İnsan Hakları Derneği (İHD) Urfa Şubesi önünde gerçekleştirilen basın açıklamasında, çözüm sürecinin kalıcı ve demokratik bir barışa dönüşmesi için atılması gereken beş temel adım kamuoyuyla paylaşıldı. Açıklamada, silahsızlanmanın tek başına yeterli olmadığı vurgulanarak hukuki güvenceler, demokratikleşme, bağımsız izleme mekanizmaları, geçmişle yüzleşme ve toplumsal onarım çağrısı yapıldı.
İnsan Hakları Derneği (İHD) Urfa Şubesi, çözüm sürecine ilişkin değerlendirmelerini ve hükümet ile Türkiye Büyük Millet Meclisine yönelik önerilerini düzenlediği basın açıklamasıyla duyurdu.
Şube önünde gerçekleştirilen açıklamada, TBMM Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunun 18 Şubat 2026 tarihinde kabul ettiği rapor ile 18 Ağustos 2026'da yayımlandığı belirtilen 7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun ele alındı.
İHD, söz konusu yasal düzenlemeyi eksikliklerine rağmen çözüm sürecinde önemli bir adım olarak değerlendirdiğini belirterek barışın kalıcı olabilmesi için demokratikleşme ve hukuk reformlarının eş zamanlı yürütülmesi gerektiğini ifade etti.
Açıklamada, ifade ve protesto özgürlüğü, medya özgürlüğü, muhalefete ve sivil topluma yönelik uygulamalar başta olmak üzere çeşitli alanlarda yaşandığı belirtilen hak ihlallerinin toplumsal güveni zedelediği savunuldu.
“Kanunun Yürürlüğe Girmesi ile Kalıcı Barışın Kurulması Aynı Şey Değildir”
İHD, Birleşmiş Milletlerin çatışma çözümüne ilişkin rehberlerinde yer alan kapsayıcılık, güven artırıcı önlemler, hukuki güvenceler ve geçmişte yaşanan ihlallerle yüzleşme ilkelerine dikkat çekti.
Açıklamada, çözüm sürecinin yalnızca silahlı çatışmanın sona ermesiyle sınırlı kalmaması gerektiği belirtilerek beş başlık altında somut öneriler sıralandı.
1. Kanunun Uygulanmasında Şeffaflık ve Hukuki Güvence Sağlanmalı
İHD, 7595 sayılı Kanun'un uygulanmasında şeffaflık, denetlenebilirlik ve hukuki öngörülebilirliğin esas alınmasını istedi.
Derneğin açıklamasında, kanunun 1, 3 ve 6. maddelerinde silahların teslim edilmesi ve örgütün fiili varlığının sona erdiğinin tespit edilmesine ilişkin düzenlemeler bulunduğu belirtildi.
Bu sürecin Millî Güvenlik Kurulu kararıyla teyit edilerek Resmî Gazete'de yayımlanmasının ardından belirli soruşturma, kovuşturma ve cezaların infazına ilişkin erteleme hükümlerinin uygulanmasının öngörüldüğü ifade edildi.
İHD, hükümetten silahsızlanma sürecinde esas alınacak kriterleri kamuoyuna açıklamasını, tespit ve teyit işlemlerinin sonuçlarını güvenlik açısından sakınca oluşturmayacak ölçüde düzenli paylaşmasını istedi.
Ayrıca kanunun uygulanmasındaki belirsizliklerin giderilmesi ve TBMM'nin denetim yetkisinin etkin biçimde kullanılması gerektiği vurgulandı.
2. Kanunun Kapsamı ve Hukuki Sonuçları Netleştirilmeli
Açıklamanın ikinci başlığında, kanundan kimlerin hangi koşullarda yararlanabileceğine ilişkin belirsizliklerin giderilmesi istendi.
İHD, düzenlemenin genel bir infaz reformu olmadığını, belirli suçlar ve faaliyetler bakımından özel koşullara bağlı bir geçiş dönemi yasası niteliği taşıdığını belirtti.
Kanunda soruşturma ve kovuşturmalar ile bazı mahkûmiyetlerin infazı için beş veya on yıllık erteleme süreleri öngörüldüğüne işaret edildi.
Dernek, benzer hukuki durumdaki kişiler arasında ayrımcılığa yol açabilecek uygulamaların önlenmesi gerektiğini vurguladı.
Bu kapsamda kanundan yararlanma koşullarının ve başvuru usullerinin açık, nesnel ve herkes açısından öngörülebilir biçimde belirlenmesi talep edildi.
Ayrıca geri dönen kişilerin barınma, sağlık hizmetlerine erişim, ekonomik ve sosyal yaşama katılım ile siyasal haklarının kullanılmasına yönelik düzenlemeler yapılması gerektiği ifade edildi.
3. “Demokratikleşme Adımları Silahsızlanma Koşuluna Bağlanmamalı”
İHD'nin üçüncü başlık altında dile getirdiği talepler, temel hak ve özgürlükler ile yerel demokrasinin güçlendirilmesine odaklandı.
Dernek, demokratikleşme adımlarının silahsızlanma sürecinin ilerlemesine bağlı tutulmadan hayata geçirilmesi gerektiğini belirtti.
Bu kapsamda şu talepler sıralandı:
-
Kayyum uygulamalarına son verilmesi: Seçilmiş belediye başkanlarının görevlerine iade edilmesi, bunun hukuken mümkün olmadığı durumlarda belediye meclislerinin başkan vekili seçmesi.
