Karadeniz’de artan güvenlik riskleri, savaşın ekonomik etkilerini tahıl piyasaları üzerinden dünyanın farklı bölgelerine taşıyor. Ukrayna’nın ihracat yollarındaki aksamalar, buğday ve diğer tarım ürünlerinin alıcılara ulaştırılmasını zorlaştırırken taşımacılık maliyetlerini de yükseltiyor.
Avrupa Birliği Dış Politika Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, 20 Ekim’de Avrupa Parlamentosunda yaptığı açıklamada, Rusya’ya ait olduğundan şüphelenilen insansız hava araçlarıyla gemilere 10 günde altı saldırı düzenlendiğini söyledi. Kallas, Ukrayna’nın ihracat gelirindeki günlük kaybın yaklaşık 60 milyon avroya ulaştığını belirtti.
Tahıl fiyatları yükseldi, ticaret beklentisi düşürüldü
Reuters’ın Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine dayandırdığı 2 Ekim tarihli haberine göre, küresel gıda fiyat endeksi eylülde 136 puana çıkarak Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Tahıl fiyat endeksi ise bir önceki aya göre yüzde 5,1 yükseldi.
FAO, Karadeniz’deki taşımacılık kısıtlarının buğday ve mısır ihracatına etkisini gerekçe göstererek 2026–2027 dünya tahıl ticareti tahminini yüzde 0,7 düşürdü. Bu veriler, ekim ayındaki son saldırılardan önce de piyasada baskı bulunduğunu gösteriyor.
Denizdeki maliyet artışı tüketiciye nasıl yansıyor?
Saldırılar nedeniyle yükselen sigorta giderleri, tahılın taşınmasını pahalılaştırıyor. The Guardian’ın denizcilik risk şirketi Ambrey’ye dayandırdığı haberinde de Karadeniz geçişlerindeki sigorta maliyetlerinin arttığı belirtiliyor.
Reuters’a göre Karadeniz–Güneydoğu Asya dahil bazı önemli güzergâhlarda navlun yaklaşık yüzde 50 yükseldi. Bu artışta savaş risk primleriyle birlikte petrol fiyatları da etkili. Daha pahalı taşınan hammaddenin işleme ve dağıtım maliyetlerine eklenmesi, tüketici fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturuyor. Ancak mevcut veriler, son saldırıların tek başına market fiyatlarına ne kadar yansıdığını göstermiyor.
Kuraklık ve gübre maliyetleri riski büyütüyor
Kallas, küresel tahıl stoklarının 2022’ye göre daha güçlü olduğunu belirtmekle birlikte, El Niño, kuraklık ve Orta Doğu’daki çatışmaların gübre ihracatına etkisinin aynı döneme denk geldiğine dikkat çekti. Deniz yoluna alternatif olarak oluşturulan kara taşımacılığı hatlarının da saldırı tehdidi altında olduğunu söyledi.
Bu tablo, Karadeniz’deki sevkiyat güvenliğini gıdaya erişim açısından da kritik hale getiriyor. Fiyat baskısının sürmesi, gelirinin büyük bölümünü beslenmeye ayıran düşük gelirli haneleri daha ağır etkileyebilir.
