Tekirdağ Milletvekili Cem Avşar, İlbank ve Hazine Kaynaklarının dağıtımını Meclis gündemine taşıdı.
Avşar, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum tarafından cevaplaması istemiyle konuya ilişkin yazılı soru önergesi verdi.
Önergede, ilgili mevzuata, raporlara, yapılan işlere ve aktarılan kaynaklara dikkat çeken Avşar, vergi gelirlerinin belediyelerin ana gelir kaynağı olduğunu, İlbank’ın, belediyelerin finansman ihtiyacını karşılamak için var olduğunu, malî tabloların üçer aylık dönemlerde denetime sunulduğunu belirtti. Avşar, ilgili kanuna göre; belediyelere ayrılan payın, vergi tahsilâtından vergi iadeleri düşüldükten sonra kalan net tutar üzerinden hesaplanması, nüfusa ve gelişmişlik endeksine göre dağıtılması, İlbank’ın, yaptığı faaliyetlerden elde edeceği kârın %51’ni dönüşüm projelerine aktarması gerektiğini, kredi yoluyla kanalizasyon, içmesuyu, harita, imar vb. işleri yapabileceğini ifade etti ve bu kapsamda 2024 Yılı Faaliyet Raporuna göre 915 iş yapıldığı ve toplam 42.270.858 bin TL kaynak kullanıldığını belirti.
Avşar, sorularında; 915 adet işin hangi belediyelere verildiği, kaynağın il ve bölge bazlı dağılımının nasıl olduğu ve dağılımının hangi kriterlere göre yapıldığı, kaynak aktarımının parti değişimi sonrası artırılıp artırılmadığı, kaynakların, adil dağıtılmadığına ilişkin şikayet durumunu, rutin denetimlerde usulsüzlük tespit edilip edilmediği gibi konuya ilişkin Bakan Kurum’a birçok sordu.
‘Vergi gelirleri, Belediyelerin ana gelir kaynağıdır’
İlgili mevzuata dikkat çeken Avşar, 5393 sayılı Belediye Kanunu 59. maddesinde belediyenin ana gelir kalemlerine şöyle yer verildiğini belirtti; “Kanunlarla gösterilen belediye vergi, resim, harç ve katılma payları, genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan pay, genel ve özel bütçeli idarelerden yapılacak ödemeler ….”
‘İlbank, belediyelerin finansman ihtiyacını karşılamak için var’
Avşar, 6107 sayılı İller Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanunun 3. maddesinde Bankanın amacının; “İl özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşları ile münhasıran bunların üye oldukları mahalli idare birliklerinin finansman ihtiyacını karşılamak, bu idarelerin sınırları içinde yaşayan halkın mahalli müşterek hizmetlerine ilişkin projeler geliştirmek, bu idarelere danışmanlık hizmeti vermek ve teknik mahiyetteki kentsel projeler ile alt ve üstyapı işlerinin yapılmasına yardımcı olmak ve her türlü kalkınma ve yatırım bankacılığı işlevlerini yerine getirmektir.”, şeklinde tanımlandığını belirtti.
‘Malî tablolar, üçer aylık dönemlerde yetkili idarelere sunulur’
Avşar, belediyelerin varlık ve yükümlülüklerinin ayrıntılı bir şekilde yer aldığı malî tablolarını üçer aylık dönemler hâlinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığına gönderildiği ilgili kanunun hükmü olduğunu ifade etti.
‘Belediyelere ayrılan pay, vergi tahsilâtından vergi iadeleri düşüldükten sonra kalan net tutar üzerinden hesaplanır’
Payların nasıl hesaplandığına değinen Avşar, 5779 sayılı İl Özel İdarelerine Ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanununda gelirler üzerinden pay verilmesine ilişkin hususlar, “Madde 2 – (1) İl özel idareleri ve belediyelere genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtı toplamı üzerinden pay verilir. Pay, genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtı toplamından, vergi iadeleri düşüldükten sonra kalan net tutar üzerinden hesaplanır.”, şeklinde açıklanmıştır.”, dedi.
Belediye payları, nüfusa ve gelişmişlik endeksine göre dağıtılır
İlgili kanun maddelerinde geçen pay oranlarını vurgulayan Avşar, bu oranların nüfusa ve gelişmiş endeksine göre yapıldığını ve “Madde 5 – (1) 2 nci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen orana göre ayrılan belediye payının; yüzde 80’lik kısmı belediyelerin nüfusuna ve yüzde 20’lik kısmı gelişmişlik endeksine göre İller Bankası tarafından belediyelere dağıtılır.”, şeklinde ifade edildiğini belirtti.
‘Kârın %51’ni dönüşüm projelerine aktarılmalı’
Avşar, İller Bankası Anonim Şirketi Ana Sözleşmesi madde 28- 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunda öngörülen amaçlar için kullanılmak üzere, Banka, Genel Kurul tarafından onanan bilançoya göre ortaya çıkan safi kârın yüzde ellibirini; yerel yönetimlerin kentsel dönüşüm uygulamaları, harita, imar planı, altyapı ve üstyapı projeleri ve bu projelerin yapım işlerinin finansmanı, il özel idareleri tarafından yerine getirilen, köylerin teknik ve sosyal altyapı hizmetlerinin finansmanı veya finansmandan doğan faizin desteklenmesinde hibe olarak kullanır…”, şeklinde düzenlendiğini belirtti.
