihlali iddialarının uluslararası düzeyde araştırılması ve sorumluların hesap vermesi gerektiği yönünde ortak bir tutum ortaya koydu.

Kuruluşlar, kamu düzeninin korunması ile temel hakların güvence altına alınmasının birbirine karşıt hedefler olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı.

Öğrencilerin ve yurttaşların barışçıl gösteri hakkının korunması, gazetecilerin özgürce çalışabilmesi, çocukların güvenliğinin sağlanması ve devlet görevlilerinin hukuka uygun hareket etmesi, açıklamanın temel talepleri arasında yer aldı.

Ortak metinde, Arnavutluk’un Avrupa Birliği üyelik yolunda ilerleyebilmesi için demokratik kurumların güçlendirilmesinin ve temel hakların uygulamada korunmasının zorunlu olduğu ifade edildi.

22 Ekim’de yayımlanan açıklamanın, 21 Ekim 2026 sabahı itibarıyla belgelenmiş ve erişilebilir bilgilere dayandığı belirtildi. Bu nedenle açıklamada yer verilen polis şiddeti, kötü muamele, keyfî gözaltı ve diğer hak ihlali bildirimleri, bağımsız soruşturmayla aydınlatılması istenen iddialar olarak değerlendiriliyor.

Uluslararası Gazeteciler Federasyonu ve diğer 44 kuruluşun ortak çağrısı, Arnavutluk makamlarının protestolar karşısındaki yaklaşımının, ülkenin demokratik standartları ve Avrupa Birliği üyelik hedefi açısından da önem taşıdığını ortaya koyuyor.