Yeni Parti Milletvekili Yüksel Taşkın, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda yükseköğretim bütçesi üzerine yaptığı konuşmada, Türkiye’de üniversitelerin karşı karşıya bulunduğu yapısal sorunlara dikkat çekti.
Taşkın, konuşmasına ilişkin değerlendirmesinde, “TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda, atanmış YÖK'ün ve rektörlerin ultra-merkeziyetçi ve tek tipleştirici yönetim anlayışlarının yol açtığı sorunları dile getirdim” ifadelerini kullandı.
“Yükseköğretim tam bir sorunlar yumağı haline gelmiştir”
Türkiye’de yükseköğretimin stratejik planlama eksikliği, siyasi müdahaleler, kayırmacılık ve liyakatsiz atamalar nedeniyle ciddi sorunlarla karşı karşıya olduğunu belirten Taşkın, akademik özgürlüklerin sınırlandırılmasının üniversitelerin bilimsel niteliğini de olumsuz etkilediğini söyledi.
Taşkın, yükseköğretimin mevcut durumunu şu sözlerle değerlendirdi:
“Yükseköğretim, stratejik planlama eksikliği, sığ popülizm, siyasi müdahaleler, kayırmacılık, liyakatsiz atamalar, akademik özgürlüklerin budanması, akademisyenlerin çalışma ve özlük koşullarının gerilemesi, öğrencilerin geçinme ve barınma zorlukları ve mezunların istihdam sorunları gibi sebeplerden ötürü tam bir sorunlar yumağı haline gelmiştir.”
“872 milyar liralık bütçe üniversitelerin ihtiyaçlarını karşılamıyor”
2027 yılı merkezi yönetim bütçesinde YÖK ve yükseköğretim kurumlarına 872 milyar lira ayrılmasının öngörüldüğünü belirten Taşkın, üniversite ve öğrenci sayısındaki artış karşısında bütçenin yetersiz kaldığını savundu.
2002 yılında 76 olan üniversite sayısının 208’e yükseldiğini, öğretim elemanı sayısının yaklaşık 200 bine, öğrenci sayısının ise 6,3 milyona ulaştığını ifade eden Taşkın, öğrencilerin yaklaşık yarısının açıköğretimde bulunduğunu hatırlattı.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın yükseköğretime ilişkin bütçe değerlendirmelerini de eleştiren Taşkın, niceliksel büyümeyi öne çıkaran rakamların üniversitelerde yaşanan nitelik sorunlarını görünmez kıldığını söyledi.
“YÖK akademinin işine gereğinden fazla müdahale ediyor”
Yükseköğretim Kurulunun mevcut yapısını eleştiren Taşkın, YÖK’ün üniversitelerin kendi kararlarını almasını engelleyen merkeziyetçi bir kuruma dönüştüğünü savundu.
“YÖK bugün ultra-merkeziyetçi, bürokratik, hantal bir kuruluş haline gelmiştir” diyen Taşkın, akademinin kendi yetki alanında olması gereken çok sayıda konuda YÖK’ün belirleyici rol üstlendiğini belirtti.
Taşkın, “YÖK bugünkü haliyle binaların metrekare hesabından derslerin içeriğine kadar çok fazla alana karışmaya başlamıştır. Bu olmaz” ifadelerini kullandı.
Üniversitelerin farklı bölgelerdeki toplumsal, ekonomik ve kültürel dinamiklere göre gelişebilmesi gerektiğini söyleyen Taşkın, tek tip üniversite modeli yerine çeşitliliği ve bilimsel yaratıcılığı destekleyen bir yükseköğretim anlayışına ihtiyaç bulunduğunu vurguladı.
“Rektör atamalarında liyakat ve üniversite iradesi yok sayılıyor”
Rektörlerin doğrudan Cumhurbaşkanı tarafından atanmasını da eleştiren Taşkın, mevcut uygulamanın üniversite özerkliğiyle bağdaşmadığını savundu.
