Birleşmiş Milletler tarafından yayımlanan 2026 Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları Raporu, 2015’ten bu yana temiz su, elektrik, sağlık hizmetleri ve internet erişiminde önemli ilerlemeler sağlandığını ortaya koydu. Ancak değerlendirilebilen 139 hedefin yalnızca yüzde 36’sı istenilen doğrultuda ilerlerken, hedeflerin yüzde 15’inde 2015 seviyesinin de gerisine düşüldü. BM, 2030 hedefleri için kalan dört yılın belirleyici olacağı uyarısında bulundu.

Birleşmiş Milletler’in (BM) yayımladığı 2026 Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları Raporu, dünya genelinde son 10 yılda kaydedilen ilerlemelerin yanı sıra 2030 hedeflerinin önündeki ciddi riskleri de ortaya koydu.

Rapora göre 2015 yılında kabul edilen Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları; temiz içme suyu, sanitasyon, elektrik, sağlık hizmetleri, sosyal koruma ve dijital bağlantıya erişimin genişletilmesini sağladı. Ancak çatışmalar, iklim krizi, yavaşlayan küresel ekonomik büyüme, artan borç yükleri ve azalan kalkınma yardımları nedeniyle ilerleme ülkeler ve bölgeler arasında eşit biçimde gerçekleşmedi.

Hedeflerin yalnızca yüzde 36’sında ilerleme var

Güvenilir geçmiş verilerle değerlendirilebilen 139 hedefin yalnızca yüzde 36’sının planlanan doğrultuda ilerlediği veya orta düzeyde gelişme gösterdiği belirtildi.

Hedeflerin yüzde 49’unda ilerleme yetersiz kalırken, yüzde 15’inde ise 2015’teki başlangıç seviyesinin gerisine düşüldü.

BM, kanıtlanmış çözümlerin hızla yaygınlaştırılmasını sağlayacak kararlı bir küresel hamle yapılmaması durumunda 2030 Gündemi’nin verdiği sözlerin ulaşılamaz hale gelebileceği uyarısında bulundu.

Elektriğe erişim yüzde 92’ye yükseldi

Raporda, 2015’ten bu yana yüz milyonlarca insanın güvenli içme suyu ve sanitasyon hizmetlerine kavuştuğu kaydedildi. Elektrik dünya nüfusunun yüzde 92’sine ulaşırken, kullanılan elektriğin yaklaşık üçte birinin yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılandığı belirtildi.

İnternete erişim oranı ise yüzde 40’tan yüzde 74’e yükseldi. Böylece milyarlarca insan eğitim, iletişim ve ekonomik faaliyetlerde yeni olanaklara kavuştu.

Sosyal koruma sistemlerinin de ilk kez dünya nüfusunun yarısından fazlasını kapsadığı bildirildi. Afetlere bağlı ölümlerin önceki 10 yıllık döneme kıyasla yüzde 65 azaldığı kaydedildi.

Sağlık alanında ilerleme sağlandı

Sağlık alanındaki verilere göre yeni HIV enfeksiyonları ile AIDS bağlantılı ölümler yaklaşık üçte bir oranında azaldı. Toplam 59 ülke en az bir ihmal edilmiş tropikal hastalığı ortadan kaldırırken, 134 ülke çocuk ölümlerini azaltmaya yönelik hedefe ulaştı.

Bununla birlikte anne ölüm oranlarının küresel hedefin yaklaşık üç katı düzeyinde bulunduğu, 150 milyondan fazla çocuğun ise büyüme geriliğiyle karşı karşıya olduğu belirtildi.

Her 10 kişiden biri aşırı yoksulluk içinde

Rapordaki verilere göre dünya genelinde her 10 kişiden biri hâlâ aşırı yoksulluk koşullarında yaşıyor. Gıda güvensizliği 2015 seviyesinin üzerinde seyrederken, bu durumdan 2,3 milyar insan etkileniyor.

Yaklaşık 2,1 milyar kişi, başka bir ifadeyle dünya nüfusunun dörtte biri, güvenli biçimde yönetilen içme suyu hizmetlerine erişemiyor. Dünya genelinde her beş kişiden birinin günlük yaşamında ayrımcılıkla karşılaştığı ifade ediliyor.

Çatışmalar ve iklim krizi kazanımları tehdit ediyor

BM raporu, sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin önündeki en büyük engeller arasında artan çatışmaları ve iklim krizini gösterdi.

Küresel sıcaklıkların 2025 yılında sanayi öncesi dönemin 1,43 derece üzerine çıktığı, atmosferdeki karbondioksit yoğunluğunun ise son 2 milyon yılın en yüksek seviyesine ulaştığı belirtildi.

Şiddetli çatışmaların son yılların en yüksek düzeyine çıktığı ve 118 milyon insanın zorla yerinden edildiği kaydedildi. Bu gelişmelerin yıllar içinde elde edilen ekonomik ve toplumsal kazanımları kısa sürede ortadan kaldırdığı vurgulandı.

Kalkınma yardımları yüzde 23 azaldı

Resmî kalkınma yardımlarının 2025 yılında rekor düzeyde, yüzde 23 oranında azaldığı bildirildi. Bu düşüşün, özellikle yoksul ülkelerin kalkınma programlarının finansmanını ciddi biçimde zayıflattığı belirtildi.

Gelişmekte olan ülkelerde Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının hayata geçirilmesi için gereken yıllık finansman açığının yaklaşık 4 trilyon dolar olduğu ifade edildi. Raporda, kalkınma kaynakları azalırken küresel askerî harcamaların rekor seviyelere yükselmesine de dikkat çekildi.

BM’den altı başlıkta acil eylem çağrısı

Raporda, 2030 hedeflerine yaklaşılabilmesi için öncelikli adımlar şöyle sıralandı:

  • Sürdürülebilir kalkınma yatırımlarının artırılması,
  • Uluslararası mali sistemin gelişmekte olan ülkeleri destekleyecek şekilde yeniden düzenlenmesi,
  • Borçların hafifletilmesi ve uygun maliyetli finansmana erişimin genişletilmesi,
  • Teknoloji ve güvenilir veriye erişimin artırılması,
  • Yenilenebilir enerjiye geçişin hızlandırılması,
  • Toplumsal cinsiyet eşitliği ile kadınların ve kız çocuklarının güçlendirilmesi,
  • Uluslararası iş birliğinin geliştirilmesi ve barışın öncelik haline getirilmesi.

“Önümüzdeki dört yıl kuşakların geleceğini belirleyecek”

Raporda Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının, barış, refah ve sürdürülebilirlik için dünyanın ortak yol haritası olmayı sürdürdüğü vurgulandı.

BM, hedeflerin yeniden küresel karar alma süreçlerinin merkezine yerleştirilmesini istedi. Önümüzdeki dört yılda finansman, uluslararası iş birliği, enerji dönüşümü, teknoloji, eşitlik ve çatışmalar konusunda alınacak kararların yalnızca 2030 hedeflerini değil, insanların ve gezegenin gelecek kuşaklardaki yaşam koşullarını da belirleyeceği ifade edildi.