İnsan Hakları Derneği (İHD), çözüm sürecine ilişkin düzenlediği basın açıklamasında, silahsızlanma sürecinin demokratikleşme, hukuki güvenceler ve geçmişle yüzleşme adımlarıyla desteklenmesi gerektiğini vurguladı. İHD, hükümete ve TBMM’ye beş başlık altında somut öneriler sunarak kayyum uygulamalarına son verilmesi, AİHM ve AYM kararlarının uygulanması, hasta mahpusların serbest bırakılması ve bağımsız izleme mekanizmalarının oluşturulması çağrısında bulundu.
İnsan Hakları Derneği (İHD), 10 Kasım 2026 Salı günü saat 12.00’de dernek salonunda gerçekleştirdiği basın açıklamasında, çözüm sürecinin kalıcı ve demokratik bir barışa dönüşebilmesi için atılması gereken adımları kamuoyuyla paylaştı.
“Çözüm Süreci İçin Acilen Atılması Gereken 5 Adım” başlıklı açıklamada, TBMM Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunun 18 Şubat 2026 tarihinde kabul ettiği rapor ile 18 Ağustos 2026'da yayımlandığı belirtilen 7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun değerlendirildi.
İHD, söz konusu yasal düzenlemeyi eksikliklerine rağmen çözüm sürecinde önemli bir adım olarak nitelendirirken, temel hak ve özgürlükler alanındaki sorunların devam ettiğine dikkat çekti.
Açıklamada, ifade özgürlüğü, protesto hakkı, medya özgürlüğü ve sivil toplum faaliyetlerine yönelik müdahalelerin toplumsal güvensizliği derinleştirdiği belirtilerek, barış sürecinin başarısının demokratikleşme ve hukuk reformlarıyla doğrudan bağlantılı olduğu ifade edildi.
“Kanunun Yürürlüğe Girmesi Kalıcı Barışın Kurulduğu Anlamına Gelmez”
İHD, Birleşmiş Milletlerin çatışma çözümüne ilişkin rehberlerinde kapsayıcılık, güven artırıcı önlemler, hukuki güvenceler ve geçmişte yaşanan insan hakları ihlalleriyle yüzleşmenin önemine işaret edildiğini hatırlattı.
Silahsızlanma sürecinin yalnızca güvenlik politikaları çerçevesinde ele alınmaması gerektiği vurgulanan açıklamada, demokratik katılımın ve toplumsal onarımın barışın temel unsurları olduğu belirtildi.
Dernek, hükümet ve TBMM’ye yönelik önerilerini beş ana başlık altında sıraladı.
1. Kanunun Uygulanması Şeffaf ve Denetlenebilir Olmalı
İHD, 7595 sayılı Kanun'un uygulanmasında şeffaflığın ve hukuki güvencelerin esas alınmasını istedi.
Açıklamada, kanunun 1, 3 ve 6. maddelerinin örgütün fiili varlığının sona erdiğinin ve silahların teslim edildiğinin tespit edilmesine ilişkin düzenlemeler içerdiği belirtildi.
Bu tespitin Millî Güvenlik Kurulu kararıyla teyit edilerek Resmî Gazete'de yayımlanmasının ardından belirli soruşturma, kovuşturma ve mahkûmiyetlerin infazına ilişkin erteleme hükümlerinin uygulanacağı ifade edildi.
İHD, hükümetten silahsızlanma ve tasfiye sürecinde esas alınacak kriterlerin kamuoyuna açıklanmasını, tespit ve teyit süreçlerinin güvenlik açısından sakınca oluşturmayan sonuçlarının düzenli olarak paylaşılmasını istedi.
Kanunun uygulanmasındaki belirsizliklerin giderilmesi ve TBMM'nin denetim yetkisinin etkin biçimde kullanılması da derneğin talepleri arasında yer aldı.
2. Hukuki Belirsizlikler Giderilmeli, Eşit Uygulama Sağlanmalı
İHD, 7595 sayılı Kanun'un genel bir infaz reformu olmadığını, belirli suçları ve PKK/KCK ile bağlantılı faaliyetleri kapsayan özel koşullara bağlı bir geçiş dönemi düzenlemesi olduğunu belirtti.
Açıklamada, soruşturma ve kovuşturmalar ile bazı mahkûmiyetlerin infazı bakımından beş veya on yıllık erteleme sürelerinin öngörüldüğü aktarıldı.
Dernek, kanundan yararlanma koşullarının açık, nesnel ve herkes açısından öngörülebilir olması gerektiğini vurguladı.
Benzer hukuki durumdaki kişiler arasında ayrımcılığa yol açabilecek uygulamaların önlenmesi istenirken, alınacak kararların hukuki güvencelere dayanması gerektiği ifade edildi.
İHD ayrıca, süreç kapsamında geri dönecek kişilerin toplumsal yaşama katılımına ilişkin düzenlemeler yapılmasını istedi.
Bu çerçevede barınma, sağlık hizmetlerine erişim, ekonomik ve sosyal yaşama katılım ile siyasal hakların kullanılabilmesi için gerekli güvencelerin oluşturulması çağrısında bulunuldu.
3. “Demokratikleşme Silahsızlanma Koşuluna Bağlanmamalı”
Basın açıklamasının öne çıkan başlıklarından biri, demokratikleşme reformlarının silahsızlanma sürecinin tamamlanması beklenmeden hayata geçirilmesi talebi oldu.
İHD, uluslararası deneyimlerin silahsızlanma süreçlerinin hukuki reformlarla ve demokratikleşme adımlarıyla desteklenmediğinde kalıcı barışın sağlanmasının güçleştiğini gösterdiğini belirtti.