-
Yüksek yargı kararlarının uygulanması: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi (AYM) kararlarının gecikmeksizin ve eksiksiz uygulanması.
-
İnfaz hukukunun yeniden düzenlenmesi: İnfaz eşitliği, umut hakkı ve uluslararası insan hakları standartlarını esas alan bir düzenleme yapılması.
-
Hasta mahpusların serbest bırakılması: Sağlık koşulları nedeniyle cezaevinde kalamayacak durumda bulunan mahpusların tahliye edilmesi.
-
Temel özgürlüklerin güvenceye alınması: İfade, örgütlenme, toplantı ve gösteri haklarının AYM ve AİHM içtihatlarına uygun biçimde korunması.
-
Eşit yurttaşlık ve kültürel haklar: Kürt kimliği, dili, kültürü ve eşit yurttaşlık alanlarındaki sorunların demokratik siyaset yoluyla ele alınması.
İHD, demokratikleşme reformlarının geciktirilmesinin çözüm sürecine yönelik toplumsal güvenin güçlenmesini zorlaştıracağını ifade etti.
4. Bağımsız ve Çoğulcu İzleme Mekanizması Oluşturulmalı
Açıklamada, çözüm sürecinin izlenmesi ve denetlenmesine ilişkin mekanizmaların yalnızca yürütme organı ve güvenlik kurumlarıyla sınırlı kalmaması gerektiği vurgulandı.
İHD, kanunun 7. maddesinde öngörüldüğü belirtilen izleme ve koordinasyon yapısının bağımsızlık, çoğulculuk ve hesap verebilirlik ilkeleriyle güçlendirilmesini istedi.
TBMM bünyesinde oluşturulacak İzleme Komisyonunun düzenli bilgi alması, değerlendirmelerini kamuoyuyla paylaşması ve sürecin ilerleyişine ilişkin dönemsel raporlar hazırlanması önerildi.
İnsan hakları örgütleri, barolar, akademisyenler, uzmanlar ve diğer sivil toplum kuruluşlarının da izleme mekanizmasına katkı sunabilmesinin önemine dikkat çekildi.
Dernek, silahsızlanmanın doğrulanmasının teknik uzmanlık gerektirebileceğini ancak çözüm sürecinin geleceğinin yalnızca güvenlik kurumlarının değerlendirmelerine bırakılamayacağını belirtti.
5. Hakikat, Adalet ve Geçmişle Yüzleşme Sürecin Parçası Olmalı
İHD'nin beşinci başlık altında dile getirdiği öneriler, geçmişte yaşanan ağır insan hakları ihlallerinin araştırılması ve toplumsal onarım mekanizmalarının oluşturulmasını kapsadı.
Açıklamada, silahsızlanma ve hukuki düzenlemelerin kalıcı toplumsal barışa dönüşebilmesi için geçmişle yüzleşmenin zorunlu olduğu ifade edildi.
Özellikle zorla kaybetmeler, faili meçhul cinayetler ve çatışma döneminde yaşanan ağır hak ihlallerinin etkili biçimde soruşturulması gerektiği vurgulandı.
İHD, hükümet ve TBMM'ye şu çağrılarda bulundu:
-
Zorla kaybetmeler ve faili meçhul cinayetler hakkında etkili soruşturma ve hakikate erişim mekanizmaları oluşturulması.
-
Çatışmalardan etkilenen bölgelerde sosyal, ekonomik ve psikolojik onarım programlarının geliştirilmesi.
-
Kadınların, gençlerin, hak ihlallerinden etkilenen ailelerin ve sivil toplum kuruluşlarının sürece katılımının sağlanması.
-
Geçmişte yaşanan ağır insan hakları ihlallerinin tekrarlanmasını önleyecek kurumsal güvencelerin oluşturulması.
Dernek, geçmişte yaşanan ihlallerin aydınlatılmasının ve etkilenen ailelerin hakikate erişiminin toplumsal barışın önemli unsurlarından biri olduğunu belirtti.
İHD: “Üç Alan Birlikte İlerlemeli”
Basın açıklamasının sonuç bölümünde, çözüm sürecinin başarıya ulaşabilmesi için üç temel alanın eş zamanlı ilerlemesi gerektiği vurgulandı.
Bunlar; silahsızlanma ve tasfiye sürecinin hukuki çerçevesi, temel haklar ve eşit yurttaşlığı esas alan demokratikleşme programı ile hakikat, adalet ve toplumsal onarımı kapsayan barış programı olarak sıralandı.
İHD, yalnızca silahsızlanmayı düzenleyen bir yasal çerçevenin kalıcı barışı güvence altına almak için yeterli olmayacağını belirterek Meclis denetimi, hukuki reformlar, yerel demokrasi ve geçmişle yüzleşme mekanizmalarının birlikte işletilmesini istedi.
Açıklamada, çözüm sürecinin silahlı çatışmanın sona ermesinin ötesine geçerek kalıcı ve demokratik bir barışa dönüşmesi gerektiği ifade edildi.
Hükümete “Daha Fazla Sorumluluk” Çağrısı
İHD Urfa Şubesi önünde gerçekleştirilen açıklama, hükümete yönelik çağrıyla sona erdi.
İnsan Hakları Derneği, çözüm sürecinde hukuki ve demokratik adımların geciktirilmeden atılması gerektiğini vurgulayarak hükümeti “daha fazla cesarete ve sorumluluk almaya” davet etti.
