DEM Parti İstanbul Milletvekili Cengiz Çiçek, gözaltında zorla kaybetmenin Türk Ceza Kanunu’nda bağımsız bir suç olarak tanımlanması ve bu suç için dava zamanaşımının kaldırılması amacıyla TBMM’ye kanun teklifi sundu. Teklifte, zorla kaybetme suçuna 15 yıldan 20 yıla kadar hapis cezası öngörülürken, kaybedilen kişilerin akıbeti açıklığa kavuşturulmadan soruşturmaların yalnızca geçen süre gerekçe gösterilerek kapatılmasının önlenmesi hedefleniyor.

Gözaltında Zorla Kaybetmeler İçin Yeni Yasal Düzenleme

DEM Parti İstanbul Milletvekili Cengiz Çiçek, Türkiye’de özellikle 1990’lı yıllarda yaşanan gözaltında zorla kaybetmelerin aydınlatılması ve sorumluların yargı önüne çıkarılması amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne kanun teklifi verdi.

Türk Ceza Kanunu (TCK) ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nda (CMK) değişiklik öngören teklif, zorla kaybetmenin bağımsız bir suç olarak düzenlenmesini ve bu suç bakımından dava zamanaşımının işlememesini amaçlıyor.

Teklifin gerekçesinde, aradan otuz yılı aşkın süre geçmesine rağmen çok sayıda kişinin akıbetinin hâlâ açıklanmadığı, bazı soruşturmalarda ise faillerin tespit edilerek yargı önüne çıkarılamadığı belirtildi.

Çiçek, yıllarca etkili biçimde yürütülmeyen soruşturmalarda geçen sürenin daha sonra zamanaşımı gerekçesiyle dosyaların kapatılmasına dayanak yapılmasına dikkat çekti.

Zorla Kaybetme Suçuna 15–20 Yıl Hapis Cezası Öngörülüyor

Kanun teklifinin birinci maddesiyle Türk Ceza Kanunu’nun 109. maddesinden sonra “Zorla kaybetme” başlıklı 109/A maddesinin eklenmesi öngörülüyor.

Düzenlemeye göre kamu görevlileri veya devletin yetkilendirmesi, desteği ya da onayıyla hareket eden kişiler tarafından bir kimsenin özgürlüğünden yoksun bırakılması ve ardından bu durumun inkâr edilmesi ya da kişinin akıbetinin gizlenmesi bağımsız bir suç sayılacak.

Bu suçu işleyenler hakkında 15 yıldan 20 yıla kadar hapis cezası uygulanması öngörülüyor.

Teklif ayrıca zorla kaybetmenin, kişinin özgürlüğüne kavuşmasına veya akıbetinin ve bulunduğu yerin gerçeğe uygun biçimde belirlenmesine kadar devam eden bir suç olarak kabul edilmesini düzenliyor.

Bu suç için dava zamanaşımının işlememesi hedefleniyor.

Rıdvan Karakoç Dosyası: 31 Yıl Sonra Zamanaşımı Kararı

Kanun teklifinin gerekçesinde, gözaltında zorla kaybetme soruşturmalarındaki sorunlara Rıdvan Karakoç dosyası üzerinden dikkat çekildi.

Rıdvan Karakoç’tan 15 Şubat 1995 tarihinden sonra haber alınamadı. Karakoç’un bedeni 2 Mart 1995’te İstanbul Beykoz Bozhane Köyü yakınlarında bulundu.

Kimlik bilgileri emniyet kayıtlarında bulunmasına rağmen kimliği belirlenemeyen kişi olarak işlem yapılarak kimsesizler mezarlığına defnedildi. Ailesi, Karakoç’un cenazesine ancak 30 Mayıs 1995’te ulaşabildi.

Teklifin gerekçesine göre, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının soruşturmada zamanaşımı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesi üzerine İnsan Hakları Derneği ve Cumartesi Anneleri/İnsanları 18 Eylül 2026 tarihinde itirazda bulundu.

İtirazda, soruşturmada uzun yıllar esaslı işlem yapılmadığı ve delillerin yeterince toplanmadığı belirtildi.

Çiçek, soruşturmanın sonuçlandırılmadığı yılların daha sonra dosyanın kapatılmasına gerekçe yapılmasının kabul edilemeyeceğini vurguladı.

Hasan Ocak ve Cumartesi Anneleri’nin Adalet Mücadelesi

Teklifte, Hasan Ocak’ın kaybedilmesi ve ailesinin yürüttüğü arayışa da yer verildi.

21 Mart 1995 tarihinde kaybolan Hasan Ocak’ın bedenine haftalar süren arayışın ardından kimsesizler mezarlığında ulaşıldı.

Ocak’ın kaybedilmesi ve ailesinin adalet arayışı, 27 Mayıs 1995 tarihinde başlayan Cumartesi Anneleri/İnsanları buluşmalarının ortaya çıkmasında belirleyici olaylardan biri oldu.