‘Kredi tahsisiyle kanalizasyon, içmesuyu, yol vb. işler yapılabilir’
Avşar, şöyle devam etti; “Banka, yatırım programının dışında, yerel yönetimlerce talep edilen işlere kredi tahsis edilmek sureti ile ortak idarelerin kanalizasyon, içmesuyu, harita, imar, yenilenebilir enerji, kamulaştırma, raylı ulaşım sistemi, yol yapımı, kavşak düzenlemesi, alt-üst geçit ve kentsel dönüşüm projelerini gerçekleştirmeleri sağlayabilir.”
‘2024 Yılı Faaliyet Raporuna göre 915 iş yapılmış’
Avşar, İlbank’ın 2024 Yılı Faaliyet Raporuna göre, Yerel Yönetimlerin Proje İşleri (yürütülen ve yapılan iş); 139, Yerel Yönetimlerin Yapım İşleri (yürütülen ve yapılan iş); 776 olmak üzere toplam; 915 iş yapıldığı ve toplam 42.270.858 Bin TL kaynak kullanıldığını ifade etti ve Avşar, konuya ilişkin Bakan Kurum’a bir dizi soru sordu
‘915 adet işin verildiği belediyelerin siyasi parti dağılımı nasıldır?’
İlbank 2024 Yılı Faaliyet Raporunda yer alan yürütülen ve yapılan 915 adet proje ve yapım işlerinin verildiği belediyelerin siyasi parti aidiyeti açısından dağılımı nasıldır? Söz konusu yatırımlar, bölgesel denge ve toplumsal fayda gözeten bir anlayışla yürütülmekte midir?
‘Toplam kaynağın il ve bölge bazlı dağılımı nasıldır?’
Kamuoyunda çokça tartışılan ‘Türkiye’de son yıllarda yerel yönetimlere mali baskı uygulandığı iddiası’ göz önüne alınarak İlbank 2024 Yılı Faaliyet Raporunda belirtilen 42.270.858 bin TL’lik toplam kaynağın il ve bölge bazlı dağılımı nasıldır? Belediyeler arası mali kapasite farklarını azaltan ve bölgesel eşitsizlikleri gideren bir yöntem uygulanmakta mıdır?
‘Kaynak dağılımı hangi kriterlere göre yapılıyor?’
Söz konusu proje ve yapım işleri finanse edilirken ilgili kanun hükümleri gereği kaynak dağılımının dayandırıldığı nüfus, yüzölçümü ve gelişmişlik endeksleri gibi nesnel ölçütler dikkate alınmakta mıdır? Bu hususta şeffaflık, hesap verebilirlik ve kamu yararı açısından ne tür çalışmalar yapılmaktadır?
‘Kimi parti değişimleri sonrası kaynak aktarımı değişti mi?’
Kamuoyuna yansıyan ve çeşitli tartışmalara konu olan “İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi” hakkındaki 5779 sayılı Kanun ve 6360 sayılı Kanun gereğince, nüfus, yüzölçümü ve gelişmişlik endeksine göre dağıtılması gereken kaynakların belediye yönetimlerinin ait olduğu siyasi partilere göre paylaşıldığı, bazı il ve ilçe belediyelerin parti değişimi sonrası kaynak aktarımında çeşitli artırılmalara gidildiği hususunda bir açıklama yapmayı düşünüyor musunuz?
‘Kaynakların, adil dağıtılmadığına ilişkin şikâyet var mı?’
İlgili meri mevzuat çerçevesinde gerekli kaynak dağılımı yapılmadığından kimi belediyelerin yatırım planlarını ertelemek, borçlanmaya yönelmek veya hizmetlerini kısıtlamak zorunda kaldığı hususunda tarafınıza ulaşan bir talep veya şikâyet var mıdır? Şayet varsa söz konusu mezkûr mahalde ikamet eden vatandaşlara hizmet ulaşımında ‘adalet ilkesinin’ örselendiği ve ‘kamu zararının’ oluştuğunu düşünüyor musunuz? Bu hususta bir açıklama yapılacak mıdır?
‘Rutin denetimlerde, usulsüzlük tespit edildi mi?’
İlgili kanunun “Belediye, varlık ve yükümlülüklerinin ayrıntılı bir şekilde yer aldığı malî tablolarını üçer aylık dönemler hâlinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığına göndermektedir.”, şeklindeki hükmü çerçevesinde rutin yapılan incelemeler sonucunda kaç belediyede, hangi hususlarda kaç usulsüzlük tespit edilmiştir? Söz konusu usulsüzlüklerin parasal değeri ne kadardır? Bu belediyelerin parti aidiyeti açısından dağılımı nasıldır?
