Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), ülkelerin üzerinde uzlaştığı bir çerçeve karar alınamadan sona erdi. Uluslararası Af Örgütü, fosil yakıtlardan çıkış, iklim finansmanı ve adil geçiş konularında ilerleme sağlanamamasını eleştirerek zirveyi “devasa bir başarısızlık” olarak değerlendirdi. Örgüt, şirket çıkarlarını önceleyen taslak metnin reddedilmesini ise iklim adaleti açısından önemli bir direniş olarak nitelendirdi.
Antalya'da gerçekleştirilen COP31 İklim Zirvesi, küresel iklim kriziyle mücadelede yeni ve bağlayıcı adımlar atılması beklentilerine karşın, temel konularda uzlaşma sağlanamadan tamamlandı.
Uluslararası Af Örgütü, zirvenin ardından yaptığı değerlendirmede, ülkelerin iklim adaleti bakımından yetersiz bulunan sonuç metnini reddetmesini olumlu karşılarken, konferansın fosil yakıtlardan aşamalı çıkış, iklim değişikliğine uyum, kayıp ve zarar finansmanı ile adil geçiş konularında somut ilerleme sağlayamamasına dikkat çekti.
Örgüte göre, özellikle tarihsel olarak yüksek sera gazı emisyonlarından sorumlu yüksek gelirli ülkelerin tutumu, iklim krizinden en fazla etkilenen toplumların taleplerinin karşılanmasını engelledi.
“Kirleticilerin çıkarlarına hizmet eden bir metin reddedildi”
Uluslararası Af Örgütü İklim Adaleti Politikaları Danışmanı Ann Harrison, COP31 eş başkanlıklarının iklim eylemi olarak sunmaya çalıştığı sonuç metninin, şirketlerin ekonomik çıkarlarını insanların yaşamlarının ve gezegenin geleceğinin önüne koyduğunu belirtti.
Harrison, farklı bölgelerden ülkelerin söz konusu metne karşı çıkmakta haklı olduğunu vurgulayarak şu değerlendirmeyi yaptı:
“Farklı bölgelerden ülkeler, COP31 eş başkanlıklarının iklim eylemi olarak sunmaya çalıştığı büyük ihaneti reddetmekte haklıydılar.”
Taslak metinde fosil yakıtlara herhangi bir atıfta bulunulmadığını belirten Harrison, buna karşılık fosil yakıt kullanımını uzatabilecek, riskli ve henüz yeterince kanıtlanmamış teknolojilerin iklim çözümü olarak gündeme getirildiğini ifade etti.
Harrison'a göre taslağın reddedilmesi önemli bir kazanım olsa da bu durum, zirvenin temel sorunlarda çözüm üretememiş olduğu gerçeğini değiştirmiyor.
Fosil yakıtlardan çıkış ve iklim finansmanında ilerleme sağlanamadı
COP31'in en önemli tartışma başlıklarından biri, kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil yakıtlardan çıkışın nasıl gerçekleştirileceği oldu.
Uluslararası Af Örgütü'nün açıklamasına göre zirvede, iklim krizinin başlıca nedenlerinden biri olan fosil yakıtların kullanımının aşamalı biçimde sona erdirilmesine yönelik somut bir yol haritası oluşturulamadı.
Ayrıca iklim değişikliğinin etkilerine karşı uyum politikalarının finanse edilmesi, iklim kaynaklı kayıp ve zararların karşılanması ve enerji dönüşümünün toplumsal eşitsizlikleri artırmadan gerçekleştirilmesi konularında da ilerleme sağlanamadı.
Örgüt, özellikle iklim krizine tarihsel katkısı sınırlı olmasına rağmen kuraklık, seller, orman yangınları, açlık ve zorunlu göç gibi sonuçlardan ağır biçimde etkilenen ülkelerin yeterli mali destekten yoksun bırakıldığını belirtti.
Açıklamada, iklim finansmanının düşük gelirli ülkelerin borç yükünü artıran krediler yerine, ihtiyaçlara uygun büyüklükte ve hibe temelli kaynaklarla sağlanması gerektiği vurgulandı.
Türkiye ve Avustralya'nın eş başkanlığı eleştirildi
COP31'in eş başkanlık görevini yürüten Türkiye ve Avustralya da Uluslararası Af Örgütü'nün eleştirilerinin odağında yer aldı.
Örgüt, iki ülkenin düşük gelirli devletlerin, yerli halkların, sivil toplum kuruluşlarının ve iklim değişikliğinden en fazla etkilenen toplulukların taleplerini karşılayan bir sonuç ortaya koyamadığını bildirdi.
Türkiye'nin konferansta küresel elektrifikasyonun artırılmasına öncelik verdiği ancak önerilen metnin elektrik üretiminin yenilenebilir enerji kaynaklarına dayanacağı yönünde bir taahhüt içermediği belirtildi.
Ayrıca enerjiye erişimdeki küresel eşitsizliklerin de yeterince ele alınmadığı ifade edildi.
Sahra Altı Afrika'da 560 milyondan fazla insan elektriğe erişemiyor
Uluslararası Af Örgütü, enerji dönüşümünün yalnızca elektrik üretiminin artırılması olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti.
