Antalya’da düzenlenen COP31 İklim Zirvesi sürerken yayımlanan uluslararası bir araştırma, hükümetlerin iklim değişikliğiyle mücadelede kendi işlettiği elektrik santrallerinin emisyonlarını azaltmakta yetersiz kaldığını ortaya koydu. 134 ülkedeki 13 bin 661 santrali inceleyen araştırmaya göre, devletlere ait santraller toplam tesislerin yalnızca yüzde 38’ini oluşturmasına rağmen incelenen santrallerin karbon salımının yüzde 69’undan sorumlu.

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31, 9 Kasım 2026’da Antalya’da başladı. Zirvede fosil yakıtlardan çıkış, yenilenebilir enerji yatırımları ve sera gazı emisyonlarının azaltılması tartışılırken, ABD'deki Colorado Boulder Üniversitesi tarafından yürütülen araştırma, iklim politikalarının uygulanmasındaki önemli bir çelişkiyi gündeme taşıdı.

Sosyoloji Profesörü Don Grant ile araştırmacılar Minh Anh Ly ve Musabber Ali Chisty tarafından gerçekleştirilen çalışma, hükümetlerin yalnızca iklim hedefleri açıklamasının yeterli olmadığını, doğrudan sahip oldukları enerji tesislerinde de somut emisyon azaltımı sağlamaları gerektiğini gösterdi.

Araştırmanın sonuçları, 10 Kasım 2026 tarihinde The Conversation platformunda yayımlandı.

Devlet Santralleri Karbon Salımının Yüzde 69’undan Sorumlu

Araştırmacılar, 134 ülkede fosil yakıtlarla elektrik üreten 13 bin 661 santralin karbon emisyonlarını inceledi.

13.661

İncelenen santral

%38

Devlet mülkiyetindeki tesisler

%69

Bu tesislerin toplam emisyon payı

Kaynak: Don Grant ve çalışma arkadaşlarının araştırması, The Conversation, 10 Kasım 2026.

Araştırmada 5 bin 149 santralin devlet mülkiyetinde olduğu belirlendi. Bu santrallerin yıllık ortalama karbondioksit salımı yaklaşık 910 bin ton olarak hesaplandı.

Buna karşılık yatırımcıların sahip olduğu santrallerde ortalama yıllık emisyon 290 bin ton, kooperatiflere ait tesislerde ise 109 bin ton düzeyinde kaldı.

Araştırmacılara göre farkın önemli nedenlerinden biri, kamuya ait santrallerin genellikle daha büyük ölçekli olması ve kömür gibi yüksek karbon salımına yol açan yakıtları kullanması.

İklim Politikaları Özel Santrallerde Daha Etkili Oldu

Araştırmada 2009–2018 dönemindeki emisyon değişimleri de incelendi.

Karbon vergileri, emisyon ticaret sistemleri, fosil yakıt teşviklerinin azaltılması, kömür santrallerinin aşamalı kapatılması ve yenilenebilir enerji destekleri gibi politikaların yatırımcı mülkiyetindeki santrallerde emisyon azaltımıyla ilişkili olduğu belirlendi.

Ancak devlet mülkiyetindeki santrallerde aynı politikaların çoğu, istatistiksel açıdan anlamlı bir emisyon düşüşüyle ilişkilendirilemedi.

Kamu santrallerinde anlamlı emisyon azaltımıyla ilişkili bulunan temel uygulama, elektrik üretiminde yenilenebilir enerji payının artırılmasını zorunlu kılan düzenlemeler oldu.

Araştırmacılar, bu sonucun devlet santrallerinin yasaları ihlal ettiğini göstermediğini, ancak iklim politikalarına verdikleri tepkinin daha yavaş olduğunu vurguladı.

Hükümetler Hem Denetleyici Hem de Santral Sahibi

Çalışmada dikkat çekilen temel sorunlardan biri, hükümetlerin enerji sektöründeki ikili rolü oldu.

Bir yandan karbon emisyonlarını sınırlandıran yasaları hazırlayan ve uygulayan hükümetler, diğer yandan yüksek miktarda fosil yakıt tüketen elektrik üretim tesislerinin sahibi konumunda bulunuyor.

Bu durum, ekonomik ve siyasi çıkar çatışmalarına yol açabiliyor.

Kamuya ait elektrik şirketlerinin maliyetleri artıracak dönüşümler gerçekleştirmesi, elektrik fiyatlarının yükselmesi veya kamu bütçesinden ek kaynak aktarılması anlamına gelebiliyor.

Araştırmacılar, kamu kuruluşlarının yalnızca ekonomik verimlilikle değil, enerjiye erişim, istihdam, fiyat istikrarı ve toplumsal beklentilerle de karşı karşıya olduğunu belirtiyor.

Bu nedenle devlet santrallerinin dönüşümünde finansman ve sosyal politikaların birlikte ele alınması gerektiği ifade ediliyor.

Güney Afrika ve Fas Örnekleri: Enerji Dönüşümünün Zorlukları

Araştırmada Güney Afrika'nın kamu elektrik şirketi Eskom örnek gösterildi.