Hasan Ocak soruşturmasında 17 Ekim 2016 tarihinde zamanaşımı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verildi. Ancak yapılan itiraz üzerine bu karar kaldırılarak soruşturmanın genişletilmesi istendi.

Kanun teklifinde, bu örneğin zorla kaybetme dosyalarında etkili soruşturma yürütülmesinin ve zamanaşımı kararlarının hukuki denetiminin önemini ortaya koyduğu belirtildi.

Kenan Bilgin ve Talat Türkoğlu’nun Akıbeti Hâlâ Bilinmiyor

Teklifin gerekçesinde, akıbetleri açıklığa kavuşturulamayan Kenan Bilgin ve Talat Türkoğlu dosyalarına da dikkat çekildi.

12 Eylül 1994 tarihinde Ankara’da kaybolan Kenan Bilgin’e ilişkin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 17 Temmuz 2001 tarihli İrfan Bilgin/Türkiye kararında yaşam hakkı, kişi özgürlüğü ve etkili başvuru hakkı yönünden ihlal tespit etti.

Mahkeme, soruşturmadaki eksikliklere ve tanıklarla gerekli yüzleştirmelerin gerçekleştirilememesine dikkat çekti.

1996 yılında kaybedilen Talat Türkoğlu’nun akıbetinin de hâlâ açıklanmadığı belirtilen teklifte, Murat Yıldız, Mehmet Şirin Maltu ve Fehmi Tosun dosyalarındaki hakikat ve adalet taleplerinin sürdüğü hatırlatıldı.

Savcılıklar Zamanaşımı Kararlarını Ayrıntılı Gerekçelendirecek

Teklifin ikinci maddesiyle Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172. maddesine yeni bir fıkra eklenmesi öngörülüyor.

Buna göre savcılıklar, gözaltında zorla kaybetme iddialarına ilişkin soruşturmalarda zamanaşımı nedeniyle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermeden önce şu hususları ayrı ayrı değerlendirmek zorunda olacak:

  • Fiilin kesintisiz suç niteliği taşıyıp taşımadığı.

  • Kaybedilen kişinin akıbetinin ve bulunduğu yerin tespit edilip edilmediği.

  • Zamanaşımının hangi tarihte başladığı.

  • Zamanaşımını durduran veya kesen işlemlerin bulunup bulunmadığı.

Bu değerlendirmeler yapılmadan yalnızca olay tarihine dayanılarak zamanaşımı kararı verilmesi engellenecek.

Geçmiş Dosyalarda Anayasal Sınırlar Gözetilecek

Teklifin gerekçesinde, Anayasa’nın 38. maddesinde güvence altına alınan suçta ve cezada kanunilik ile aleyhe kanunun geçmişe yürümezliği ilkelerine de dikkat çekildi.

Düzenlemenin geçmişte hukuken dolmuş zamanaşımı sürelerini geriye dönük olarak ortadan kaldırmayı amaçlamadığı belirtildi.

Bunun yerine mevcut soruşturmalarda zorla kaybetmenin devam eden suç niteliğinin değerlendirilmesi ve zamanaşımı kararlarının gerekçeli biçimde verilmesi hedefleniyor.

Teklifte ayrıca Türkiye’nin taraf olmadığı Birleşmiş Milletler Herkesin Zorla Kaybedilmeye Karşı Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşmesi’ne atıf yapıldı.

Cengiz Çiçek: “Hukukun Görevi Geçen Zamanı Dosyayı Kapatmanın Gerekçesine Dönüştürmek Değildir”

DEM Parti İstanbul Milletvekili Cengiz Çiçek, teklifin gerekçesinde gözaltında zorla kaybetmelerin aydınlatılmasının ve sorumluların yargı önüne çıkarılmasının hukuki bir yükümlülük olduğunu vurguladı.

Çiçek, teklifin temel yaklaşımını şu sözlerle ifade etti:

“Hukukun görevi, geçen zamanı dosyayı kapatmanın kolay gerekçesine dönüştürmek değil; kişinin akıbetini ortaya çıkarmak ve cezai sorumluluk koşulları mevcutsa sorumluların yargı önüne çıkarılmasını sağlamaktır.”

TBMM’ye sunulan teklifin yasalaşması hâlinde zorla kaybetme, Türk Ceza Kanunu’nda bağımsız bir suç olarak tanımlanacak ve bu suç için dava zamanaşımı uygulanmayacak. Mevcut soruşturmalarda ise zamanaşımı değerlendirmelerinin olayın hukuki niteliği dikkate alınarak yapılması gerekecek.

Teklif henüz yasalaşmış değil; önerilen düzenlemelerin yürürlüğe girmesi TBMM’de kabul edilmesine bağlı.