Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan Arasında Mekke Savunma Paktı: Birine Saldırı Üçüne Yapılmış Sayılacak

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında ağustos ayında imzalandığı belirtilen ve “Mekke Savunma Paktı” olarak adlandırılan üçlü savunma anlaşmasının metni gündeme geldi. Salı günü Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulduğu aktarılan anlaşma, taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının üç ülkeye birden yapılmış sayılmasını öngörüyor. NATO'nun kolektif savunmayı düzenleyen 5. maddesiyle benzerlik taşıyan 16 maddelik metin, askeri yardımlaşmadan istihbarat paylaşımına, ortak silah üretiminden savunma sanayii işbirliğine kadar geniş yükümlülükler içeriyor.

Üç ülke arasında yeni savunma ittifakı

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında ağustos ayında imzalandığı belirtilen Mekke Savunma Paktı'nın ayrıntıları ortaya çıktı. Middle East Eye tarafından özel olarak elde edildiği bildirilen anlaşma metnine göre, üç ülke birbirlerinin bağımsızlığını, egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve uluslararası alanda tanınmış sınırlarını korumak amacıyla ortak hareket etmeyi taahhüt ediyor.

Anlaşma, herhangi bir ülkeyi veya coğrafi bölgeyi doğrudan tehdit olarak tanımlamıyor. Bunun yerine taraf ülkelerden birinin egemenliğine, güvenliğine veya toprak bütünlüğüne yönelik tehditler karşısında ortak savunma mekanizmasının işletilmesini öngörüyor.

Metnin en dikkat çekici yönünü, taraflardan birine yönelik silahlı saldırının diğer ülkelere de yapılmış sayılmasını düzenleyen hüküm oluşturuyor.

Birinci madde: Egemenlik ve toprak bütünlüğüne ortak güvence

Anlaşmanın birinci maddesi, üç ülkenin birbirlerinin bağımsızlığını ve uluslararası alanda tanınmış sınırlarını korumak için işbirliği yapmasını düzenliyor.

Maddede şu ifadeler yer alıyor:

“Taraflardan herhangi birinin toprak bütünlüğü, egemenliği veya uluslararası alanda tanınmış sınırları tehdit edilirse veya tehlikeye girerse, Taraflar bu tehdit(ler)i veya tehlike(ler)i ortadan kaldırmak için gerekli tüm araçları kullanacaklardır.”

Bu düzenleme, yalnızca gerçekleşmiş bir silahlı saldırıyı değil, egemenlik ve toprak bütünlüğüne yönelik tehditleri de ortak işbirliğinin kapsamına alıyor.

İkinci madde: Bir ülkeye saldırı, üç ülkeye saldırı sayılacak

Anlaşmanın ikinci maddesi, ortak savunma mekanizmasının temelini oluşturuyor.

Maddeye göre:

“Taraflardan herhangi birine karşı dışarıdan kaynaklanan silahlı bir saldırı, tüm Taraflara karşı yapılmış bir saldırı olarak kabul edilecektir.”

Aynı maddede, taraflardan birinin başka bir ülke veya ülkeler grubu tarafından silahlı saldırıya ya da askeri baskıya maruz kalması durumunda diğer ülkelerin derhal yardım sağlayacağı belirtiliyor.

Bununla birlikte yardımın kapsamı ve niteliği, ihtiyaçların değerlendirilmesinin ardından belirlenecek. Taraflar, Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesinde düzenlenen meşru müdafaa hakkı çerçevesinde, mevcut kaynakları ölçüsünde askeri araç ve kapasiteler dahil olmak üzere işbirliği yapacak.

Bu hüküm, NATO'nun 5. maddesindeki kolektif savunma anlayışıyla benzerlik taşıyor. Ancak metin, her saldırı karşısında üç ülkenin otomatik olarak savaşa girmesini zorunlu kılan açık bir düzenleme içermiyor.

