Muş’un Varto ilçesinde 16 köyü etkilemesi beklenen jeotermal enerji santrali (JES) projeleri, DEM Parti İstanbul Milletvekili Celal Fırat’ın Meclis’e sunduğu soru önergesiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine taşındı. Fırat, projelerin ekolojik tahribat, deprem riski ve halkın rızası olmadan yürütüldüğü iddialarına açıklık getirilmesini istedi.
JES projeleri 16 köyü etkileyecek
DEM Parti İstanbul Milletvekili Celal Fırat, Muş’un Varto ilçesinde Güzelkent, Küçüktepe, Teknedüzü, Çalıdere ve Köprücük köylerini kapsayan geniş bir alanda planlanan Jeotermal Enerji Santrali (JES) projelerine ilişkin Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na yazılı soru önergesi sundu.
Önergede, merkezi ABD’de bulunan IGNIS adlı şirket tarafından yürütüleceği belirtilen projede ilk aşamada 10 sondaj kuyusunun açılmasının planlandığı, ilerleyen süreçte ise toplamda 16 köyün doğrudan etkileneceği ifade edildi.
“Enerji yatırımı değil, çok yönlü risk”
Fırat, söz konusu projelerin yalnızca enerji üretimiyle sınırlı olmadığını, bölge halkı ve ekoloji örgütlerinin projelerin ilerleyen aşamalarda madencilik faaliyetlerine zemin hazırlayacağı yönünde ciddi kaygılar taşıdığını vurguladı.
Önergede, Varto’nun aktif fay hatları üzerinde bulunduğu ve geçmişte yıkıcı depremler yaşadığı hatırlatılarak, yer altına yüksek basınçlı sıvı enjeksiyonu içeren jeotermal faaliyetlerin sismik risk yaratabileceğine dikkat çekildi.
Ayrıca projelerin;
- bölgenin ekolojik dengesi,
- tarımsal üretim,
- hayvancılık faaliyetleri
- ve yerel halkın yaşam alanları
üzerinde ciddi tahribat yaratma potansiyeline sahip olduğu belirtildi.
ÇED süreci tartışma konusu
Celal Fırat, JES projelerinde “bütünlük ilkesi” gözetilmeden hareket edildiği iddialarını da Meclis gündemine taşıdı. Projelerin parçalara bölünerek Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecinden kaçınılmak istendiği yönündeki iddiaların açıklığa kavuşturulmasını talep etti.
Önergede ayrıca, yürütülen veya planlanan ÇED süreçlerinde bölge halkının katılımının sağlanıp sağlanmadığı ve halkın rızasının alınıp alınmadığı da soruldu.
Deprem riski ve bilimsel analiz sorusu
Fırat, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın yanıtlaması istemiyle verdiği önergede, Varto’nun deprem riski yüksek bir bölgede bulunmasına dikkat çekerek şu soruya yanıt istedi:
Jeotermal sondaj faaliyetlerinin tetikleyebileceği sismik risklere ilişkin herhangi bir bilimsel etki analizi yapılmış mıdır?
Meralar ve “kamu yararı” tartışması
Önergede dikkat çeken bir diğer başlık ise proje sahasında yer alan meraların statüsü oldu. “Kamu orta malı” niteliğindeki meraların özel şirket faaliyetlerine açılmasının hangi kamu yararı gerekçesine dayandırıldığı soruldu.
“Halkın itirazlarına rağmen neden ısrar ediliyor?”
Celal Fırat, bölge halkının açık itirazlarına rağmen projelerin neden hayata geçirilmek istendiğini de Bakanlığa yöneltti. Projelerin şeffaflık, bilimsel kriterler ve halkın rızası temelinde yeniden değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Meclise Verilen Soru Önergesi:
1- Muş ili Varto ilçesinde planlanan JES projelerinin amacı nedir? Bölgenin jeotermal enerji yatırımları için tercih edilmesinin gerekçeleri nelerdir?
2- Söz konusu projeleri yürüteceği belirtilen IGNIS şirketine verilen ruhsatların kapsamı nedir? Bu ruhsatlar hangi tarihte, hangi kriterlere göre verilmiştir?
3- Söz konusu JES projeleri için bütünlük ilkesi gözetilerek ÇED raporu hazırlanması gerekirken; neden proje parçalara ayrılarak ÇED yükümlülüğünden kaçınılmak istenmektedir?
4- JES projelerinin ilerleyen süreçte madencilik faaliyetlerine zemin hazırlayacağı yönündeki iddialar doğru mudur?
5- Proje kapsamında yürütülen veya yürütülmesi planlanan ÇED süreçlerinde bölge halkının katılımı sağlanmış mıdır? Halkın rızası alınmış mıdır?
6- Varto ilçesinin deprem riski taşıyan bir bölgede yer aldığı dikkate alındığında, jeotermal sondaj faaliyetlerinin tetikleyebileceği sismik risklere ilişkin herhangi bir bilimsel etki analizi yapılmış mıdır?
7- Proje sahasında yer alan meraların “kamu orta malı” statüsü dikkate alındığında, bu alanların özel şirket faaliyetlerine açılması hangi “kamu yararı” gerekçesine dayandırılmaktadır?
8- Bölge halkının açık itirazlarına rağmen söz konusu projelerin hayata geçirilmesine neden ısrar edilmektedir?
