Anayasa Mahkemesi, Resmî Gazete’de yayımlanan beş bireysel başvuru kararının dördünde temel hakların ihlal edildiğine hükmetti. İşe iade davası, devlet memurluğundan çıkarma, sağlık hizmetindeki eksiklikler ve kamulaştırmasız el atma dosyalarında yeniden yargılama kararı verildi. Cezaevinde süreli yayına erişim talebinin reddedilmesine ilişkin başvuruda ise ifade özgürlüğünün ihlal edilmediği sonucuna ulaşıldı.

Anayasa Mahkemesinin (AYM) temel hak ve özgürlüklere ilişkin beş bireysel başvuru kararı, 21 Eylül 2026 tarihli ve 33377 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.

Kararlarda mahkemeye erişim hakkı, gerekçeli karar hakkı, maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkı, mülkiyet hakkı ve ifade özgürlüğü ele alındı.

AYM, incelenen beş başvurunun dördünde hak ihlali bulunduğuna ve ihlallerin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla yeniden yargılama yapılmasına karar verdi. Bir başvuruda ise ihlal olmadığına hükmetti.

İşe iade davasının reddedilmesi mahkemeye erişim hakkını ihlal etti

Ulaş Özel tarafından yapılan 2022/82055 numaralı bireysel başvuru, işe iade talebiyle açılan davanın zorunlu arabuluculuk şartının yerine getirilmediği gerekçesiyle reddedilmesine ilişkindi.

Özel güvenlik görevlisi olarak çalışan başvurucunun iş sözleşmesi feshedilmiş, açtığı işe iade davası İzmir 11. İş Mahkemesi tarafından kabul edilmişti. Mahkeme, işverenin gerçekleştirdiği feshin geçersizliğine ve başvurucunun işe iadesine karar vermişti.

Ancak İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi, arabuluculuk başvuru formunda “işe iade” seçeneğinin işaretlenmediği gerekçesiyle yerel mahkemenin kararını kaldırmış ve davayı dava şartı yokluğundan reddetmişti.

AYM, arabuluculuk sürecinin sonunda düzenlenen tutanakta işe iade talebinin açıkça yer aldığına dikkat çekti. Mahkeme, Bölge Adliye Mahkemesinin yaklaşımını “aşırı şekilci” buldu.

Kararda, işe iadenin arabuluculuk görüşmelerine dahil edilmediğini söylemenin mümkün olmadığı belirtilerek, davanın esasının incelenmeden reddedilmesinin başvurucuya ağır bir külfet yüklediği kaydedildi.

AYM, Anayasa’nın 36. maddesiyle güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verdi.

İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasına hükmedilirken başvurucunun 50 bin lira maddi ve 50 bin lira manevi tazminat talebi reddedildi. Başvurucuya 40 bin 664 lira yargılama gideri ödenmesine karar verildi.

Memurluktan çıkarma dosyasında gerekçeli karar hakkı ihlali

Kimliği karar gereğince gizli tutulan A.B.’nin 2022/91046 numaralı başvurusu, devlet memurluğundan çıkarılmasına ilişkin disiplin cezasının iptali istemiyle açtığı davaya dayanıyor.

Başvurucu, yargılama sırasında ileri sürdüğü ve davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikte olduğunu belirttiği iddiaların mahkeme kararında karşılanmadığını savundu.

AYM, mahkemelerin tarafların bütün iddialarına ayrıntılı yanıt verme zorunluluğu bulunmasa da davanın sonucuna etkili temel iddiaları gerekçeli şekilde değerlendirmesi gerektiğini vurguladı.

Yüksek Mahkeme, başvurucunun sonuca etkili iddialarının karşılanmaması nedeniyle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine hükmetti.

İhlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara 4. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verildi. Başvurucuya 40 bin 664 lira yargılama gideri ödenecek.