2024 yılında Anayasa Mahkemesine yapılan başvuruyu hatırlatan Taşkın, rektör atamalarına ilişkin düzenlemeler hakkında verilen iptal kararının gerekçesinde liyakat ve keyfilik sorunlarına dikkat çekildiğini belirtti.
Taşkın, rektör atamalarında yalnızca Cumhurbaşkanının yetkili olmasının ve adaylarda belirli niteliklerin aranmamasının üniversitelerin kurumsal özelliklerine zarar verdiğini ifade etti.
Meclisten geçirilen yeni düzenlemede üniversitelerin kendi yöneticilerini seçme boyutunun ihmal edildiğini savunan Taşkın, söz konusu düzenlemeyi de Anayasa Mahkemesine taşıdıklarını söyledi.
“Türkiye, üniversitelerde rektörlerin doğrudan Cumhurbaşkanı tarafından atandığı Avrupa’daki tek ülke olmanın utancını taşımamalıdır” dedi.
“Dünya üniversite sıralamalarında geriye gidiyoruz”
Türkiye’deki üniversitelerin uluslararası akademik sıralamalardaki durumuna da değinen Taşkın, Times Higher Education’ın 2027 Dünya Üniversite Sıralaması üzerinden değerlendirmelerde bulundu.
Taşkın’ın aktardığı verilere göre, dünya sıralamasında ilk bine giren Türkiye üniversitelerinin sayısı bir önceki yıla göre 15’ten 13’e geriledi. İlk 500’e ise yalnızca dört üniversite girebildi.
İktidar temsilcilerinin farklı sıralamalara dikkat çektiğini belirten Taşkın, bu göstergelerde de Türkiye’deki üniversitelerin durumunun yeterince iyi olmadığını savundu.
“Akademik özgürlüklerin gerilemesi nitelik kaybına yol açıyor”
Üniversitelerin bilimsel üretim kapasitesi ile akademik özgürlükler arasında doğrudan ilişki bulunduğunu belirten Taşkın, siyasi müdahalelerin ve merkeziyetçi yönetim anlayışının bilimsel gelişmeyi sınırlandırdığını ifade etti.
Akademik özgürlüklerin üniversiteler açısından yaşamsal önemde olduğunu vurgulayan Taşkın, “Akademik özgürlüklerin gerilemesi nitelik kaybı olarak geri dönüyor” dedi.
HABAŞ patlaması: “Muhaliflere gösterilmeyen hoşgörü işverene gösterildi”
Taşkın, yükseköğretim bütçesine ilişkin değerlendirmelerine başlamadan önce İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda meydana gelen patlamayı da gündeme getirdi.
Patlamada 18 kişinin yaşamını yitirdiğini belirten Taşkın, şirket patronuna ev hapsi kararı verilmesini eleştirdi.
İzmir’de yaşamını yitiren işçilerin ailelerini ziyaret ettiklerini anlatan Taşkın, ailelerin yaşadığı acıya tanıklık ettiklerini söyledi.
Taşkın, muhaliflere yönelik gözaltı ve tutuklama uygulamalarını hatırlatarak, “Biz muhalif olan herkesi güpegündüz baskınlarla alıp tutuklayan zihniyetin burada bu kadar yumuşak davranması hiç hoş olmamıştır diye düşünüyorum” ifadelerini kullandı.
Üniversiteler için özerklik ve demokratik yönetim çağrısı
Yükseköğretimdeki sorunların yalnızca bütçe artışıyla çözülemeyeceğine işaret eden Taşkın, üniversitelerin kendi akademik ve idari kararlarını alabilecekleri bir yapıya kavuşturulması gerektiğini savundu.
YÖK’ün yetkilerinin sınırlandırılmasını, merkeziyetçi uygulamaların azaltılmasını ve üniversitelerin farklılaşmasına olanak tanınmasını isteyen Taşkın, yükseköğretimde bilimsel niteliğin geliştirilmesi için akademik özgürlüklerin güvence altına alınması gerektiğini vurguladı.