Açıklamada, Sahra Altı Afrika'da 560 milyondan fazla insanın hâlâ elektriğe erişemediği hatırlatıldı.
Örgüt, elektrifikasyon politikalarının öncelikle toplumların temel enerji ihtiyaçlarını karşılaması, uygun fiyatlı ve güvenilir yenilenebilir enerjiye erişimi yaygınlaştırması gerektiğini savundu.
Buna karşılık, yüksek gelirli ülkelerdeki büyük teknoloji şirketlerinin yapay zekâ sistemleri ve veri merkezlerinin artan enerji taleplerinin fosil yakıtlarla karşılanmasının, enerji dönüşümünün toplumsal yarar hedefiyle çelişeceği belirtildi.
Fosil yakıt lobilerine geniş katılım, iklim aktivistlerine kısıtlama
COP31'e yönelik eleştiriler yalnızca alınamayan kararlarla sınırlı kalmadı.
Uluslararası Af Örgütü, kirletici sektörlerin temsilcileri ve bu sektörleri finanse eden kuruluşların konferansa rekor düzeyde katılım sağladığını bildirdi.
Buna karşılık insan hakları savunucuları ve iklim aktivistlerinin, Birleşmiş Milletler kontrolündeki konferans alanı da dahil olmak üzere çeşitli katılım engelleriyle karşılaştığı ifade edildi.
Örgüt, barışçıl protesto hakkı ve ifade özgürlüğüne yönelik kısıtlamalara dikkat çekerek iklim politikalarının oluşturulması süreçlerinde sivil toplumun ve doğrudan etkilenen toplulukların etkin biçimde yer alması gerektiğini vurguladı.
Açıklamada, Halkların İklim Yürüyüşü'nün herhangi bir olay yaşanmadan gerçekleştirildiği belirtilirken, konferansın Türkiye'de özellikle LGBTİ+’lara ve örgütlerine yönelik baskıların bulunduğu bir ortamda düzenlendiğine de işaret edildi.
Uluslararası Adalet Divanı'nın iklim görüşüne yer verilmedi
Zirvede tartışılan taslak metnin bir başka eksikliği de Uluslararası Adalet Divanı'nın 2025 yılında açıkladığı iklim değişikliğine ilişkin tavsiye görüşüne atıfta bulunulmaması oldu.
Söz konusu görüş, devletlerin iklim değişikliğiyle mücadele kapsamındaki hukuki yükümlülüklerinin açıklığa kavuşturulması bakımından önem taşıyor.
Uluslararası Af Örgütü, bu hukuki çerçevenin sonuç metninde yer almamasını, iklim eylemlerinin insan hakları ve devletlerin sorumlulukları temelinde güçlendirilmesi açısından önemli bir eksiklik olarak değerlendirdi.
Gözler 2027'deki uluslararası konferansa ve COP32'ye çevrildi
Uluslararası Af Örgütü, COP31'de ortaya çıkan başarısızlığın ardından hükümetlere yeni bir yol haritası oluşturma çağrısında bulundu.
Örgüt, Temmuz 2027'de Tuvalu ve İrlanda'nın ev sahipliğinde düzenlenmesi planlanan Fosil Yakıtlardan Adil Geçiş Konulu İkinci Uluslararası Konferans ile Etiyopya'nın başkenti Addis Ababa'da gerçekleştirilecek COP32'nin kritik önemde olduğunu belirtti.
Bu toplantılarda fosil yakıtlardan tam, hızlı, adil ve finansmanı sağlanmış bir çıkışın somutlaştırılması gerektiği ifade edildi.
Uluslararası Af Örgütü, hükümetlerden fosil yakıt sübvansiyonlarını sona erdirmelerini, fosil yakıt şirketleri ile diğer kirletici şirketlerin kârlarını vergilendirmelerini ve iklim politikalarının insan haklarına uygunluğunu güvence altına almalarını istedi.
“COP32 bu ihaneti tekrarlamamalı”
Ann Harrison, iklim krizinin etkilerinin hükümetlerin uzlaşmasını beklemediğini belirterek, ölümcül seller, orman yangınları, kuraklık, açlık ve yerinden edilmeyle karşı karşıya kalan toplulukların yeni bir başarısızlığı kaldıramayacağını söyledi.
Harrison, gelecek iklim zirvesinin, kirletici şirketlerin çıkarlarından önce iklim değişikliğinden en fazla etkilenen insanların haklarını ve taleplerini esas alması gerektiğini vurguladı.
Uluslararası Af Örgütü'nün açıklaması, COP31'de yetersiz bir anlaşmanın engellenmesinin önemli olmakla birlikte, küresel iklim politikalarında gerçek ilerlemenin ancak devletlerin somut sorumluluk üstlenmesi, finansman sağlaması ve fosil yakıtlardan çıkış için uygulanabilir kararlar almasıyla mümkün olacağına işaret etti.
Kaynak: Uluslararası Af Örgütü – COP31 değerlendirmesi, İklim Adaleti Politikaları Danışmanı Ann Harrison'ın açıklaması.
Etiketler: #COP31 #İklimKrizi #İklimAdaleti #UluslararasıAfÖrgütü #Antalya #FosilYakıtlar #İklimFinansmanı #AdilGeçiş #İnsanHakları #COP32 #KüreselIsınma