Savunma sanayiinde ortak üretim ve teknoloji paylaşımı

Anlaşmanın üçüncü ve yedinci maddeleri, savunma sanayii alanındaki işbirliğini ayrıntılı biçimde düzenliyor.

Üç ülkenin savunma kurumları arasında teknoloji paylaşımı, ortak araştırma ve geliştirme projeleri, silah ve savunma sistemlerinin ortak üretimi, askeri personelin eğitimi ve uzmanlık aktarımı öngörülüyor.

Tarafların özellikle savunma teknolojilerinin geliştirilmesi, üretim kapasitesinin artırılması ve silahlı kuvvetlerin birlikte çalışabilirliğinin güçlendirilmesi konusunda ortak projeler yürütmesi hedefleniyor.

Savaş ve barış dönemlerinde askeri işbirliği

Altıncı madde, askeri işbirliğinin yalnızca çatışma dönemleriyle sınırlı kalmayacağını ortaya koyuyor.

Buna göre Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan; barış ve savaş dönemlerinde ortak askeri eğitim programları, tatbikatlar, personel değişimleri ve kararlaştırılan askeri konuşlandırmalar gerçekleştirebilecek.

Anlaşma, silahlı kuvvetlerin operasyonel hazırlığının geliştirilmesini ve ortak savunma kapasitesinin güçlendirilmesini amaçlıyor.

Savunma ve dış politika kararları için ortak komite kurulacak

Anlaşmanın sekizinci maddesi, üç ülke arasında kurumsal bir savunma mekanizması oluşturulmasını öngörüyor.

Bu kapsamda dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanlarından oluşan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulacak.

Komite yılda iki kez toplanacak. Toplantılara üç ülke dönüşümlü olarak ev sahipliği yapacak. Ülke liderleri de gerekli gördükleri takdirde yılda bir kez bir araya gelebilecek.

Anlaşmanın uygulanmasını koordine edecek sekreterya Suudi Arabistan'da bulunacak. Genel sekreterlik görevi üç ülke arasında üçer yıllık dönemlerle dönüşümlü yürütülecek. İlk genel sekreter Pakistan vatandaşı olacak.

Metin ayrıca başka ülkelerin de ittifaka katılabilmesine olanak tanıyor. Yeni üyelerin katılım koşulları, kurucu üç ülkenin oy birliğiyle belirlenecek.

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, daha önce yaptığı açıklamada anlaşmanın İran dahil başka Müslüman ülkelere genişleyebileceğini ifade etmişti.

İstihbarat paylaşımı ve askeri lojistik desteği

Dokuzuncu madde, taraf ülkeler arasında güvenli iletişim kanalları üzerinden istihbarat paylaşılmasını düzenliyor.

Paylaşılacak bilgilerin güvenliği, gizliliği ve korunması konusunda ülkelerin karşılıklı sorumluluk üstlenmesi öngörülüyor.

Onuncu madde ise savaş, barış ve olağanüstü durumlarda karşılıklı askeri lojistik desteği kapsıyor.

Buna göre üç ülke, imkanları ve karşılıklı uyumluluk koşulları çerçevesinde birbirlerine silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer askeri ekipmanları sağlayabilecek.

Anlaşmanın 13. maddesi, ittifak kapsamında edinilen gizli bilgi ve belgelerin üçüncü ülkelerle, şirketlerle veya kişilerle paylaşılmasını yasaklıyor.

Anlaşma süresiz olacak, ilk 10 yıl çekilme mümkün olmayacak

Anlaşmanın 16. maddesi, yürürlüğe giriş ve çekilme koşullarını belirliyor.

Buna göre anlaşma, taraf ülkelerin iç hukuklarına uygun biçimde onaylanmasının ve son onay belgesinin ilgili sekreteryaya teslim edilmesinin ardından yürürlüğe girecek.

Metinde herhangi bir sona erme tarihi bulunmuyor.

