BM Genel Sekreteri António Guterres, sömürgecilikten arındırma süreci tamamlanamayan 17 bölge için uluslararası topluma “yenilenmiş kararlılık” çağrısı yaptı. Guterres, sömürgeciliğin yalnızca geçmişin değil, bugün de eşitsizlik, yoksulluk ve dışlanma üreten bir gerçeklik olduğuna dikkat çekti.
Birleşmiş Milletler’in resmi sömürgecilikten kurtulma girişimini başlatmasının üzerinden 60 yılı aşkın süre geçmesine rağmen, sömürgecilik hâlâ milyonlarca insanın yaşamını doğrudan etkiliyor. BM Genel Sekreteri António Guterres, Sömürgecilikten Arınma Özel Komitesi’nin (C-24) 2026 oturumunun açılışında yaptığı ve Baş Danışmanı Courtenay Rattray tarafından okunan konuşmada, “yarım kalan sömürgecilikten arınma sürecinin tamamlanması” gerektiğini vurguladı.
80’den Fazla Sömürge Bağımsız Oldu, 17 Bölge Hâlâ Listede
1945’ten bu yana yaklaşık 750 milyon insanın yaşadığı 80’den fazla eski sömürge bağımsızlığını kazandı. Ancak BM listesinde hâlâ yaklaşık 2 milyon insanın yaşadığı 17 özerk olmayan bölge bulunuyor. Bu bölgeler, Afrika’da Batı Sahra’dan Karayipler ve Pasifik’teki küçük ada topraklarına kadar geniş bir coğrafyaya yayılıyor.
“Sömürgecilik, Bugünün Eşitsizliklerini Şekillendiriyor”
Guterres konuşmasında, sömürgecilikten arınmanın BM’nin kuruluşundan bu yana temel hedeflerden biri olduğunu hatırlatarak şu ifadeleri kullandı:
“Bu örgüt, ulusların yönetenler ve yönetilenler olarak değil, eşitler olarak bir araya gelebileceği bir yer olarak kuruldu.”
Ancak sömürgeciliğin mirasının hâlâ günümüzü belirlediğine dikkat çeken Guterres, bu mirasın ekonomik sömürü, ırkçılık, eşitsizlik ve karar alma mekanizmalarından dışlanma biçiminde derin izler bıraktığını söyledi.
İklim Krizi Sömürgecilik Gerçeğini Derinleştiriyor
BM’ye göre, listede kalan bölgelerin büyük çoğunluğu küçük ada topraklarından oluşuyor ve bu bölgeler iklim krizinin en yıkıcı etkileriyle karşı karşıya.
Yükselen deniz seviyeleri, kıyı erozyonu ve aşırı hava olayları; konutları, altyapıyı, turizmi ve balıkçılığı tehdit ederken, zaten sınırlı olan kamu kaynaklarını daha da zorluyor.
Guterres, Özel Komite’ye seslenerek, “dayanıklılık ve uyum yeteneğinin” tartışmaların merkezine alınması gerektiğini vurguladı.
Sömürgecilikten Arınma İçin Üç Kritik Öncelik
BM Genel Sekreteri, sürecin tamamlanması için üç temel başlık belirledi:
-
Kapsayıcı Diyalog:
Özerk Olmayan Bölgeler, yönetici güçler, üye devletler ve tüm paydaşlar arasında kapsayıcı bir diyalog kurulması; her bölgenin durumunun BM Şartı ve 1960 Bildirgesi doğrultusunda ayrı ayrı ele alınması. -
Gençlerin Rolü:
Gençlerin sürecin merkezinde yer alması; gelecek neslin vizyonu ve liderliğinin adil ve kapsayıcı bir gelecek için hayati önemde olduğu. -
Acil İklim Eylemi:
Özellikle varoluşsal risk altındaki ada bölgeleri için iklim krizine karşı acil ve bağlayıcı adımlar atılması.
BM Mesajı Net: Sömürgecilik Dosyası Kapanmadı
BM’nin mesajı açık: Sömürgecilik, geçmişte kalmış bir olgu değil. Tamamlanmamış sömürgecilikten arınma süreci, bugün hâlâ milyonlarca insanın siyasi, ekonomik ve çevresel geleceğini belirliyor. Genel Sekreter’in çağrısı ise bu “yarım kalmış dosyanın” artık kapatılması gerektiğini güçlü biçimde ortaya koyuyor.