Kömüre bağımlı elektrik üretim yapısıyla bilinen şirketin emisyonları 2010'lu yıllarda sınırlı ölçüde azalırken, 2019 sonrasında yaklaşık yüzde 16 geriledi.

Ancak bu düşüşün bir bölümünün elektrik kesintileri ve hanelerin kendi güneş enerjisi sistemlerine yönelmesiyle ilişkili olduğu belirtildi.

Fas örneğinde ise uluslararası finansman desteğinin, kamuya ait bir enerji kuruluşunun güneş enerjisi yatırımlarını artırmasına ve tüketicilere yansıyan maliyetleri sınırlamasına yardımcı olduğu aktarıldı.

Bu iki örnek, enerji dönüşümünün yalnızca çevresel hedeflerden değil, finansman olanaklarından ve kamusal hizmet yükümlülüklerinden de etkilendiğini gösteriyor.

COP31 İçin Üç Önemli Öneri

Araştırmacılar, devletlerin kendi elektrik santrallerindeki karbon salımını azaltabilmesi için üç temel politika önerisi ortaya koydu:

1. Kamu santrallerine bağlayıcı emisyon hedefleri: Kamu elektrik şirketlerinin yöneticileri, ölçülebilir karbon azaltım hedeflerinden sorumlu tutulmalı. Yatırım kararları ve performans değerlendirmeleri bu hedeflerle ilişkilendirilmeli.

2. Adil enerji dönüşümüne finansman: Kömürden çıkış ve yenilenebilir enerji yatırımları için finansman sağlanırken çalışanların, yerel toplulukların ve tüketicilerin ekonomik koşulları gözetilmeli.

3. Santral bazında şeffaf emisyon verileri: Yalnızca ülkelerin toplam emisyonları değil, her elektrik santralinin yıllık karbon salımı da düzenli biçimde kamuoyuyla paylaşılmalı.

Araştırmada İrlanda'nın kamu elektrik kuruluşları için belirlediği emisyon azaltım hedefleri de örnek gösterildi. Ülkenin elektrik üretiminden kaynaklanan emisyonlarının 2019–2025 döneminde dörtte birden fazla azaldığı belirtildi.

Antalya COP31’de Elektrik Üretiminin Kaynağı da Tartışılıyor

Araştırmanın yayımlandığı günlerde Antalya'daki COP31 görüşmelerinde Türkiye'nin elektrik kullanımını artırmaya yönelik önerisi de gündeme geldi.

Türkiye, elektriğin küresel enerji tüketimindeki payının 2035 yılına kadar yüzde 35'e çıkarılması hedefini zirvenin sonuçlarına taşımayı önerdi.

Ancak bazı ülkeler ve iklim savunucuları, elektrik kullanımının artırılmasının tek başına karbon emisyonlarını düşürmeyeceğini belirtiyor. Elektriğin kömür ve doğal gaz yerine düşük karbonlu kaynaklardan üretilmesi gerektiğine dikkat çekiliyor.

Reuters+1

Bu tartışma, Don Grant ve çalışma arkadaşlarının araştırmasıyla aynı temel soruya işaret ediyor: Elektrik tüketiminin artırılması, elektrik üretimindeki fosil yakıt bağımlılığı sürerken iklim krizine ne ölçüde çözüm olabilir?

Araştırmacılardan Uyarı: Çözüm Özelleştirme Değil, Kamusal Sorumluluk

Araştırmanın önemli sonuçlarından biri de kamu santrallerinin daha yüksek emisyon üretmesinin özelleştirmeyi zorunlu bir çözüm haline getirmemesi.

Don Grant, kamuya ait elektrik üretim tesislerinin uzun vadeli yatırımların planlanması ve elektrik hizmetinin yeterince ulaşmadığı bölgelerde güvenilir enerji sağlanması bakımından önemli avantajları bulunduğuna dikkat çekiyor.

Araştırma, kamu mülkiyetinden vazgeçilmesi yerine, kamu enerji kuruluşlarının iklim hedefleri doğrultusunda daha etkin yönetilmesi ve denetlenmesi gerektiğine işaret ediyor.

Dünya elektrik üretim kapasitesinin yaklaşık üçte ikisinin hükümetlerin kontrolünde olması, bu sorumluluğun önemini daha da artırıyor.

Antalya'da devam eden COP31 görüşmeleri açısından araştırmanın ortaya koyduğu temel sonuç ise açık: Hükümetlerin iklim taahhütlerinin başarısı, yalnızca özel şirketlere getirdikleri yükümlülüklerle değil, kendi elektrik santrallerinde gerçekleştirdikleri somut emisyon azaltımlarıyla da ölçülmeli.

Kaynak: Don Grant, University of Colorado Boulder, The Conversation, 10 Kasım 2026. Haber, araştırma bulguları esas alınarak Türkçe haber formatında yeniden hazırlanmıştır.

Araştırmanın The Conversation'da yayımlanan özgün makalesi