Tıbbi ihmal iddiasında eksik inceleme: AYM’den ihlal kararı

Ebubekir Çirci ve Şerife Çirci’nin 2021/10952 numaralı başvurusu, tıbbi ihmal ve sağlık hizmetinin organizasyonundaki eksiklikler nedeniyle bebeklerinden birinin ölü doğduğu, diğerinin ise doğumdan sonra tedavi görmek zorunda kaldığı iddialarına ilişkin davanın reddedilmesini konu aldı.

Başvurucular, açtıkları tazminat davasının eksik incelemeyle reddedildiğini belirterek maddi ve manevi varlıklarının korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğini ileri sürdü.

AYM, olayın koşullarının ve sağlık hizmetinin sunulmasına ilişkin iddiaların etkili biçimde araştırılmadığı sonucuna ulaştı.

Mahkeme, Anayasa’nın 17. maddesiyle güvence altına alınan maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verdi.

İhlalin giderilmesi için Sivas İdare Mahkemesinde yeniden yargılama yapılmasına hükmedildi. Başvurucuların tazminat talebi reddedilirken 40 bin 487 lira yargılama giderinin müştereken ödenmesine karar verildi.

Başvurucuların makul sürede yargılanma hakkına ilişkin şikâyeti, başvuru yollarının tüketilmemesi; hükmün denetlenmesini talep etme hakkına ilişkin şikâyeti ise konu bakımından yetkisizlik gerekçesiyle kabul edilemez bulundu.

Kamulaştırmasız el atmada mülkiyet hakkı ihlali

Müktat Gürcü ve diğerlerinin 2020/38884 numaralı başvurusu, bir taşınmaza usulüne uygun kamulaştırma yapılmadan ve bedeli ödenmeden el atıldığı iddiasıyla açılan tazminat davasının hak düşürücü süre gerekçesiyle reddedilmesine ilişkindi.

AYM, başvuruculardan Müktat Gürcü yönünden dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verdi. Diğer başvurucuların şikâyetleri yönünden ise mülkiyet hakkı ihlali bulundu.

Mahkeme, taşınmazın kamulaştırma işlemi tamamlanmadan kullanılması ve buna karşı açılan davanın hak düşürücü süre gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle Anayasa’nın 35. maddesiyle güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine hükmetti.

İhlalin sonuçlarının giderilmesi amacıyla Malatya 3. Asliye Hukuk Mahkemesinde yeniden yargılama yapılmasına karar verildi.

Başvurucuların tazminat talebi reddedilirken 40 bin 446 lira yargılama giderinin müştereken ödenmesine hükmedildi.

Cezaevinde süreli yayına erişim başvurusunda ihlal bulunmadı

Kadir Uysal’ın 2022/107174 numaralı başvurusu, ceza infaz kurumunda süreli bir yayına erişim talebinin reddedilmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindi.

AYM, başvuruyu kabul edilebilir bulmasına karşın yaptığı esas incelemesi sonucunda Anayasa’nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edilmediğine karar verdi.

Adli yardım talebi kabul edilen başvurucu, yargılama giderlerini ödemekten tamamen muaf tutuldu.

Dört dosya yeniden görülecek

Resmî Gazete’de yayımlanan kararların sonucunda dört dosya ilgili mahkemelerde yeniden ele alınacak:

  • Ulaş Özel’in işe iade davası İzmir’de,
  • Kimliği gizlenen kamu görevlisinin disiplin dosyası Ankara’da,
  • Ebubekir Çirci ve Şerife Çirci’nin sağlık hizmetine ilişkin tazminat davası Sivas’ta,
  • Kamulaştırmasız el atma dosyası ise Malatya’da yeniden görülecek.

AYM kararlarında yeniden yargılamanın bir tercih değil, tespit edilen ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yerine getirilmesi gereken anayasal bir yükümlülük olduğu vurgulandı.

Not: İlk öneride yer alan “Anayasa Mahkemesinin beş hak ihlali kararı” başlığı doğru değildi. Beş başvurudan dördünde ihlal, birinde ihlal olmadığı kararı verildi. Bu nedenle en doğru başlık, “AYM’den dört ihlal kararı” şeklindedir.