Anayasa Mahkemesi (AYM), Ali Buluş, Bayram Parlak ve Mehmet Karakas'ın başvurusunda, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) ifade özgürlüğü ihlali kararına rağmen yeniden yargılama yapılmamasını Anayasa'ya aykırı buldu. Başvurucuların ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine hükmeden AYM, ihlalin sonuçlarının giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasına karar verdi.
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun 30 Nisan 2026 tarihli, 2021/29667 başvuru numaralı kararı, 6 Kasım 2026 tarihli ve 33422 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.
Karar, AİHM tarafından daha önce ifade özgürlüğü ihlali tespit edilen bir davada, ulusal mahkemelerin yeniden yargılama talebini reddetmesinin anayasal sonuçlarını gündeme taşıdı.
Davanın geçmişi: Propaganda suçlamasıyla verilen hapis cezaları
Başvurucular Ali Buluş, Bayram Parlak ve Mehmet Karakas, Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 17 Mart 2008 tarihinde, örgüt üyesi olmamakla birlikte örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme suçundan 6 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırıldı.
Mahkeme ayrıca başvurucuların katıldıkları bir etkinlikte propaganda yaptıkları gerekçesiyle 10 ay hapis cezasına hükmetti.
Mahkûmiyet kararları temyiz incelemesinden geçerek kesinleşti.
Başvurucular, mahkûmiyetlerinin ifade özgürlüğünü ihlal ettiği gerekçesiyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurdu.
AİHM, ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine hükmetti
AİHM, Bakar ve diğerleri/Türkiye kararında, başvurucular hakkında verilen mahkûmiyet kararlarını Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ifade özgürlüğünü güvence altına alan 10. maddesi kapsamında değerlendirdi.
AİHM, özellikle Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesinin 7. fıkrasının uygulanma biçimine ilişkin sorunlara dikkat çekti.
Kararda, başvurucuların cezalandırılmasına dayanak yapılan eylemlerin değerlendirilmesinde ifade özgürlüğünün korunmasına ilişkin güvencelerin yeterince sağlanmadığı sonucuna ulaşıldı.
Yeniden yargılama talebi reddedildi
AİHM kararının ardından başvurucular, 4 Ağustos 2021 tarihinde Ağır Ceza Mahkemesine başvurarak yargılamanın yenilenmesini istedi.
Başvuruda, AİHM'nin ihlal kararının mahkûmiyet hükümlerinin yeniden değerlendirilmesini gerektirdiği belirtildi.
Ancak Ağır Ceza Mahkemesi, 8 Mart 2021 tarihinde yürürlüğe giren kanuni düzenlemeye dayanarak yargılamanın yenilenmesi talebini reddetti.
Mahkeme, söz konusu düzenlemenin geçmişe dönük uygulanamayacağı görüşünü benimsedi. Başvurucuların bu karara yönelik itirazları da 19 Nisan 2021 tarihinde reddedildi.
Başvurucular, AİHM kararına rağmen ihlalin giderilmediğini belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulundu.
AYM: AİHM kararının sonuçları ortadan kaldırılmadı
Anayasa Mahkemesi, başvurucuların ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verirken yeniden yargılama talebinin reddedilmesinin gerekçesini de inceledi.
AYM'ye göre ilk derece mahkemesi, AİHM'nin tespit ettiği ihlali giderecek bir değerlendirme yapmak yerine, yeniden yargılama talebini kanun hükmünün öngörülemez olduğu gerekçesiyle reddetti.
Anayasa Mahkemesi, bu yaklaşımın AİHM kararında belirlenen ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırmadığını tespit etti.
Kararda, Anayasa'nın 26. maddesiyle güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiği sonucuna ulaşıldı.
Yeniden yargılama yapılmasına karar verildi
AYM Genel Kurulu, ihlalin sonuçlarının giderilmesi amacıyla kararın bir örneğinin ilgili Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine hükmetti.
Kararda, yeniden yargılamanın yalnızca şekli bir işlem olarak yürütülmemesi, tespit edilen ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasını sağlayacak şekilde gerçekleştirilmesi gerektiği vurgulandı.
AYM ayrıca başvurucuların manevi tazminat taleplerini reddetti. Mahkeme, yeniden yargılamanın ihlalin giderilmesi bakımından yeterli olacağı değerlendirmesinde bulundu.
40 bin 487 TL yargılama gideri ödenecek
Anayasa Mahkemesi, başvurucuların toplam 40 bin 487 lira 60 kuruş tutarındaki yargılama giderinin müştereken ödenmesine karar verdi.
Kararda 487,60 TL harç ve 40 bin TL vekâlet ücretinden oluşan giderin başvuruculara ödenmesi hükme bağlandı.
Karar oyçokluğuyla alındı
AYM Genel Kurulunun kararında farklı görüşler de yer aldı.
Bazı üyeler ifade özgürlüğünün ihlal edildiği sonucuna farklı gerekçelerle katılırken, bazı üyeler ise ihlal kararına karşı çıktı.
Karşıoy yazılarında, yeniden yargılama talebinin reddedilmesinde uygulanan kanun hükümlerinin anayasal değerlendirilmesine ilişkin farklı yaklaşımlar ortaya konuldu.
Karar, AİHM tarafından tespit edilen hak ihlallerinin iç hukukta nasıl giderileceği ve yeniden yargılama mekanizmasının nasıl işletileceği tartışmaları bakımından önem taşıyor.
Kararın künyesi: Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Ali Buluş ve Diğerleri Başvurusu, Başvuru No: 2021/29667, Karar Tarihi: 30 Nisan 2026. Resmî Gazete: 6 Kasım 2026, Sayı 33422, Sayfa 30–47.