Bu kapsamda hükümete şu çağrılar yapıldı:
-
Kayyum uygulamalarına son verilmeli. Seçilmiş belediye başkanları görevlerine iade edilmeli; bunun hukuken mümkün olmadığı durumlarda belediye meclisleri kendi içlerinden başkan vekili seçmeli.
-
AİHM ve AYM kararları gecikmeksizin ve eksiksiz uygulanmalı.
-
İnfaz Kanunu, infazda eşitlik, umut hakkı ve uluslararası insan hakları standartları esas alınarak yeniden düzenlenmeli.
-
Hasta mahpuslar derhal serbest bırakılmalı.
-
İfade, örgütlenme, toplantı ve gösteri özgürlükleri anayasal ve uluslararası hukuk standartlarına uygun biçimde güvence altına alınmalı.
-
Kürt kimliği, dil, kültür ve eşit yurttaşlık alanlarındaki sorunlar demokratik siyaset mekanizmaları içinde ele alınmalı.
İHD, bu düzenlemelerin silahsızlanma sürecinden bağımsız olarak temel hak ve özgürlüklerin gereği olduğunu vurguladı.
4. Bağımsız ve Çoğulcu İzleme Mekanizması Oluşturulmalı
İHD, çözüm sürecinin yalnızca yürütme organı ve güvenlik kurumlarının değerlendirmelerine bırakılmaması gerektiğini belirterek Meclis denetiminin ve sivil toplum katılımının güçlendirilmesini istedi.
Açıklamada, 7595 sayılı Kanun'un 7. maddesinde sürecin takibi ve koordinasyonu amacıyla yürütme organı bünyesinde bir kurul oluşturulmasının, TBMM'nin düzenli bilgilendirilmesinin ve Meclis Başkanlığınca bir İzleme Komisyonu kurulmasının öngörüldüğü ifade edildi.
Dernek, izleme mekanizmasının bağımsızlık, çoğulculuk ve hesap verebilirlik ilkelerine dayanması gerektiğini belirtti.
TBMM İzleme Komisyonunun düzenli aralıklarla bilgi alması, değerlendirmelerini kamuoyuyla paylaşması ve sürecin ilerleyişine ilişkin dönemsel raporlar yayımlaması istendi.
İHD ayrıca insan hakları örgütlerinin, hukukçuların, akademisyenlerin, baroların ve diğer sivil toplum kuruluşlarının sürece katkı sunabileceği katılımcı yöntemlerin geliştirilmesini önerdi.
5. Hakikat, Adalet ve Geçmişle Yüzleşme Sürecin Parçası Olmalı
İHD, kalıcı toplumsal barışın sağlanabilmesi için geçmişte yaşanan ağır insan hakları ihlallerinin araştırılması ve bu ihlallerden etkilenen kişilerin adalet taleplerinin karşılanması gerektiğini vurguladı.
Açıklamada, 7595 sayılı Kanun'un ağırlıklı olarak soruşturma, kovuşturma ve ceza infazına ilişkin düzenlemeler içerdiği, ancak geçmişle yüzleşme ve toplumsal onarım bakımından daha kapsamlı mekanizmalara ihtiyaç bulunduğu belirtildi.
Özellikle zorla kaybetmelerin ve faili meçhul cinayetlerin aydınlatılması gerektiğine dikkat çeken İHD, etkili soruşturma ve hakikate erişim mekanizmalarının oluşturulmasını talep etti.
Dernek, çatışmalardan etkilenen bölgelerde sosyal, ekonomik ve psikolojik onarım programlarının geliştirilmesini de önerdi.
Kadınların, gençlerin, yakınlarını kaybeden ailelerin ve sivil toplum kuruluşlarının barış sürecine etkin katılımının sağlanması gerektiği belirtilirken, geçmişteki ağır insan hakları ihlallerinin tekrarlanmasını önleyecek kurumsal güvencelerin oluşturulması istendi.
İHD'den Üç Temel Program Önerisi
İHD, açıklamasının sonuç bölümünde kalıcı barış için birbirini tamamlayan üç temel alanın eş zamanlı olarak ilerlemesi gerektiğini belirtti.
Bunlardan ilkinin silahsızlanma ve tasfiye sürecine ilişkin hukuki düzenlemeler olduğu ifade edildi.
İkinci alanın siyasi katılımı, temel hak ve özgürlükleri, yerel demokrasiyi ve eşit yurttaşlığı esas alan kapsamlı bir demokratikleşme programı olması gerektiği vurgulandı.
Üçüncü alan olarak ise hakikat, adalet, geçmişle yüzleşme, hak ihlallerinden etkilenen kişilerin hakları ve toplumsal onarımı kapsayan bir barış programı önerildi.
İHD, bu üç alanın birlikte ilerlemesinin çözüm sürecinin yalnızca silahlı çatışmanın sona ermesiyle sınırlı kalmaması bakımından hayati önem taşıdığını belirtti.
“Hükümeti Daha Fazla Cesarete ve Sorumluluk Almaya Davet Ediyoruz”
İnsan Hakları Derneği, açıklamasını hükümete yönelik çağrıyla tamamladı.
Yasal düzenlemelerin tek başına kalıcı barışı güvence altına alamayacağı belirtilerek, demokratikleşme reformlarının, etkili Meclis denetiminin ve geçmişle yüzleşme mekanizmalarının birlikte hayata geçirilmesi gerektiği vurgulandı.
İHD, hükümeti çözüm sürecinde daha fazla cesaret göstermeye ve sorumluluk almaya davet etti.