Taraf ülkeler, anlaşmanın yürürlüğe girmesinden itibaren ilk 10 yıl boyunca çekilme hakkını kullanamayacak. Onuncu yıldan sonra ise en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunarak anlaşmadan ayrılabilecek.

Çekilme halinde daha önce kararlaştırılmış devam eden faaliyet ve projeler etkilenmeyecek. Gizli bilgilerin korunmasına ilişkin yükümlülükler ise anlaşmadan ayrıldıktan sonra da sürecek.

Türkiye'nin NATO yükümlülükleri devam edecek

Anlaşmanın 12. maddesinde, taraf ülkelerin daha önce imzaladıkları uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerinin korunacağı belirtiliyor.

Bu düzenleme, NATO üyesi Türkiye açısından özellikle önem taşıyor.

Mekke Savunma Paktı'nın NATO'nun yerini alan bir anlaşma olmadığı, ancak Türkiye'ye NATO dışındaki ülkelerle yeni kolektif savunma yükümlülükleri getirebileceği görülüyor.

Anlaşmanın uygulanmasında Türkiye'nin mevcut uluslararası yükümlülükleriyle yeni ittifak kapsamındaki taahhütlerinin nasıl birlikte yürütüleceği de önem taşıyor.

Suudi Arabistan'a askeri destek tartışmaları

Mekke Savunma Paktı, Suudi Arabistan'a yönelik saldırıların yoğunlaştığı bir dönemde Türkiye'nin dış politika ve güvenlik gündeminde öne çıktı.

Üç ülkenin temsilcileri, 5 Ekim 2026'da Riyad'da gerçekleştirdikleri toplantıda ortak savunma yükümlülüklerinin uygulanması ve Suudi Arabistan'a askeri kapasitenin hızla ulaştırılması konularını ele aldı.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ise Türkiye'nin Suudi Arabistan'a sağlayabileceği desteğin savunma amaçlı olacağını, başka bir ülkeye saldırı düzenlemek için Türk askerinin gönderilmesinin öngörülmediğini açıkladı.

Türkiye'nin hava savunması, elektronik harp ve teknik destek alanlarında katkı sağlayabileceği değerlendiriliyor.

Mekke Savunma Paktı TBMM gündeminde

20 Ekim 2026 tarihinde yayımlanan haberlere göre Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın onaylanmasına ilişkin teklif TBMM Başkanlığına sunuldu.

Anlaşmanın Türkiye açısından hukuken yürürlüğe girebilmesi için gerekli iç hukuk onay sürecinin tamamlanması gerekiyor. Türk Silahlı Kuvvetlerinin yurt dışında görevlendirilmesi ise ayrıca anayasal yetki ve usuller çerçevesinde değerlendirilecek.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 12 Ekim'deki açıklamasında anlaşmanın Meclise sunulmasına yönelik hazırlıkların sürdüğünü duyurmuştu.

Bölgesel güvenlik dengelerinde yeni dönem

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında oluşturulması öngörülen ortak savunma yapısı, Ortadoğu ve çevresindeki güvenlik ilişkileri açısından yeni bir işbirliği modeli ortaya koyuyor.

Anlaşmanın yalnızca askeri saldırılara karşı dayanışmayı değil, savunma sanayii, istihbarat, teknoloji, eğitim ve lojistik alanlarında uzun vadeli ortaklığı da kapsaması dikkat çekiyor.

Bununla birlikte paktın sahada nasıl uygulanacağı, hangi koşullarda askeri yardım sağlanacağı ve ortak savunma yükümlülüklerinin ülkelerin iç hukuklarıyla nasıl bağdaştırılacağı, önümüzdeki süreçte yanıt bekleyen temel konular arasında yer alıyor.

Mekke Savunma Paktı'nın TBMM'deki görüşmeleri, Türkiye'nin NATO dışındaki kolektif savunma ilişkilerinin hukuki ve siyasi sınırlarının belirlenmesi bakımından önem taşıyor.